قلعه ایرج پیشوا، بزرگترین قلعه خشتی جهان در آستانه تخریب

تهران – ایرنا – قلعه تاریخی ایرج واقع در شهرستان پیشوا، بزرگترین قلعه خشتی نظامی جهان به دلیل بی توجهی در آستانه تخریب کامل قرار گرفته و احیا و بازسازی آن به نگاه ویژه مسوولین استانی و کشوری نیاز دارد.

به گزارش روز شنبه ایرنا درشمال جاده کمربندی ورامین – پیشوا و درکنار روستای عسکرآباد، قلعه ای وسیع با دیواره های بلند خود نمایی می کند، قلعه ای که محلی ها از آن به عنوان قلعه گبری یاد می کنند و به عنوان بزرگترین قلعه نظامی خشتی جهان در زمره آثار تاریخی شهرستان پیشوا محسوب می شود. قلعه ایرج به عنوان یکی از آثار تاریخی مهم شهرستان پیشوا که در سال 82 درفهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، اثری قدیمی و منحصر به فرد است که بی توجهی مسوولین، تاخت و تاز عوامل طبیعی و دخالت های انسانی آن را در معرض نابودی کامل قرار داده است. به نظر مورخین قلعه ایرج یک دژ نظامی بوده و نظامیان در آن مستقر بوده اند گرچه مشخص نیست که در زمان کدام حکومت و در چه تاریخی آن را بنا کرده اند. آجرهای به کار رفته در این قنات به دوره ساسانیان بر می گردد و آثار کشف شده از این قلعه قدیمی قدمت آن را به بیش از سه هزار سال پیش از میلاد می رساند. طول این قلعه یک هزار و 214متر و عرض آن یک هزار و 150 متر است که در ضلع شمالی 34 برج، ضلع جنوبی 42 برج و بر روی اضلاع شرقی و غربی 36 برج وجود داشته و امروز اثری از این برج ها دیده نمی شود. این قلعه با مساحت یکصد هکتار به صورت مستطیل کامل بوده و از چهار دروازه جنوبی، شمالی، غربی و شرقی تشکیل شده که دروازه شمالی بطورکامل در مقابل قله دماوند قرار گرفته به طوری که اگر ازجنوب به آن دروازه شمالی نگاه کنید قله دماوند مانند قاب عکسی زیبا درمیان دروازه شمالی خود نمایی می کند. دیواره های این قلعه که از خشت خام و گل درست شده تا 25متر ارتفاع داشته که هم اکنون بیشترین ارتفاع این دیواره ها که بر اثر فرسایش آبی و بادی تخریب شده 16متر است. ضخامت دیواره ها در برخی از مناطق قلعه بین 17 تا 22 متر بوده به طوری که در برخی از دیواره ها حفره هایی احداث شده بوده که ارابه های جنگی از داخل آن عبور می کرد و در مرمت های صورت گرفته در دیواره شرقی برخی از این اتاقک ها بازسازی شده است. دورتا دور قلعه خندق هایی به عرض 30متر و عمق 8متر حفر شده بود که قلعه را از هجوم دشمنان حفظ می کرد. در داخل قلعه قصری بوده که امروز از آن هیچ اثری باقی نمانده است، چرا که از اراضی داخل این قلعه به منظور کشت انواع محصولات کشاورزی استفاده می شود. رشته قناتی با هفت سنگ آب در این قلعه جاری است که از سرچشمه آن هنوز نیز اطلاعات دقیقی به دست نیامده است. تا پیش از سال 1389 که پیشوا بخشی از شهرستان ورامین محسوب می شد مقدمات لازم برای ثبت جهانی این اثر تاریخی به عنوان یکی از 180 اثر تاریخی ورامین از سوی مسوولین وقت صورت گرفت، ولی توجه نکردن مسوولین وقت سازمان میراث فرهنگی زمینه اجرایی شدن این مهم را که می توانست در بازسازی و مرمت این اثر نقش به سزایی داشته باشد، فراهم نکرد. دخالت های انسانی، کشت محصولات کشاورزی در اراضی این قلعه، حفر استخرهای آبیاری، تخریب دیواره ها به منظور ایجاد راه دسترسی و فرسایش بادی و آبی صورت گرفته در دیواره های قلعه ایرج این اثر مهم تاریخی را در معرض نابودی کامل قرار داده و توجه مسوولین می تواند ازتخریب این اثر مهم جلوگیری کند. رییس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان ورامین درباره آخرین وضعیت این قلعه گفت: با آنکه در سالیان گذشته برای ثبت جهانی شدن قله ایرج تلاش هایی صورت گرفته است، ولی این اثر هم اکنون شرایط لازم را برای این مهم ندارد. مجید ژاله نیا افزود: برای آن که یک اثر بتواند به ثبت آثار جهانی برسد باید ضمن آن که به ثبت آثار ملی رسیده باشد، وضعیت مالکیت آن مشخص شده باشد و اثر تاریخی معارض نداشته باشد، ضمن این که در آن اثر می باید کاوش بسیاری صورت گرفته باشد تا از نظر علمی، دوره تاریخی و دستاوردهای آن مشخص شده باشد. وی گفت: عمده ترین اقدامی که طی چندین سال گذشته در قلعه تاریخی ایرج صورت گرفته، بازسازی دروازه شرقی بوده که با هماهنگی های به عمل آمده این عملیات از هفدهم مرداد ماه سال جاری آغاز شده و طی آن عملیات پاکسازی و بدنه سازی دیواره ها انجام می شود. ژاله نیا تصریح کرد: تا زمانی که ارزش های تاریخی این سایت تاریخی مشخص نشده و قسمت های زیادی از آن احیا و بخشی از بدنه به عنوان نمونه بازسازی نشود، نمی توان برای ثبت جهانی آن اقدامی انجام داد تا بتوان از کمک های بین المللی برای حراست از آن بهره برد. به گفته وی با توجه به تخریب های بسیاری که به دلیل فرسایش های صورت گرفته در دیواره های قلعه ایرج صورت گرفته و آوارهایی که از دیواره ها فرو ریخته، هزینه بسیاری باید انجام شود تا بتوان اتاق ها، محفظه ها و ارزش این اثر تاریخی تعیین شود. وی افزود: یکی از مشکلاتی که در بحث عرصه این اثر تاریخی وجود دارد، وجود اراضی کشاورزی و آبیاری این مزارع است که کمبودهای موجود در منابع آب باعث شده تا عده ای از کشاورزان اقدام به حفر استخر برای اجرای عملیات آبیاری تحت فشار کنند. ژاله نیا گفت: با هماهنگی های صورت گرفته با فرمانداری پیشوا و کشاورزان قرار شده تا عملیات احداث استخر آبیاری زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی صورت گیرد تا در صورتی که دراثر حفاری اثری تاریخی کشف شد، عملیات متوقف شود. وی اظهار امیدواری کرد با پایان عملیات بازسازی دیواره شرقی و اختصاص اعتبارات مورد نیاز، عملیات بازسازی و مرمت بخش های دیگر این اثر تاریخی ادامه پیدا کند تا بتوان از این اثر تاریخی در برابر تخریب جراست کرد. تهرام/7254//1871

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال