پل هاي تاريخي آذربايجان شرقي نماد معماري ايراني

تبريز- ايرنا - پل هاي تاريخي آذربايجان شرقي با وجود گذشت سال ها نشانگر توان معماري اين مرز و بوم است.

پل سازي همزمان با توسعه روابط اجتماعي و تجاري بين شهرها و كشورها رونق گرفته و نقش زيادي در تبادل اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي ملل داشته است.

استان آذربايجان شرقي نيز به واسطه داشتن مرزهاي مشترك با كشورهاي ديگر و جايگاه قابل توجهي كه در تحولات تاريخي كشور داشته، در احداث پل هاي زيبا و محكم پيشتاز بوده است.

اكنون بيشتر آن پل هاي زيبا به نوعي تخريب و بدون استفاده شده و به ترميم و بازسازي اساسي و كلي نياز دارند.

* پل آجي چاي *

يكي از پل هاي قديمي و معروف استان آذربايجان شرقي، پل 'آجي چاي' است كه در شمال غرب تبريز بر روي رودخانه تلخه رود 'آجي چاي' احداث شده است.

پل آجي چاي با 16 دهنه به طول يكصد متر و عرض پنج متر همواره بر اثر طغيان هاي تلخه رود و گاه نيز توسط متجاوزان به شهر تخريب و پس از چندي دوباره ترميم و بازسازي شده است.

* پل قاري *

پل قاري (قاري كورپوسي) يا پل چراغ يكي ديگر از پل هاي تاريخي و مشهور شهر تبريز است.

اين پل در خيابان ثقه الاسلام و روي رودخانه مهرانه رود احداث شده است.

اين پل با سرستون هاي كله قوچي و چراغ هاي قديمي خود كه در اواخر دوران قاجار ساخته شده، زيبايي خاصي به پل و محيط پيرامون خود داده و ارتباط بين بازار بزرگ و بخش شمالي شهر را برقرار مي كند.

پل قاري شامل هشت دهنه با قوس هاي مدور است.

گفته مي شود براي نخستين بار روي اين پل تاريخي تيرهاي چراغ برق نصب شد.

* پل سنگي تبريز *

اين پل كه به پل حاجي عظيم نيز معروف است، از ديگر پل هاي قديمي كلانشهر تبريز محسوب مي شود.

طبق شواهد موجود، اين بنا در دوره قاجاريه و توسط شخصي به نام حاجي عظيم ساخته شده است.

سنگ نبشته اي بر پايه جنوبي پل وجود دارد كه به تاريخ 1363هـ .ق و با خط نستعليق نوشته شده است.

* پل ونيار تبريز *

اين پل از ديگر پل هاي تاريخي شهر تبريز است كه قدمت ساخت آن به دوره صفويه برمي گردد.

اين پل داراي سه دهنه بوده و مصالح آن سنگ تراش و آجر با ملات گچ و آهك بوده و روي رودخانه آجي چاي بنا شده است.

كف پل سنگفرش بوده كه بعدها آسفالت شده است.

پل داراي دو طاق جناغي و يك طاق رومي است.

* پل منصور *

يكي ديگر از پل هاي تبريز، پل منصور است كه به احتمال قوي به دليل واقع شدن در خيابان منصور به اين اسم معروف شده است.

اين پل از آثار دوره قاجار بوده و داراي پنج دهنه است. مصالح به كاررفته در بنا، سنگ و آجر و به علت رطوبت بالا از ملات ساروج استفاده شده است.

پل ليلان، يكي ديگر از پل هاي تاريخي استان آذربايجان شرقي است كه از آثار دوران ايلخاني بوده و در يك كيلومتري جنوب شهر ليلان و روي رودخانه ليلان چاي در شهرستان ملكان بنا شده است.

* پل دختر ميانه *

اين پل نيز از ديگر پل هاي زيبا و قديمي استان آذربايجان شرقي است كه در دامنه شرقي قافلانكوه و در فاصله 20 كيلومتري شهر ميانه و روي رودخانه قزل اوزن ساخته شده كه در اصطلاح محلي به «قيزكورپوسي» معروف است.

اين پل تاريخي داراي سه دهنه بزرگ با پايه هاي آجري است كه روي آب برهاي سنگي قرار گرفته است.

* پل پنج چشمه بناب *

اين پل تاريخي به فاصله 600 متر از ضلع شرقي جاده كمربندي شرق بناب بر روي رودخانه صافي قرار گرفته است.

اين پل داراي پنج چشمه به طول 50 متر و عرض 80/4 متر است.

پايه ها سنگي و طاقها جناقي و با آجر چهارگوش بنا شده است.

كف پل سنگ فرش و در طرفين داراي دست انداز آجري (جان پناه) به ارتفاع يك متر است.

پايه هاي سنگي ، طاق هاي آجري ، بدنه هاي طرفين پل، صندوقه كردن و كف سازي روي پل كه به علت عبور كاميون هاي سنگين آسيب ديده بود، مرمت شده است .

* پل خداآفرين *

اين پل از دو پل مستقل تشكيل شده ‌است كه قسمت‌هايي از يكي از اين پل‌ها شكسته و نيمي از آن باقي‌مانده‌است؛ ولي پل ديگر سالم است.

پل خداآفرين در نزديكي سد خداآفرين و در چند كيلومتري روستاي ساري‌جالو از توابع بخش منجوان قرار گرفته‌است.

پل هاي خداآفرين در ميان دو قسمت از سرزمين آذربايجان يعني قره داغ و قره باغ با فاصله 800 متر از يكديگر روي رودخانه ارس ساخته شده‌اند.

اين دو پل از نظر مهندسي و معماري با يكديگر تفاوت دارند.

يكي از آن ها با سنگ سفيد ساخته شده و 11 دهانه دارد، بلندي آن 12 متر و طول آن 130 متر است.

پايين تر از پل سنگي، پل ديگري با آجر پخته ساخته شده است، چون رودخانه در اين قسمت عريض تر است ، طول پل آجري و تعداد دهانه آن بيشتر است.

اين پل 200 متر طول و 5/4 متر عرض و 15 دهنه دارد.

منابع اطلاعاتي در مورد پل ها اندك است، تنها يكي از نويسندگان سده 13 از احداث آنها در سده هشتم ميلادي خبر مي دهد (منظور پل اول است).

پل خداآفرين از گذشه تاكنون نام هاي متعددي متعددي به خود گرفته است، از مشهورترين آن نام ها مي توان به نام هاي پل جلال الدين ملكشاه، پل خداآفرين، پل حسرت (حسرت كورپوسو) اشاره كرد.

تقريباً يك سوم پل قديمي تر در سال 1828 پس ازعهد نامه تركمن چاي از قسمت متصل به دو ساحل منفجر شد كه به مرور زمان اين خرابي ها بيشتر شده و هم اكنون نيز در خطر نابودي كامل است.

* پل‌ ضياءالملك‌ *

اين پل در حدود يك كيلومتري كاروانسراي‌ خواجه نظر‌ بر رودخانه‌ مرزي ‌ارس‌ ساخته‌ شده‌ كه‌ امروزه‌ قسمت هايي از آن باقي مانده است.

اين پل‌ در قسمت‌ جنوب‌ شرقي يك پاسگاه‌ انتظامي در جنوب‌ دهكده‌ قديمي جلفا ( كه‌ امروز جزو‌ خاك‌ جمهوري آذربايجان) بر روي رودخانه ارس ساخته‌ شده است‌.

پل‌ ضياءالملك‌ نيز از يادگارهاي‌ شاه‌ عباس‌ صفوي‌ است و در زمره‌ بناهاي‌ عام‌ المنفعه‌ وي بوده است.‌

البته تاريخ بناي اوليه اين پل را قبل از ميلاد و زمان اوراتوها بيان مي كنند كه طي ساليان به خاطر قشون كشي هاي مختلف تخريب و دوباره به دليل نياز حاكمان وقت بازسازي شده است.

قسمتي‌ از اين‌ پل‌ در خاك‌ جمهوري خودمختار نخجوان و قسمتي‌ در خاك‌ ايران‌ قراردارد.

پايه‌ جنوبي‌ آن‌ از سنگ هاي‌ تراش‌ دار بناشده و ارتفاع آن‌ از سطح‌ رودخانه‌ در حدود 10 متر و قطر آن 6.5 متر است‌.

قسمتي‌ از زاويه‌ جنوبي ‌پل‌ كه‌ در خاك‌ ايران‌ قراردارد نشان‌ مي دهد پل‌ عريض‌ بوده‌ و عرض‌ آن در حدود هشت متر بوده است‌.

درطول تاريخ، ساخت راه و جاده يكي از نشانه هاي شكوفايي تمدن ها بوده و پل سازي نيز تابعي از پيشرفت و رونق راه سازي به شمار مي آيد، مي توان پل را فارغ از معماري و تحولات ساختاري آن به عنوان نشانه اي قابل انكار در تحليل تمدن دوره هاي مختلف دانست.

7232/587

سرخط اخبار استان‌ها