گفت وگو با دکتر سعید نیاکوثری * ، پژوهشگر و موسیقیدان

موسیقی انقلاب ، بانگ خروش ملت بیدار دل زیر طاق نصرت قرآن

شیراز- ایرنا - گفت و گو از : نیکنام خشنودی - موسیقی انقلاب بانگ خروش ملتی است بیدار که قرنها در مکتب سرخ شهادت ، معرفت آموخت و زیر طاق نصرت قرآن ایستادگی کرد ، روایت روزهای همدلی ، سالهای هم زبانی و قرنها مبارزه با بیداد و طغیانگری است.

خبرگزاری جمهوری اسلامی همزمان با دهه فجر انقلاب در گفت و گو با دکتر سعید نیاکوثری ، پژوهشگر ، موسیقیدان و ردیف شناس موسیقی آوازی ایران زیر و بم های شکل گیری موسیقی انقلاب را واکاوی کرده و از زاویه ای نو به آن نگریسته است .
این گفت و گو روایتگر بغض سروهای سبز بر خاک افتاده و پیام جاوید لاله های پرپر گشته است که درفش پیروزی را بر بلندای قله های شرف و آزادگی برافراشتند.
قلمی باید گویا و اندیشه ای روشن و پویا تا قصه ناگفته موسیقی انقلاب و سرگذشت نانوشته آفرینشگران آن را بر کتیبه هنر انقلاب به یادگار نقش زند ، میراث عظیم فرهنگورانی که آرمانهای بزرگ انسانی و ارزشهای والای قرآنی را با جوهر هنر پروراندند و روح تعالی در کالبد احساس بشریت دمیدند.
سعید نیاکوثری از آن چهره های فاخر و آشنا و از دیباگران عرصه نغمه و آوا است ، که تار و پود اندیشه را به موسیقی آراسته و هنر را با جلوه های معرفت درآمیخته است .
این پژوهشگر موسیقی ایرانی سالها تلاش مستمر و خستگی ناپذیر در اعتلای موسیقی داشته و اکنون او را به عنوان تاریخ شفاهی موسیقی انقلاب می شناسیم .
- گفتگو را از روزهای پر شور بهمن 57 با این پرسش آغاز می کنیم که سمت و سوی جریانات موسیقی در آن دوران چگونه بود؟
*** دهه پنجاه دهه کاملاً متفاوتی برای کشورمان بود از این رو بازگویی جریانات اجتماعی بدون ترسیم رخدادهای دوگانه ای که هنر را در آن دوران متاثر از خود می نمود ، نمی تواند نمای دقیقی از آنچه مد نظر است ارائه دهد. موسیقی نیز از این امر مستثنی نماند از یک سو جشن های 2500 ساله، و از سوی دیگر این سوال که ضرورت این ریخت وپاشها چیست ؟ تلاشهایی در تولید آثار هنری به صورت خود جوش توسط هنرمندان انجام پذیرفت که در نوع خود خوب بود. کم کم آتش زیر خاکستر انقلاب با طوفان خشم مردم شعله ور شد و به موازات آن موسیقی انقلاب بر شاخسار هنر ایران جوانه زد که جان مایه حرکتهای اجتماعی و انسجام بخش توده های انقلابی شد.
- موسیقی انقلاب را به لحاظ زیبا شناسی چگونه ارزیابی می کنید؟
*** موسیقی انقلاب علاوه بر برخورداری از سه فاکتور ریتم کلام وایجاد تعهد از یک ویژگی منحصر به فرد نیز برخوردار بود که بی تردید در تداوم آن نقش مهمی داشته است و آن همخوانی این ملودی ها با احساس جمعی مردم متاثر از رخدادهای در حال وقوع بود .اهمیت این موضوع زمانی بیشتر درک می شود که تنوع قومیتی به این مقوله اضافه گردد.اکثر قطعات در کوتاه مدت ساخته و ضبط می گردید با این همه قابلیت آن را داشتند تا بتوانند با ذائقه های قومی گوناگون دمساز شوند شدت عجله در ساخت این قطعات تا بدان حد بود که به طور مثال سرود ' سپیده ' استاد شجریان با شعر شاعر نامدار سایه و آهنگ سازی شادروان محمد رضا لطفی که هر سه اساتید طراز اول می باشند، در قسمت تلفیق شعر و آهنگ تقطیع ' صلح و آزادی جاودانه در همه جهان خوش باد' کلمه ' آزادی ' دو قسمتی شده است .
- در خصوص تاثیر متقابل موسیقی و انقلاب دیدگاه شما چیست؟
*** موسیقی انقلاب زائیده شرایط ،احساسات و نیازمندی ها ی اجتماعی دوران انقلاب بود که از دل احساسات جمعی و خروش هیجانات اجتماعی در بستر فرهنگی جامعه سر برآورد. اما همین موسیقی در کوتاه مدت چنان پرورش یافت که توانست ابعاد تاثیر گذار خود را بر تاثیر پذیری اش تفوق بخشد.یعنی بر دامنه احساسات اجتماعی بیفزاید و آتش انقلاب را افروخته تر نماید.البته این موضوع در محتوای کلام موسیقی انقلاب بیشتر از ملودی این آهنگها نمود داشت.این موضوع قبلاً هم توسط شاعران و آهنگسازان انقلابی انجام گرفته بود مثلاً شعر عارف که ' ای صبا زبر دست را بگو ... دست دیگری روی دستهاست!
به عبارت دیگر هم انقلاب بر موسیقی تاثیر داشت و هم موسیقی بر انقلاب، از یک طرف حذف موسیقی کوچه بازاری، موجب تولید آثار فاخر موسیقاری شد و از طرف دیگر موسیقی موجب تهییج مردم گردید.
- تعدادی ازسرودهایی که توسط موسیقیدان های حرفه ای ساخته شده است را به خاطر دارید؟
ژاله خون شد که پس از جمعه سیاه میدان ژاله تهران ساخته شد. شب است و چهره میهن سیاهه.....ای لاله خفته در خاک وخون..... و بسیاری دیگر
- آیا می توان موسیقی انقلاب را عامه پسند دانست؟
*** اگر این اصطلاح را به معنی قرابت با احساسات ملی- دینی آحاد عموم از اقشار و طبقات اجتماعی معنا کنیم می توان عامه پسند بودن را از ویژگی مهم موسیقی انقلاب دانست اما اگر مقصود تنزل ارزش این نوع موسیقی در حد خوشایند عوام باشد خیر ، موسیقی انقلاب امانت یک نسل نیست، میراث تاریخ شفاهی یک سرزمین است و فریاد استبداد ستیزی و مبارزه ، از این رو من معتقدم باید روح معنوی این آثار را ارج نهاد.
- استاد نیاکوثری اتفاق نظر است که بخشی از آموزش موسیقی در شیراز مرهون زحمات شما پس از انقلاب است ، فعالیت در زمینه موسیقی در آن سالها از نظر شما چگونه بود؟
*** البته اگر کاری به دست من انجام شد وظیفه ای بود که در قبال موسیقی بر عهده داشته ام و هرگز پسندیده نمی دانم که نام بزرگان موسیقی فارس و اساتیدی که اگر همت و سخاوتشان نبود موسیقی فارس امروز در پستوهای تنگ خاک می خورد، به نهانخانه فراموشی سپرده گردد.از این رو ضمن ارج نهادن به زحمات تمام فعالان متعهد عرصه هنر به ویژه موسیقی می خواهم توجه شما را به این نکته جلب نمایم در سالهای اول پس از انقلاب ما حتی برای حمل ساز مجوز لازم را داشتیم اما این فضا با تولید آثار خوب کم کم شکست.
- آیا شما هم موفق به تولید آثاری که به نوعی موسیقی انقلاب باشد شده اید؟
*** بله ، در بحبوبه انقلاب و فضای هیجانات خاص آن روزها بنده نیز به عنوان هنرجوی موسیقی طبعاً متاثر از رخدادهای روز بر روی آیه شریف ' اذا جاء نصرالله ' آهنگی ساختم و ترجمه شعری نیز توسط یکی از دوستانمان برای آن نوشته شد که با حالت مارش مانند اجرا گردید. پیش از آن در سال 57 قطعه ای با گروه تنبک اجرا شده بود که در آن صدای رگبارها ، پرواز هلیکوپترها و ... تداعی می شد که به نوعی ترسیم صحنه درگیری های خیابانی بود.این قطعه از تلوزیون ملی فارس پخش گردید.
- آیا مزاحمتی از سوی ساواک برای شما ایجاد نشد؟
*** حوادث سیاسی بسیار گسترده تر آن بود که ساواک فرصت اینگونه پیگیری ها داشته باشد و به تهدید و ترعیب خلاصه شد.
- چه آثاردیگری در زمینه موسیقی انقلاب توسط هنرمندان فارس در آن سالها تولید شد؟ این آثار تا چه حد توانست مخاطبینی داشته باشد؟
*** پس از پیروزی انقلاب در سال 58 سرود بهمن خونین جاویدان و سرود ولی فقیه که با آیه ولایت(یا ایها الذین آمنو...)آغاز می شد خوب درخشید . سرود بهمن خونین جاویدان در آن سالها تهیه شد و در ردیف سرودهای انقلابی قرار گرفت که همچنان صدا و سیما در دهه فجر آن را پخش می کند .
- درباره سرود ' بهمن خونین جاویدان ' بیشتر توضیح دهید. این شعر سروده کیست؟ آهنگساز و اجرا کنندگان آن چه کسانی هستند ؟
*** بهمن خونین جاویدان از همان سرودها بود که با امکانات ابتدائی اما با همدلی ساخته شد.این شعر را آقای محمد حسین همافر سرود و مرحوم دکتر حمید بهبود آهنگ آن را ساخت و توسط گروه کر تقریبا پانزده نفره در صدا و سیمای فارس ضبط شد.
هنرمندان طراز اول کشور در پیروزی انقلاب واقعاً سهم داشتند.آثار بسیاری در آن سالها تولید و پخش شد که موجب تهییج احساسات مردم و ایجاد حس همدلی بین توده های مختلف شد.اینکه برخی بیان می کنند هنرمندان در پیاده روهای انقلاب هم نبودند چه رسد در میانه میدان ، به نظر من منصفانه نیست. ما باید همواره حدیث شریف ' ومن لم یشکر المخلوق لم یشکر الخالق ' را در نظر داشته باشیم ، تعصبات ملی – مذهبی نباید توجیهی برای نادیده گرفتن زحمات و دور شدن از انصاف باشد و دیگر اینکه رواج اینگونه اندیشه های متعصبانه سبب جدایی دو جریان هنر و مذهب می شود.
- استاد دیدگاه شما در باره توانمندیهای موسیقی مذهبی چیست؟
*** بسیاری تصور می کنند که اگر کسی کار هنری به ویژه موسیقی انجام می دهد دست از عقاید و باورهای دینی اش کشیده ! البته من منکر موسیقی های منحط و موسیقیدانهای هنجارشکن نیستم، اما این دلیل نمی شود که ما بخواهیم از توانمندیهای موسیقی چشم بپوشیم و موسیقیدانها را متهم به دین گریزی کنیم و به صرف اینکه کسی به کار موسیقی می پردازد انگ نامتشرع بودن به او بزنیم . قرآن کریم ما را مکلف نموده است به : واعدوا لهم ما استطعهم من قوه و ترهبون به عدو الله ، از این رو بنده به عنوان تکلیف شرعی و ملی وظیفه خود دانستم تا مجموعه آثاری در این خصوص داشته باشم .
- وظیفه ملی هنرمندان را چه می دانید؟
*** به عقیده من هنرمندان باید همواره این را به خاطر داشته باشند که خواستگاه اجتماعی آنها خواستگاه مردمی است و در برابر مردم مسئول هستند.هنر میراث عظیم همین مردم است که به صورت امانت در اختیار آنهاست و می بایست در صیانت و پروراندن آن با مردم صادق باشند.
گفت و گو با دکتر سعید نیاکوثری را در حالی به پایان بردیم که نیوشنده یکی از قطعات دلنواز سنتور نوازی او به نام بر بال عقابها بودیم ، این اثر فاخر یادمان شهید عباس دوران و شرح رشادت ها و دلاوری های این اسطوره دفاع مقدس است که توسط استاد نیاکوثری ساخته و اجرا شده است .
دکتر سعید نیاکوثری ، آهنگساز، موسیقی دان، نوازنده مشهور سنتور و سه تار و پژوهشگر ایرانی می باشد که در سال 1340 در شیراز متولد شد ، او موسیقی را نزد اساتیدی همچون پرویز مشکاتیان و جلال ذوالفنون آموخت و ردیف آوازی را زیرنظر استاد سید نورالدین رضوی سروستانی تکمیل نمود.
نیاکوثری در سال ۱۳۷۱ در هشتمین جشنواره موسیقی فجر با کسب مقام نخست سنتورنوازان کشور لوح زرین جشنواره را از آن خود کرد. او در سال ۱۳۸۱ نخستین سهمیه مسابقات موسیقی بین المللی ولز انگلستان را به نام ایران کسب و در اولین حضور خویش با احراز مقام سوم جهانی، مدال برنز این مسابقات را به نام خود به ثبت رساند.
دانشگاه شیراز در سال ۱۳۸۱ به پاس خدمات فرهنگی وی پرچم افتخار دانشگاه شیراز را به وی اهداء نمود. نیاکوثری با حضور فعال در جشنواره های مختلف در ایران و خارج از ایران جوایز متعددی دریافت نموده است. تکنوازی سنتور در المپیاد جهانی فیزیک و مقام نخست پژوهشهای موسیقی از دانشگاه ادینبورگ اسکاتلند نیز در کارنامه هنری وی قرار دارد .
6113

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال