چهارشنبه سوری، فرهنگ و رسم زیبای کهن ایرانیان که اکنون حادثه آفرین شده است .....................................................................
زاهدان ، خبرگزاری جمهوری اسلامی 28/12/86 داخلی.اجتماعی.چهارشنبه سوری.
گزارش از: علی سالارپور - میترا عبدالهی چهارشنبه سوری، جشن استقبال بهار که پیش از رسیدن نوروز برگزار و در این روز مردم برای دفع بلا و برآورده شدن آرزوهایشان مراسمی را اجرا می کنند که ریشه در تاریخ کهن ایران دارد.
"سور" در زبان و ادبیات فارسی و برخی گویش های ایرانی به معنای "جشن، مهمانی و سرخ" آمده است.
درباره چهارشنبه سوری، کتاب، سند تاریخی، مطلب یا اشاره ای نمی یابیم و تنها در نیم قرن اخیر مقاله ها و پژوهشهای متعددی در این باره منتشر و یا در نوشته های مرتبط با نوروز به این آیین پرداخته شده است.
در شب آخرین چهارشنبه سال یعنی نزدیک غروب آفتاب روز سه شنبه مردم بیرون از خانه و در فضایی مناسب آتشی برپا کرده و کلیه افراد خانواده از روی آن می پرند.
آنان با این کار بیماری، ناراحتی و نگرانی های سال کهنه را برای آغاز یک سال جدید همراه با آسودگی و شادی به آتش می سپارند.
در گذشته که ظرفهای سفالی مانند کاسه، بشقاب و کوزه در خانه ها استفاده می شد پس از خانه تکانی آنها را از پشت بام خانه به درون کوچه ها می انداختند.
دودکردن اسفند، آجیل خوردن، فال گرفتن و قاشق زنی نیز از آداب مرسوم در میان برخی از نوجوانان است.
اکنون با وجود فناوریهای جدید خانه سازی ، ایجاد مجموعه های مسکونی، آپارتمان نشینی، در دسترس نبودن "بوته و هیمه" به دلیل استفاده از گاز و برق به عنوان وسایل حرارتی، در اختیار نداشتن کوزه و پشت بام و فضای مناسب جلوی در خانه و دگرگونی های دیگر فرهنگی، آیین چهارشنبه سوری هنوز چهره نمادین خود را با دشواری به ویژه در شهرها و محله های سنتی حفظ کرده است.
به گزارش ایرنا، دکتر "کورش نیک نام" موبد زرتشتی و پژوهشگر در فلسفه و سنتهای ایران باستان روشن کردن آتش در کوچه ها و پریدن از روی آن را از دید زرتشتیان یک کار ناپسند می داند.
او می گوید: در ایران باستان عنوانی به نام هفته وجود ندارد اما هر ماه به 30 روز تقسیم شده که یک اسم برای آن ذکر شده است.
وی بیان می کند: در دین زرتشت روزهای سال 360 روز بوده که هرساله به آن پنج روز و یا هر چهار سال شش روز به آن افزوده می شود.
این پژوهشگر زرتشتی ادامه می دهد: آنان در این پنج روز به دلیل دعوت کردن روح نیاکان به خانه های خود آتش روشن نمی کردند.
در شاهنامه فردوسی اشاره هایی درباره بزم چهارشنبه ای در نزدیکی نوروز وجود دارد که نشان دهنده کهن بودن این جشن است.
در روایت های کهن هند و ایرانی، آتش (آذر) فرزند اهورامزدا بوده و همچنین در نوشته های اوستایی لقب وی پسر اهوراست.
عقیده به پاکی و پاک کنندگی آتش چنان بوده که یکی از آزمایش های اثبات بی گناهی، گذر از میان آتش بوده که برجسته ترین آن، گذر سیاووش از میان آتش است.
آیین آتش افروزی پیش از فرا رسیدن سال نو بسیار کهن و قدیمی است و بسیاری از اسطوره شناسان، آن را به هنگام هم زیستی هند و اروپاییان بر می گردانند، هر چند که در نزد اقوام دیگر نیز مانند بابلیان و سومری ها رواج داشته است.
منشاء و زمان پیدایش چهارشنبه سوری به طور دقیق مشخص نیست اما در ایران باستان، روز چهارشنبه آخر سال به عنوان یک روز نحس شناخته می شده و از آتش که مظهر فروغ ایزدی بوده برای رفع نحسی آن استفاده می شده است.
آتش در اسلام جزو آلایش دهنده ها به حساب می آید و هرچیز ناپاکی که در آتش بسوزد پاک و طاهر می شود اما از طرفی، اعراب هر چهارشنبه را نحس می دانند و نحسی این روز را به وسیله افروختن آتش رفع می کنند.
پس از انقلاب اسلامی و به ویژه در دوران هشت سال دفاع مقدس این سنت دیرینه رفته رفته کمرنگ شد و اکنون آنچه که در شهرهای بزرگ ایران در این شب انجام می شود بیشتر به جنگ و نزاع شبیه است تا سور و شادی.
این آیین در چند سال اخیر به شکلهای مختلف انجام می شد و اکنون نیز بعضی از آن رسوم در برخی استانهای کشور برگزار می شود.
به گزارش ایرنا، در سیستان و بلوچستان مردم گونی، پتو و نمد کهنه را به صورت گلوله در می آورند و آن را در غروب آخرین چهارشنبه سال، آتش می زنند و معتقدند که نحوست این شب با این عمل از بین می رود.
جشن چهارشنبه سوری مانند دیگر جشن های ایرانی آیین های ویژه خود را دارد که به گوشه ای از آن اشاره می شود.
آجیل مشکل گشا، این آجیل همان لرک (lurk) یا آجیل گاهنبارها است که در میان زرتشتیان از ترکیب هفت گونه خشک بار شامل پسته، بادام، سنجد، برگه هلو، انجیر و خرما تشکیل می شود که گاهی نارگیل، قیسی، مویز و نبات هم به آن می افزایند.
فال گوش، در مناطق زرتشتی نشین با ایستادن در زیر بام ها خواستار شنیدن پیامی از فروهی ها می باشند.
فال کوزه، در این شب اشعاری که بیشتر غزلهای حافظ مد نظر بود را درون کوزه ای همراه با لوازمی از افراد مانند انگشتر یا گوشواره می انداختند و کودکی یک شعر و یک وسیله را در می آورد که نشان فال وی بود.
کجاوه بازی یا شال اندازی که با آویختن کجاوه کوچکی که می سازند و یا شال کمر از بالای بام خواستار هدیه می شوند.
قاشق زنی، که بیشتر جنبه سر گرمی دارد و جوانان با انداختن چادر صورت خود را پوشانده و با زدن قاشق به هم به جلوی خانه ها رفته و خواستار هدیه می شوند.
کوزه شکنی، با شکستن کوزه آب خواستار رفع بلا و قضا می شوند.
گره گشایی، در این شب کسانی که فکر می کنند بختشان بسته است، با گره زدن بخشی از دستمال یا روسری خویش بر سر راهی می ایستند و از اولین کسی که می گذرد می خواهد گره را باز کند تا بخت او هم باز شود.
آش چهارشنبه سوری، صاحب نذر با اعلام پختن آش از دیگران می خواهد که نذری اگر دارند بیاورد و در پختن آش شریک شوند.
این قبیل آیین ها و سنتهای ویژه که زیبایی و سرور خاص خود را دارد اکنون به ویژه در چند سال اخیر شکل دیگری به خود گرفته است.
زنده نگه داشتن آداب و رسوم کهن و آیینهای مردمی زمانی خاطره انگیز، لذت بخش و دوست داشتنی است که موجب آزار و اذیت دیگران و یا صدمه به خود فرد نشود.
چهارشنبه سوری اخیرا به آیینی تبدیل شده که معمولا با اتفاقات ناگواری همراه می شود و شیرینی انتظار آمدن نوروز تلخ می کند.
آیینی که بعضی ها آنقدر در برگزاری آن افراط می کنند که بسیاری خانواده ها از نیمه دوم اسفند ماه مضطرب و نگران می شوند، تا آنجا که چهارشنبه آخر سال به جای آن که با آتش بازی، نورافشانی و خاطره های شاد همراه باشد، به "چهارشنبه سوزی" همراه با غم و درد و غصه تبدیل می شود! برای زنده نگهداشتن آداب و رسوم و سنتهای دیرین، برآورده کردن نیازهای روحی روانی و عاطفی قشر جوان جامعه، برای پیشگیری از حوادث و سوانح، آسیبهای اجتماعی و سرانجام برای ایجاد زمینه شادابی و نشاط جامعه نیاز به برنامه ریزی است و باید محیطی سالم و ایمن برای تخلیه هیجانات طبیعی جوانان فراهم شود.
صدای انفجار بلند شبیه بمب و وسایل آتش بازی غیراستاندارد اغلب در دست نوجوانان و جوانان و یا بزرگترها سبب وقوع حوادث ناگواری شده و شادی و نشاط چهارشنبه سوری را به غم و اندوه برای خانواده ها تبدیل می کند.
در آخر می توان گفت که چهارشنبه سوری سنتی است به جا مانده از یادگارهای ارجمند نیاکان ایران زمین که در بطن خویش ارتباط با عالم ماورا را به همراه داشته و اینک از آن آیین تنها زبانه های آتش، ترقه بازی، انفجارهای مهیب، نگرانی مادران و جسم های آسیب دیده نوجوانان و جوانان باقی مانده است. ک/4 7307/7313/656/659 شماره 067 ساعت 15:46 تمام

سرخط اخبار جامعه