شاهكار معماري اسلامي در طولاني ترين بازار ايران در زنجان

زنجان- شاهكار معماري اسلامي در طولاني ترين بازار ايران كه از آثار ماندگار و تاريخي شهر زنجان محسوب ميشود.

به گزارش ایرنا، بازار زنجان كه به لحاظ غنای اقتصادی، فرهنگی و مذهبی یكی از جالب ترین مجموعه های تاریخی كشور به شمار می آید در نوع خود منحصر به فرد بوده و دارای ویژگی های فرهنگی و هنری است، آثاری كه تجلی و تبلور جریات فرهنگی، فكری و زبانی، گویای شرح و حال گذشتگان این مرز و بوم می باشد.

مجموعه تاریخی و فرهنگی بازار زنجان در قلب بافت قدیمی شهر زنجان كه روزگاری مشرف به دروازه قلتوق ،دروازه جنوبی شهر بود، قرار دارد.

این بازار كه طولانی ترین بازار ایران را در خود جای داده، از طرف غرب و شرق گسترده یافته و به بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده است .

براساس اسناد و متون تاریخی ساخت بازار زنجان در سال 1205هجری قمری در دوران حكومت آقامحمد خان قاجار آغاز و به سال 1213هجری قمری مقارن با حكومت فتحعلی شاه قاجار پایان پذیرفته و در دوره های بعد نیز به بنای آن افزوده شده كه از جمله ساخت چندین سرا ، مسجد ، گرمابه و همچنین مجموعه بازار بالا نیز مشتمل بر بازار قیصریه ، بازار بزازها ، حجت الاسلام ، امامزاده و عبد العلی بیك انجام گرفته است.

این مجموعه از نظر تولید و عرضه كالا و خدمات جنبی وابسته ، بسیار غنی و از مهمترین مركز اقتصادی و تجاری شهری آن زمان محسوب می شده است .

بازار زنجان از نظر تولید و نوع فعالیت به هشت راسته تقسیم می شود كه از جمله راسته زرگرها ، كفاشها ، بزازها ، سراجها میتوان نام برد و ازكاروانسراهای جالب این مجموعه هم كه نقش مؤثری در عرضه كالاها دارد ، سرا یا كاروانسرای حاج علی قلی و سرای حاج كربلایی علی را می توان نام برد كه احتمالا در سال 1300 ه.ق تكمیل شده است .

گستردگی جغرافیایی بازار از یك سو و تنوع راسته ها ، تعدد سراها و كاوانسراهای درون شهری در راسته های فرعی كه هركدام به نامی و به فعالیتی خاص اختصاص یافته از سوی دیگر و همچنین وجود مساجد فراوان گویای پویایی این مجموعه فرهنگی، اقتصادی ، تاریخی و هنری در طول زمان و به فراخور اوضاع و شرایط حاكم است.

از نظر به كاربردن تكنیك های معماری و سبكها وشیوه های تزئینی نیز در دوران قاجار كه در راسته ها ،حجره ها ،چهار سوقها ، مساجد، سراها و كاروانسراهای درون شهری ،گرمابه ها به زیباترین شكل و شیوه ای اجرا شده است.

از جمله كاربرد انواع طاق و قوسهای هلالی، جناغی و ضربی،گهواره ای خاصه در راسته های اصلی و فرعی مزین به آجرچینی هایی با طرحهای مختلف هندسی ،خفته و راسته، حصیری و بكارگیری تكنیك آجر و كاشی ، و كاشیكاری به رنگها و طرحهای قاجاری درسطوح خارجی و داخلی بنا ها ، طاقنماها، طاق، قوسها و همچنین ستون نماهای گلدانی در مساجد و سراها قابل است كه اوج این سبك های معماری و شیوه ها و نو آوریهای تزئینی در اجزا و اركان مساجد خاصه مسجد جامع به ظهور رسیده

این مجموعه را در طول تاریخ خود تبدیل به یكی از بناهای ارزشمند و زیبای هنری و معماری دوران قاجار ساخته كه این مجموعه بی نظیر در فهرست آثار ملی كشور به شماره 444/1/14/6/1374 به ثبت رسیده است.

بازارهای زنجان به بخش های مختلفی تقسیم بندی میشود كه هر كدام بنا به شرایط خاص نقش اساسی در تامین و رشد اقتصادی شهر دارد.



راسته ها :

راسته اصلی بازار زنجان كه از خیابان سعدی شروع شده و پس از قطع آن از خیابان فردوسی ، در خیابان اصغریه به پایان می رسد و در حدود یك كیلومتر درازا دارد.

در بدو شروع بازار از سمت شرق، دو راسته به موازات یكدیگر شكل می گیرند كه هر یك به سراهای مختلفی مرتبط می گردند این دو راسته، راسته امامزاده و راسته عبدالعلی بیك نام دارند .



راسته های فرعی :

تنوع مشاغل و گردش در جهت استقرار صنوف همسان باعث تشكیل راسته های تخصصی و فرعی در اطراف راسته اصلی می شود كه در بیشتر موارد به عرضه نوع خاصی از اجناس یا خدمات اشتغال می یابند.

راسته های حاج حسن ، ترابی ، حاج حیدر ، انگورانی ، صباغها، رستمخانی و آقا از جمله راسته های فرعی بازار زنجان محسوب می شوند، مهمترین شاخه فرعی بازار ، راسته حجت الاسلام است كه به موازات راسته اصلی بوجود آمده و به قیصریه متصل می شود.



قیصریه :

بازار قیصریه یا راسته قیصریه محل ارایه اجناس ظریف و پر بها است، موقعیت این بازار كه از راسته های اصلی منشعب می شود و آن را به خیابان امام خمینی و سبزه میدان متصل می كند و موجب تقویت این محور شده و در زمان حاضر یكی از فعالترین محور های بازار است.



سراها:

كاروانسراهای بازار زنجان یا بعبارت دیگر سراهای آن از ارزشمند ترین عناصرتجاری و معماری این بازار به حساب می آیند، سراها غالبا محل استقرار تجارتخانه ها بوده اند و همگی دارای حیاط مركزی هستندو نكته مهم در مورد سراها چگونگی ارتباط آنها با راسته و نحوه حر كت در داخل آنهاست.

سراهای ملك ، حاج شعبان ، حاج فتح الله، حاج جواد ، نهالی ، شاطرعلی ، حاج رحمان قربانی ، حاج كلبعلی ، حاج شامی ، بالا و پائین از جمله سراهای یك حیاطی بازار زنجان هستند.



میادین :

در حوالی دروازه های شهر كاروانسراهائی ساخته می شدند كه برای اطراق كاروانهای تجاری یا مسافری مورد استفاده قرار می گرفتند كه در مجاورت این كاروانسراها در داخل یا خارج شهر میدانهایی بوجود می آمدند كه محل داد و ستد و مبادلات تجاری بودند و جود چنین میادین موجب می شد تا فرو شندگان دوره گرد ، روستاییان و بازرگانانی كه بین شهرها آمد وشد داشتند بتوانند در این فضا ها به خرید و فروش بپردازند.

نزدیكی این میدانها با كاروانسراهای عمده شهر سبب رونق و احیا آنها می شد نحوه استقرار میادین آهنگران و میدان وركچی ها در شرق و غرب بازار زنجان در مجاورت كاروانسراهای عمده بازار و شهر زنجان بیانگر نقش این فضاها در كالبد بازار این بازار است.



تیمچه ها :

تیمچه های بازار زنجان علاوه بر خصوصیات كالبدی ویژه ای كه دارند از نقاط عطف حركتهای پیاده راسته بازار به شمار می روند بعنوان مثال تیمچه های چهار دربی در قسمت شرقی بازار ، جمع كننده حركتهای ورودی بازار و هدایت كننده آن در مسیر راسته اصلی می باشند.

522

سرخط اخبار استان‌ها