لباس سنتی ایلامی، تن پوشی که خاطره ای از آن باقی است

ایلام- صدای جرینگ و جرینگ سکه های گلدوز شده بر روی بالاپوش زنان و تلالو درخشان پولک ها و مرواریدهای سفیدفام بر لباسهای زبافت و رنگی در میان چمنزار و دشت و صحرا ابهت و زیبایی زنان کردنشین را چند برابر می کرد.

رنگهای جیغ قرمز، نارنجی و سبز و آبی و چین و چین دامن لباسهای زنان کردنشین و آراستگی بالاپوش و تزیین آن به انواع منجق و ملیله و گلدوزیهای زیبا و زربافت زیبایی خاصی به تن پوش مردمان کرد می داد اما اکنون از آن زیباییها جز خاطره ای باقی نمانده است.
روزگار که سپری می شود، بسیاری از سنت ها و نگرشها و فرهنگ ها را نیز دستخوش تغییر و تحول قرار می دهد و در گذر این روزگار و چرخش ایام برخی از این سنتها نیز رنگ می بازد و حتی از بین می رود.
یک کارشناس اجتماعی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود:لباس و نوع آن یکی از چیزهایی است که منش و موقعیت اقتصادی و حتی اجتماعی افراد و اقوام را در جامعه معرفی می کند.
ˈداریوش رحمتی ˈ افزود: این روند در نقاط شهری و پر جمعیت گرایشی به سوی البسه گران قیمت و وارداتی می باشد در حالیکه در نقاط عشایری و روستایی که هنوز پای بندی به سُنت ها تا حدودی زیادی برقرار است ،توجه به لباس محلی ولی از نوع مرغوب و آراسته ی آن هنوز از دلگرمیهای مردمان مناطق مختلف است.
وی اظهار داشت: بر عکس لباس زیبای زنان ، بکار بردن هر گونه تزئنیات در لباس مردان مطرود بوده و آنرا ویژه ی زنان می دانند قلمرو تقریباً کوچک فعلی استان ایلام با جمعیت آن شرایطی را فراهم آورده که معمولاً بیشتر عناصر لباس از گروههای همسایه اقتباس گشته و با معدود تغییراتی در پاره ای مواقع در این دیار ماندگار گردد.
وی خاطر نشان کرد: تفاوتهای اساسی در لباس مردان تنها بین عرب زبانان جنوب استان که خود به استان خوزستان متصل می باشد دیده می شود وسایر نقاط استان این تمایزات آنقدر اندک است که در پاره ای از موارد به چشم نمی آید.
وی ادامه داد:این تفاوتها نیز به مرور زمان در حال تغییر به سوی همسانی می باشد. بطور کلی لباس جمعیت شمالی و مرکزی استان تا حدود زیادی متاثر از استان کرمانشاه که خود نیز از کُردان می باشند بوده و قلمرو شرقی وجنوب شرقی استان نیز به مقدار زیادی از پوشاک لُرها طی ایام استفاده نموده اند با این توصیف عمده ترین پوشاک مردان ایلامی از این قرارند : کلاه، لچک، کلاش ، شوار جافی، قتره، فرجی از لباسهای مردان است و لباسهای زنان شامل پیرهنی بلند و پر چین از نوع پارچه های توری و نازک با کلنجه ای مخملین و گلدوزی شده و مزین به سکه های رایج زمان خود همراه با سربندی که موسوم به کت و گل ونی است.
وی خاطر نشان کرد:بغیر از کلاههای وارداتی گوناگونی که عموماً برای محافظت از سرما و یا گرما در فصول مختلف بعضاً بکار گرفته می شود بسیاری از مردان ایلامی از نوعی کلاه یا عرقچن کوچک استفاده می کنند که از جنس پارچه نخی سفید ، یا راه راه و بعضاً مشکی راه راه بوده و بر روی آن چفیه می بندند.
رحمتی گفت:این نوع عرقچن در نقاط مرکزی ، شمال و شرق استان و آنهم بیشتر در نقاط عشایری و روستایی بکار برده می شود .والبته تنها مردان بزرگسال و کهنسال بیشتر از آن استفاده کرده و سایر مردان تنها گاهی چفیه به تنهایی به سر می بندند.
وی افزود: لَچِگ یا چفیه ؛ یکی دیگر از سر پوشهای مردان است که عموماً وارداتی بوده و در اشکال مختلف مانند سفید ، سفید راه راه ، مشکی راه راه و گاهی زمینه سفید و رگه های قرمز یا سبز و بعضاً دارای ریسه دار کناره می باشند که بیشتر به تنهایی به دور سر بسته می شوند نوعی چفیه با زمینه مشکی و خطوط بسیار نازک قرمز تیره ، سبز با کناره ریسه دار وجود دارد که بیشتر در شهرستان ایوان و دهستان آسمان آباد شهرستان توسط مردان برای پوشش سر بکار می رود و همراه عرقچین می باشد.
وی ادامه داد: این چفیه بیشتر در شهرستان اسلام آباد که با آنان هم مرز است استفاده دارد بیشتر کسانیکه به حج می روند از نوع چفیه با زمینه کرم و گلهای بوته و برگ اسلیمی زرد طلایی که مخصوص کشور عربستان است، استفاده می کنند که نشانه ی حج رفتن آنان بوده و نوعی موقعیت اجتماعی فرد را نیز نشان می دهد.
رحمتی گفت: بالاپوش مردانه و از جنس کرک می‌باشد که عمدتاً در نواحی عشایری برای فصل سرما مورد استفاده قرار می گیرد و مانند پالتو بلند بوده و دارای آستین غیر کاربردی می‌باشد و زیر آستینها سوراخی برای عبور دستها تعیبه شده است.
وی افزود: سُخمه؛ عنیاً مانند ˈفرجیˈ بوده لیکن مقداری اندکی آستین داشته بسیاری کوتاهتر از آن می باشد. رنگ فرجی وسُمخه به نوع کُرک بستگی دارد.
وی اظهار داشت: عبا ؛ پارچه ای نازک و توری مانند و در رنگهای تیره و سنگین وبلند می باشد که ویژه سادات وعرب زبانان جنوب استان می باشد و نوع دیگر آن که به ˈقتره ˈنیز معروف است از نخ پشم گوسفند و یا پشم شتر ( بشتر ) توسط زنان محلی بافته می شود و در شهرستان مهران بشتر مورد استفاده قرار می گیرد .
وی ادامه داد: خُفتان؛ نوعی پالتو مردانه و از جنس مخمل مشکی یا سرمه ای است که معمولاً فاقد هر گونه تزئینات بوده وجیب در طرفین دارد و در گذشته مورد استفاده مردان به عنوان بالاپوش بوده است و عیناً شبیه ˈکمر چین ˈ زنانه می باشد با این تفاوت که فاقد هر گونه تزئینات می باشد.
رحمتی گفت: شِوال ؛شلوار مردان (بویژه در نقاط عشایری و روستایی) از جنس تی‌ترون و امثالهم و همواره تک رنگ می باشد و در قسمت باسن ورانها کاملاً گشاده و در پائین هم باریک می شود. به شکلی که برای هر شلوار چند برابر نیاز واقعی پارچه بکار برده می شود و در گویش محلی به آن ˈشِوال جافی ˈ یا ˈشِوال کُردیˈ می گویند. در نقاط شهری و پرجمعیت درصد مردان استفاده کننده از این شلوار بسیار کم می باشد.
وی افزود: کلاش نوعی کفش (امروزه مردانه و در گذشته هم مردانه و هم زنانه ) است که توسط مردان با نخ پنبه و جوال دوز به شیوه ای خاص روی یک قطعه لاستیک پهن به اندازه کمی بزرگتر از کف پاها بافته می شود.
وی خاطر نشان کرد: این لاستیک از روده داخلی چرخهای کهنه ی اتومبیل تهیه می‌گردد. و امروزه در برخی نقاط عشایری و روستایی مورد استفاده قرار می گیرد.سایر پوشش های بدنی مردان و زنان ایلامی تقریباً همانهایی هستند که در سراسر کشور به صورت پوشاک در بازار عرضه و مورد استفاده قرار می گیرند .
رحمتی گفت: دشداشه ؛ نوعی پیراهن بسیار بلند وآستین دار می باشد که معمولاً در قسمت گردن چند دکمه داشته و گشاد و تا روی پاها می رسد و از جنسهای مختلف ولی عموماً تک رنگ و نازک می‌باشد که صرفاً توسط عرب زبانان جنوب استان و یا مهاجران از عراق مورد استفاده ی مردان لباس محلی مردم ایلام در زمانهای پیشین شامل دستار و شال و ستره و شلوار کردی از جنس کودری و گوردین بوده اکنون در بیشتر روستاها و نیز در بعضی شهرها از شلوار کردی و دستار استفاده می شود.
وی گفت: لباس رسمی امروز در شهرهای ایلام همان لباس رسمی کت و شلوار دیگر مردم کشور است. لباس زنان هم کاملا پوشیده و دارای سربند مخصوصی بوده که همان لباس هنوز در بعضی شهرها و روستاها رایج و شامل کت و گلونی و پیراهن باند تا زیر پا می باشد.اما در شهرها از لباس رسمی چادر و و روسری استفاده می شود.
رحمتی ادامه داد: با تغییرات ایجاد شده در سطح جامعه، فرهنگ های بومی و محلی استان ایلام نیز تحت تاثیر قرار گرفته و فرهنگ ها و آداب و رسومی که بسیار غنی بوده و بار معنوی زیادی داشتند رو به فراموشی می نهد.
یک کارشناس مردم شناسی در گفت و گو با خبرنگار ایرنا نیز گفت: وظیفه نسل های آینده آن است که دستاوردهای فرهنگی بومی و محلی را حفظ کنند و در این راه، اولین گام که باید برداشته شود، جلوگیری از رسوخ فرهنگ بیگانه در فرهنگ بومی و محلی هر منطقه است و این امر را از طریق آموزش و به کار گیری روش های سازنده و مفید باید جستجو کرد.
ˈزهرا سلمان نژادˈ ؛ از دیگر عوامل موثر در تقویت فرهنگ بومی ایلام ،عرضه لباس های محلی در بازارهای استان عنوان کرد و گفت: در واقع می توان حق انتخاب چنین لباس هایی را برای مردم بوجود بیاوریم و با تبلیغ سازنده در این خصوص و بیان مزایای استفاده و بهره گیری چنین لباس هایی در موارد مختلف می توان به ریشه دار شدن فرهنگ بومی در میان نسل جدید امیدوار بود.
وی اظهار داشت: بهره گیری از چنین لباس هایی در مراسم جشن اعیاد و ازدواج می تواند تأثیر گذار است و می تواند به حفظ سنت و ماندگار شدن این آداب و رسوم در میان نسلها کمک کند.
گزارش: ناهید ابراهیمی
7177

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال