حاشیه های خط خطی چالش مانده بر دست مدیریت شهری

اراک - ایرنا - توسعه و مدیریت کارآمد از موضوعات مهم در پیشرفت امورشهری است که بر اساس ضوابط و قوانین خاصی شکل می گیرد اما در این راستا چالش هایی از جمله حاشیه نشینی وجود دارد که آهنگ اقدامات را کند کرده و در ارایه خدمات اخلال ایجاد می کند.

حاشیه نشینی مولود نامبارک توسعه نامتعارف خدمات و ضعف در مدیریت مناطق پیرامونی شهرها است و به گفته کارشناسان شکل گیری چنین کانون های جمعیتی در حاشیه شهرها علاوه بر مخاطرات ایمنی سازه و لنگش در شاخص های رفاهی، از نگاه جامعه شناسی نیز مشکل آفرین است.
سکونتگاه های غیررسمی حاشیه شهرها به طور معمول با بافت نامتجانس فرهنگی مستعد پذیرش و اشاعه رفتارهای پرخطر و آسیب های اجتماعی هستند و دامنه مسایل آنان تمامی حوزه شهری را متاثر می کند.
حاشیه‌ نشینان اغلب از دهک های پایین جامعه هستند که با محدودیت های اقتصادی مواجه بوده و این مسئله تمرکز بافت جمعیتی حوزه های سکونتگاهی را با آسیب زایی مواجه می کند که این مهم لزوم برنامه های هدفمند در ساماندهی، رفتارشناسی و نظارت مستمر بر مناسبات اجتماعی و فرهنگی این مناطق را دوچندان کرده و باید در اولویت کار تصمیم سازان و دستگاه های متولی قرار گیرد.
به باور جامعه شناسان، در شرایط امروزی پیوندی تنگاتنگ بین آسیب‌ ها و مشکلات اجتماعی با حاشیه نشینی و مهاجرت وجود دارد و از این منظر سامان مناطق حاشیه ای به عنوان یکی از موضوعات اولویت دار در پیشگیری از آسیب ها و بهبود مناسبات مدیریت شهری مطرح است.
مناطق حاشیه نشین با وجود داشتن ویژگی های منحصر به فرد در برخی معضلات از جمله فقر، شکنندگی ساختار رفتاری و پیوست های اجتماعی وضعیت مشابهی دارند اما نمی توان برای تمامی آن ها نسخه واحدی پیچید و می طلبد که مختصات فرهنگی و بضاعت مدیریتی هر منطقه در ساماندهی آن لحاظ شود.
حاشیه نشینی در ایران بعد از اصلاحات اراضی مطرح شد و با برنامه ریزی های مبتنی بر الگوی سرمایه داری حاصل از ذهن برنامه ریزان غربی شدت یافت و اکنون به کانون های بحران شهرها مبدل شده؛ مجموعه ای از معضلات که ریشه بخش عمده مخاطرات اخلاقی و اجتماعی شهرها از آن نشات می گیرد.
استان مرکزی با یک میلیون و 414 هزار نفر جمعیت بیش از 230 هزار نفر حاشیه نشین دارد که در سکونتگاه های غیررسمی اراک و ساوه متمرکز هستند و این مسئله یکی از دغدغه های جدی تصمیم سازان استانی است.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان مرکزی گفت: چهار منطقه در کلانشهر اراک مستعد تبدیل شدن به سکونتگاه های غیررسمی است که باید به موقع اقدامات پیشگیرانه برای آن اعمال شود.
«حجت الله درودگر» افزود: 12 منطقه دیگر نیز در این کلانشهر شرایط تبدیل شدن به سکونتگاه های غیررسمی را دارند که در برنامه های کلان مدیریتی باید توجه خاص به آن ها شود.
وی اظهار داشت: توانمند سازی روستاییان و توسعه رفاه زیستی در این مناطق مانع از مهاجرت است و الزام دستگاه های اجرایی در صیانت از املاک، راهکار جلوگیری از گسترش حاشیه نشینی است.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان مرکزی گفت: اراک، ساوه و دلیجان در استان مرکزی با پدیده حاشیه نشینی مواجه هستند که با راهکارهای مناسب آن را مهار کرد.
وی اظهار داشت: حاشیه نشینی از موانع اصلی توسعه پایدار شهری است که مقابله با این آسیب اجتماعی باید به صورت جدی در دستور کار دستگاه های مسئول قرار گیرد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان مرکزی گفت: حاشیه نشینی در واقع محصول مشکلات اقتصادی و ساختاری و اجتماعی است که انباشته شده و مسئولان به موقع برای آن نسخه شفابخش نداشته اند و باید با شناسایی و ارایه راهکارهای موثر آن را درمان کرد.
درودگر بیان کرد: اغلب حاشینه نشینان قربانیان فقر هستند و یا از روستا به امید زیست بهتر راهی شهرها شده اند اما در نوار حاشیه ای شهرها زندگی به مراتب سخت تر از زادگاه خود را تجربه کرده و دیگران را نیز به آسیب و خطر می اندازند.
رئیس شورای اسلامی کلانشهر اراک گفت: کوی امام علی (ع) از جمله مناطق حاشیه نشین کلانشهر اراک است که به دلیل درگیرشدن در چالش های اجتماعی و فرهنگی، نیازمند توجه جدی هستند.
«کاوه فلک افلاکی» افزود: ساکنان این منطقه با مشکلات متعددی از جمله خدمات تاسیسات زیربنایی، رفاهی، بهداشتی و درمانی مواجه هستند و نبود سند مالکیت در برخی از نقاط آن باعث شده تا تامین زیرساخت های برای ساکنان مشکل ساز باشد.
رئیس شورای اسلامی کلانشهر اراک گفت: افراد ساکن در حاشیه شهر به این دلیل که احساس می کنند توسط مردم و مسئولان شهری نادیده گرفته شده اند ، ناراضی هستند و با این احساس به معضلات اجتماعی دامن می زنند.
وی تصریح کرد: ارایه خدمات توسط شهرداری در این مناطق می تواند به کاهش آسیب های اجتماعی منجر شود.
فلک افلاکی افزود: در مناطق حاشیه نشین جرم و انحرافات زیادی رخ می دهد و کنترل و نظارت در این مناطق سخت است، حتی پلیس برای ماموریت های خود در این مناطق معضلاتی دارد.
وی اظهار داشت: به علت فقدان خدمات شهری و درمانگاه، بیماری ها و عفونت هایی در این مناطق به وجود می آید که حتی ممکن است مناطق دیگر شهر را مبتلا کنند.
رئیس شورای اسلامی کلانشهر اراک گفت: غفلت از مناطق حاشیه نشین آن ها را به کانون های بحران تبدیل می کند و دامنه ای از مشکلات جبران ناپذیری را برای جامعه به همراه دارد.
فلک افلاکی افزود: ساماندهی حاشیه نشینی راه حل فوری ندارد و باید کاری کرد که مردم ساکن در حاشیه ها خود به این نتیجه برسند که به شرایط اسفبارشان پایان داده و با مسئولان همراهی کنند.
معاون دفتر امور اجتماعی و فرهنگی استانداری مرکزی گفت: براساس شاخص های ستاد ملی بازآفرینی، سکونتگاه های غیر رسمی در این استان در شهرستان های اراک و ساوه وجود دارد.
«معصومه دانشمند» افزود: 23 درصد از جمعیت شهر اراک و هفت درصد از مساحت این شهر در مناطق حاشیه نشین و 19 درصد از جمعیت شهرستان ساوه با 12 و نیم درصد از وسعت این شهرستان در مناطق حاشیه و سکونتگاه های غیررسمی قرار گرفته است.
وی ابراز کرد: این مناطق کانون های بحرانی جرم زا نیستند اما، ظرفیت بروز جرایم در این مناطق بیشتر از سایر مناطق مسکونی شهرها است.
دانشمند گفت: ظرفیت حاشیه نشینی در برخی از محله های شهرستان های خمین و محلات و برخی از روستاهای همجوار شهرستان اراک نیز وجود دارد.
وی اظهار داشت: افرادی که در این مناطق زندگی می کنند حداقل های فضای زیستی با کیفیت نازل و فقر امکانات خدماتی را دارند و این مهم عاملی برای بروز بسیاری از مشکلات بهداشتی و اشاعه آسیب های اجتماعی است.
نماینده ولی فقیه در استان مرکزی گفت: حاشیه نشینی ناشی از وجود نابرابری در روابط اجتماعی مسلط بر جامعه و نبود عدالت اجتماعی است.
آیت الله «قربانعلی دری نجف آبادی» افزود: اختلاف طبقاتی است که رویه زیستی گروه های جمعیتی را رقم می زند و عده ای را ساکن سکونتگاه های مطلوب و برخی دیگر را روانه مناطق حاشیه ای با شرایط زندگی نامساعد می کند.
نماینده ولی فقیه در استان مرکزی گفت: حاشیه نشینی معضل فراگیر روز کلانشهرهای کشور از جمله اراک است که تهدیدها و آسیب های آن نیازمند بررسی و برنامه ریزی اصولی است.
آیت الله دری نجف آبادی افزود: مناطق حاشیه نشین به لحاظ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از تعادل کافی برخوردار نیست و ساماندهی این مناطق باید محور برنامه های بنیاد مسکن انقلاب اسلامی و مدیریت شهری قرار گیرد.
وی ادامه داد: برنامه ریزی برای این مناطق باید منسجم و عقلایی و با توجه به بضاعت مالی و مدیریتی صورت گیرد و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی با همکاری سایر دستگاه های مربوطه می تواند با اعمال سیاست های تشویقی از قبیل پرداخت تسهیلات و تراکم طبقات نسبت به جذب سرمایه گذاران و ساماندهی مناطق اقدام کند.
امام جمعه اراک با بیان اینکه، حاشیه نشینان به پایین ترین طبقه متوسط جامعه تعلق دارند، اظهار داشت: حاشیه نشینی در واقع انتخاب عقلانی مردمی است که از روستا به شهر مهاجرت می کنند.
وی اظهارداشت: این افراد به دلیل پایین بودن توانایی مالی جایی را غیر از این سکونتگاه های غیررسمی نمی توانند انتخاب کنند و این امر نیز به دلیل ناکارآمدی سیاست های مسکن است که نتوانسته شرایط مطلوب برای دهک های پایین جامعه مهیا کند.
رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اراک نیز گفت: نداشتن سند مالکیت عمده مشکل ساکنان کوی امام علی (ع) اراک است که باید راهکار رفع این مشکل فراهم شود.
«علی بیات» افزود: مردم انتظار دارند موانع اخذ سند مالکیت این محله برطرف شود تا امکان احیا بافت های فرسوده فراهم شود.
وی اظهار داشت: مهردشت ( گاوخانه) در نزدیکی اراک از جمله مناطق حاشیه نشین این کلانشهر است که نیازمند ساماندهی است و می طلبد با همکاری پلیس ساختمان، از ساخت و سازهای غیرمجاز در این منطقه جلوگیری شود.
وی بیان کرد: طرح هایی همچون تخریب کردن مناطق حاشیه نشینی راهکاری ضربتی است که ممکن است در کوتاه مدت جواب دهد اما به دلیل اینکه افراد ساکن در حاشیه شهر در آن مناطق ریشه دوانده اند در بازه زمانی نه چندان طولانی به شکل دیگری خود را نشان می دهد.
رئیس بنیاد مسکن انقلاب اسلامی اراک، راهکارهای ساماندهی حاشیه نشینی را بهسازی فضاهای حاشیه نشین، نوسازی این فضاها و در صورت امکان جابه جایی و اسکان جمعیت ساکن در مکان جدید عنوان کرد.
بیات با بیان اینکه برخی از افراد حاشیه نشین از انزوای اجتماعی و بیگانگی با گروه های جمعیتی رنج می برند، افزود: ساکنان در این مناطق فرزندان خود را در محیطی آسیب زده بزرگ می کنند و توان تامین امکانات اولیه زندگی را نداشته و همواره ناراضی هستند.
فرمانده انتظامی استان مرکزی گفت: آمار حاشیه نشینی در اراک بیشتر از میانگین کشوری است که برنامه ریزی برای جلوگیری از افزایش آن ضروری است.
سردار«کیومرث عزیزی» افزود: 11 درصد از جمعیت کشور در منطقه های حاشیه ای زندگی می کنند در صورتی که این آمار در کلانشهر اراک 25 درصد معادل حدود 150 هزار نفر است.
وی بیان کرد: افرادی که در منطقه های حاشیه نشین زندگی می کنند از محرومیت های فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رنج می برند و باید به منزلت اجتماعی جمعیت ساکن در این منطقه ها توجه جدی شود.
فرمانده انتظامی استان مرکزی، نبود تناسب امکانات را از دغدغه های مهم مناطق حاشیه نشینی ذکر کرد و افزود: فقر از مولفه های موثر در آسیب های اجتماعی از جمله اعتیاد، طلاق، سرقت و مفاسد اخلاقی است.
وی گفت: طرح های خوبی برای رفع مشکلات سکونتگاه های غیررسمی اجرا شده اما، حل مشکلات این مناطق نیازمند اجرای طرح جامع راهبری به صورت کوتاه، میان و بلند مدت است.
سردار عزیزی گفت: همه افرادی که در مناطق حاشیه نشین سکونت دارند آسیب دیده یا آسیب پذیر نیستند اما، این نواحی به دلیل نبود تناسب امکانات، ظرفیت ایجاد ناامنی اجتماعی و بروز آسیب های اجتماعی را دارند.
وی اظهار داشت: آسیب‌هایی که در این مناطق اتفاق می افتد فقط در حوزه اجتماعی نیست و بیشتر خدمات شهرداری در این مناطق غیرقانونی است و برخی از ساکنان این مناطق به علت فقر زیاد حتی برای تامین آب و برق خانه دست به خلاف می زنند.
مدیر بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی گفت: طرح بازآفرینی شهری از سیاست های توسعه مسکن در دولت دوازدهم است که براساس سندملی راهبردی و با هدف اقدامات جامع در بافت فرسوده و تاریخی به همراه سکونتگاه های غیررسمی در دستور کار قرار گرفته است.
«مجید موزونی» افزود: سند ملی راهبردی احیا، بهسازی و نوسازی شهری مصوب سال 93 تحت عنوان طرح ملی بازآفرینی شهری همه بافت های تاریخی، فرسوده و سکونتگاه های غیررسمی را در خود جای داده است.
وی اظهار داشت: براساس مواد 59، 60 و 61 برنامه ششم توسعه همه دیدگاه ها در خصوص بافت های فرسوده و ناکارآمد به محله محوری تبدیل شده و هر یک از مناطق نیز بر اساس ویژگی و ظرفیت و از طریق شهرداری و ستاد تسهیل بازآفرینی که متشکل از 24 دستگاه ذیربط است، اقدامات مشترک انجام می دهند.
این مسئول اضافه کرد: با توجه به تفاوت ویژگی های هر محله با محله دیگر، مجموع اقدامات صورت گرفته در نهایت منجر به طرح ملی بازآفرینی در سطح شهرها خواهد شد.
مدیر بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی گفت: در سال های گذشته با تعیین حدود بافت های فرسوده، مسایل مقاوم سازی و بهسازی واحدها عملیاتی شده که این مسئله تنها به حوزه کالبدی بناها پرداخت اما نسبت به مقوله فرهنگی و اجتماعی محله ها کم توجهی شد.
موزونی افزود: هر سال باید 270 محله در کشور در ابعاد فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی توسعه یابند و به تاب آوری و هویت شهری آن ها افزوده شود که در استان مرکزی 15 محله هدف این طرح تعریف شده است.
وی اظهار داشت: تاکنون در 11 محله استان از نظر شاخص های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی اقدامات لازم عملیاتی شده که از برنامه پیش بینی جلوتر است.
مدیر بازآفرینی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان مرکزی گفت: جدول گذاری، اصلاح شبکه و پله گذاری از جمله اقداماتی بوده است که این اداره کل در راستای تامین زیرساخت های شهری در برخی سکونتگاه های غیررسمی استان انجام داده است.
مدیر شعب بانک مسکن استان مرکزی گفت: دولت تدبیر و امید تسهیلاتی در قالب بافت فرسوده با هدف کنترل و محدود کردن پدیده حاشیه نشینی در نظر گرفته است.
«مجید امیری» افزود: متقاضیانی که در بافت فرسوده اقدام به نوسازی کنند می توانند از تسهیلات 400 میلیون ریالی بهره مند شوند.
وی اظهار داشت: 326 واحد در اراک با دریافت این میزان تسهیلات موفق به بهره مندی از مزایای این طرح عمرانی شده اند و 320 واحد دیگر نیز با 80 درصد پیشرفت فیزیکی از تسهیلات بافت فرسوده استفاده کرده اند.
مدیر شعب بانک مسکن استان مرکزی گفت: متقاضیان دریافت تسهیلات بافت فرسوده می توانند با تجمیع و معرفی مسکن و شهرسازی از تسهیلات ویژه ساخت بهره بگیرند.
شاید بتوان به سکونتگاه های غیررسمی لقب حیاط خلوت خاکستری شهری را داد، مناطقی که نفس تصمیم سازان را می گیرد و برای اهالیش نیز جز میوه های تلخ آسیب دستاورد دیگری ندارد.
زمان آن رسیده که در سایه تدبیر متولیان اجرایی و فرهنگی و در قالب فعالیت های ستاد بازآفرینی شهری یک بار برای همیشه تومار آسیب از حاشیه اراک و ساوه برچیده شود و سایه رفتارهای های پرخطر از مدیریت این شهرها کوتاه شود.
استان مرکزی بر اساس شاخص های ستاد ملی بازآفرینی دارای 18 منطقه حاشیه نشین و سکونتگاه غیررسمی در شهرستان ساوه و 11 منطقه در شهرستان اراک است.
6991/6013/

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال