۵ اسفند ۱۳۹۲،‏ ۱۶:۱۴
کد خبر: 81058913
T T
۰ نفر
نوروز خوانی ، نوید تازگی و بهار در مازندران

ساری-ایرنا- فرهنگ و تاریخ هر منطقه در موسیقی آن بخوبی متبلور است و نوروز خوانی در مازندران نیز یكی از زیر شاخه های این هنر به شمار می رود كه با گذشت قرن ها همچنان پا بر جای مانده است.

نوروز خوانی چنان كه از نامش پیداست از آیین های موسیقیایی ویژه سال نوی خورشیدی در ایران بویژه دو سوی البرز در استان های مازندران ، گیلان و مناطقی از استان های تهران ، قزوین و البرز كنونی بوده و شاید بتوان پیشینه آن را با قدمت نوروز باستانی برابر دانست.

به اعتقاد پژوهشگران، نوروز خوانی به دلیل نوید بهار و چیرگی نیكی بر اهریمن و پلیدی از ماهیتی شاد برخوردار است و لازم است برای احیای آن كوشش بیشتری صورت گیرد.

این پژوهشگران با اشاره به برگزاری آیین های گوناگون در سال نو میلادی در جهان ، معتقدند در ایران نیز نیز در صورت احیا و اجرای برنامه های ویژه نوروز كه در زمان نیاكانمان متداول بود ، می توانیم سال نو را با زیبایی هرچه بیشتر آغاز كنیم.

همچنین با توجه به اینكه یكتا پرستی و اعتقاد به خداوند متعال از عهد باستان در ایران رواج داشته و از معدود كشورهایی است كه هرگز سابقه شرك و كفر نداشته ، به طور قطع اجرای آیین گذشتگان منافاتی با آموزه های اسلامی نخواهد داشت ، چنان كه بسیاری از آن آیین ها هنوز نیز كم و بیش در مناطق مختلف كشور اجرا می شود.

استاد ' عسكری آقاجانیان ' موسیقیدان، نویسنده و پژوهشگر موسیقی ملی و محلی مازندرانی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اجرا و معرفی این موسیقی را معرفی هویت استان دانست و از نوروز خوانی به عنوان بخش مهمی از آن یاد كرد.

وی با اظهار این كه نوروزخوانی ریشه در تاریخ دارد ، خواستار احیای این هنر و شناساندن آن به مردم بویژه جوانان شد.

این محقق گفت : نوروز خوانی كه در آن نوروزخوانان با راه افتادن در كوچه ها و خیابان ها و ورود به حیاط منزل مردم همراه با قدم زدن مبادرت به خواندن آواز می كنند ، تنها خاص مازندران نبوده و در همه استان های كشور برگزار می شد.

او با اشاره به برگزاری نوروز خوانی در هندوستان ، افزود : این آیین از زمانی كه هندوستان جزو ایالات 36گانه ایران زمین بود اجرا می شد و همچنان به صورت سینه به سینه حفظ شده است.

آقاجانیان گفت : اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی بهشهر چند سالی است كه در اسفند ماه جشنواره نوروزی خوانی را برگزار می كند و نوروز خوانان از اقصی نقاط استان در این آیین شركت می كنند كه اقدام نویدبخشی برای احیای این آیین به شمار می رود.

وی از نوروز خوانی به عنوان بخشی از موسیقی آیینی مازندران یاد كرد و افزود : این آواز در گوشه زابل و حصار دستگاه سه گاه غالبا بدون ساز اجرا می شود.

نوروز خوانی كه در مازندران با عنوان 'نوروز خونی' از آن یاد می شود، ازنیمه دوم اسفند ماه آغاز شده و به ندرت تا دهم فروردین ادامه می یابد.

نوروز خوانان معمولا تنها ، دو نفره یا حداكثر سه و چهار نفری به درب خانه ها رفته و با اطلاعاتی كه پیشتر در باره صاحب خانه كسب می كنند ، به حمد و ستایش خداوند، ائمه اطهار (ع) و وصف خانه و اعضای آن می پردازند و ضمن آن تقاضای انعام و عیدی می كنند.

چنان چه صاحب خانه انعام و یا عیدی به نوروزخوانان بدهد آنان نیز با ابیاتی او را دعا می كنند و در غیر این صورت با خواندن اشعار گله آمیز خانه را ترك كرده و به درب خانه ای دیگر می روند.

معمولا صاحب خانه با دادن پول ، شیرینی ، گردو ، تخم مرغ و نخود ، كشمش و یا اجناس دیگر از نوروزخوانان پذیرایی می كند.

' بهزاد مقوم ' پژوهشگر موسیقی نیز گفت : نوروز خوانی در مناطق مختلف ایران با نام های نوروز نو سال ، امام خوانی ، بهار خوانی ، نوروز نامه و غیره معروف است.

وی افزود : پیشینه و ریشه این آیین تا دوران قبل از اسلام قابل ردیابی است ولی پس از اسلام این آیین نیز همانند بسیاری از مراسم دیگر با روایات و ذكرها و نقل های مذهبی اسلامی بویژه شیعی در آمیخت.

نویسنده كتاب ' موسیقی ، ترانه هستی ' گفت : نوروز خوانی ها از نظر مضمون و نحوه اجرا به امام خوانی ، توصیف خوانی و مدح خوانی قابل تقسیم است.

وی افزود : زمانی كه نوروزخوانان در نوروزخوانی مدح معصومین و امامان را می گویند به آن امام خوانی گفته می شود ولی در بعضی مواقع علاوه بر این ، نوروز خوان از برخی داستان ها و روایت ها نظیر قصه آدم و حوا ، حضرت ابراهیم و غیره هم استفاده می كند.

مقوم گفت : در توصیف خوانی ، نوروز خوان وصف بهار و طبیعت ، رستاخیز زمین و ستایش پاكی و نیكی می كند كه این بخش با تغییر ملودی همراه است و ممكن است توسط ترجیع خوان ها نیز تكرار شود.

وی افزود : مدح خوانی و هجو خوانی نیز بخشی دیگر از نوروزخوانی است كه بیشتر برای كسب نتیجه یا درآمد از صاحب خانه ها توسط نوروزخوانان مورد توجه قرار می گیرد.

این پژوهشگر موسیقی گفت : خواندن این بخش به انعام و خلعت می انجامد و اگر چنین نشد و صاحبخانه انعامی به نوروزخوانان نداد ، آن وقت مدح خوانی تبدیل به هجوخوانی می شود كه نشانگر نارضایتی نوروزخوان است.

وی افزود : اگر چه دو بخش امام خوانی و توصیف خوانی تا حدود زیادی ثابت و یكنواخت است ولی نوروز خوانان در بخش مدح و هجو خوانی بر اساس موقعیت اجرا، شرایط و مكان اجرای آیین و نحوه انعام صاحب خانه بداهه پردازی می كنند و به عبارتی اجرای خود را با شرایط تطبیق می دهند.

او ادامه داد : داشتن حافظه قوی ، توان اجرایی و بداهه سرایی بویژه در زمینه خلق شعر مناسب از ویژگی های مهم یك نوروز خوان است.

این پژوهشگر موسیقی گفت : یكی از ویژگی ها نوروزخوانی كه كمتر مورد توجه قرار گرفته این است كه نوروزخوانان هیچگاه در منطقه ، شهر ، روستا یا محل سكونت خودشان نوروز خوانی نمی كنند و اغلب به مناطقی می روند كه ناشناس باشند.

وی علت این كار را نكوهیده بودن گرفتن انعام توسط افراد در محلات خودشان برشمرد و افزود:همین مهاجرت و جا به جایی نوروزخوانان به مناطق غیربومی سبب انتقال فرهنگی در مناطقی شد كه اشتراك فرهنگی دارند.

او توضیح داد : بر اساس بررسی هایی كه توسط ' جهانگیر نصر اشرفی ' یكی از محققان موسیقی نواحی صورت گرفت ، تسلط نوروزخوانان منطقه ' كومش ' به زبان طبری و نوروزخوانان طالقان به گیلكی و طبری به حضور آنان در گیلان و مازندران می انجامید و این حضور سبب انتقال بخشی از فرهنگ شفاهی و سنت های موسیقی در دو سوی البرز بوده است.

مقوم در باره جنبه های موسیقایی نوروزخوانی هم گفت : گردش ملودی در نوروزخوانی ها ، ساده و روان است زیرا راویان این نوع موسیقی از میان مردم عادی برخاستند و موسیقیدان حرفه ای نبودند.

وی افزود : دامنه صوتی كوتاه نوروزخوانی را از سایر موسیقی های آوازی متمایز می كند و همچنین در هر منطقه آوازهای نوروزخوان از آوازهای آن منطقه تاثیر پذیرفته است.

امروزه، نوروز خوانی به عنوان آیینی كهن و باستانی رو به فراموشی گذاشته است و شكل تغییریافته و غیرآیینی آن با تغییر حالت و ساختار اجرا در سال های اخیر اجرا شده كه بیشتر جنبه سرگرمی یافته است.

شعر زیر یكی از اشعار نوروز خوانی در مازندران است كه علاوه بر وصف بهار ، درخواست انعام نیز در آن وجود دارد:

نوبهار نو بمو - گل بشكفتا بوبمو - نوروز خون ببو بمو - با دست دستچو بمو - پار بورده امرو بمو

دست دینگن جیف درون - انعام ره هاده بیرون - راضی بوه نوروزخون - بحق خدای مردون ...

( بهاری دیگر آمد - گل شكفته شد و بوی خوش آمد - برادر نوروز خوان آمد - پارسال كه رفته بود امروز آمد - دست هایت را در جیبت كن - انعام ما را بیرون بیاور - تا راضی بشه نوروز خوان - به حق خدای مردان) ك/4

1888/1654/506