شیروان از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن و تاریخ در خراسان شمالی

شیروان - ایرنا - شهرستان شیروان با قدمتی هفت هزار ساله در گذر تاریخ، از لحاظ تعدد آثار باستانی در استان خراسان شمالی کم نظیر است که تاکنون بیش از 120 اثر و مکان فرهنگی در آن شناسایی شده است.

کد خبر: 81100704 | تاریخ خبر: 07/01/1393 - 14:1

به گزارش ایرنا، تپه باستانی ارگ شیروان که با شماره 703 در شمار آثار ملی به ثبت رسیده اکنون عظیم ترین و مهم ترین محوطه باستانی شمال شرق کشور و از کهن ترین مراکز فرهنگ و تمدن در خطه خراسان شمالی است.

این اثر باستانی مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد و از اولین محوطه های مسکونی حاشیه رودخانه اترک محسوب می شود که همانند کوهی در داخل شهر باستانی شیروان قرار گرفته و بر دشت شیروان اشراف داشته و رود اترک از مجاورت آن می گذرد.

تپه باستانی ارگ شیروان بزرگترین تپه دست ریز خاکی ایران است که 25 متر ارتفاع و 90 متر قطر دارد که به علت فرسایش بتدریج از ارتفاع تپه کاسته شده که سابقا مرکز حکومت و فرماندهی خطه شمال خراسان بوده است.

این محدوده تاریخی دارای حصار و چهار برج مرتفع بوده که عمارت حاکم بر بلندایش مستقر بوده و دور تا دور آن دیوار شهر بند قرار داشته است.

سفال های به دست آمده از تپه باستانی ارگ شیروان نظیر تپه باستانی(یاریم تپه درگز) است و نوع سفال ها قرمز با نقش سیاه مربوط به هزاره پنجم قبل از میلاد( هفت هزار سال قبل) می باشد و به عنوان کهن ترین زیستگاه خراسان شمالی مورد تحقیق و برسی و پژوهش باستانشناسان ایرانی و خارجی قرار گرفته است.

با توجه به قبور زرتشتی در اطراف تپه مذکور و روستاهای قدیمی گلیان و تپه خانلق( محل فعلی منبع آب شیروان) و بعضی از آداب و رسوم مردم شیروان زندگی زرتشیان در شیروان را تایید می نماید.

تپه باستانی ارگ شیروان در روزگاران گذشته محل برگزاری کشتی پهلوانی باچوخه خراسان نیز بود، این تپه بزرگ دست ریز دارای دو کانال سفالین در قسمت شمال و جنوب تپه بود که آثار آن هنوز هم دیده می شود.

طبق اظهارات معمرین و باستان شناسان از کانال شمالی آب قنات میرک آباد شیروان به سطح تپه انتقال می یافت( توسط عوامل حاکم) و در آنجا آب انبار می شد و کانال جنوبی حکم فاضلاب را داشت.

عمارت تپه باستانی ارگ شیروان دارای شاه نشین اندرونی و بیرونی بود که تماما از خشت خام و گل و آرچه( سرو کوهی) احداث شده بود که برج چهار گانه فقط دید اطراف را داشتند( از برج ها داخل و سطح تپه دیده شد).

فواصل برج 70 ذرع، بلندی برج 6 ذرع و حصاری( دیواری) به ارتفاع بیش از چهر متر داشت و تنها در ورود و خروج در ضلع شرقی قرار داشت، تپه باستانی ارگ شیروان برای چندمین بار اخیرا( آذرماه 89) هم توسط باستان شناسان گمانه زنی گردید.

تپه ارگ دوین

تپه ارگ دوین شیروان از جمله آثار باستانی دیگر شیروان است که با ثبت 697 اثر ملی در روستای دوین قرار دارد که مربوط به هزاره چهارم قبل از میلاد می باشد که در روزگاران قدیم دیوانخانه بوده است.

سفال های قرمز با نقش سیاه که به فور در این تپه باستانی مشاهده می شود طبق دیرینه شناسان مربوط به هزاره چهارم و پنجم قبل میلاد است.

از مهمترین بقاع متبرکه و آثار تاریخی دیگر شیروان که در فصل بهار و تابستان پذیرای بسیاری از مسافران و گردشگران می باشند چنین می توان یاد کرد:

مقبره امام زاده حمزه رضا(ع):

مقبره امام زاده حمزه رضای شیروان که مربوط به دوره غرنویان است و به شماره 704 به ثبت ملی رسیده در روستای زیارت پنج کیلومتری غرب شهر شیروان قرار دارد که مقبره آن مقدس ترین مکان زیارتی مردم شهرستان شیروان است.

در دو سوی مقبره دو شبستان دو طبقه به صورت قرینه ایجاد شده است که اطراف ایوان جنوبی کاشیکاری و کتیه نویسی شده و دارای در چوبی بسیار ارزشمندی است که آیات قرآنی بر روی آن کنده کاری شده اما متاسفانه در سال 89 به سرقت رفته است.

مقبره امام زاده محمدرضا(ع):

مقبره امام زاده محمدرضا از دیگر بقاع متبرکه شیروان واقع در روستای مشهد طرقی می باشد که این بنای تاریخی مربوط به دوره هخامنشیان است که اخیرا به طور جالبی بازپیرایی و نوسازی شده است.

ایوان بقعه رو به جانب جنوب قرار دارد که در ورودی بقعه چوبی و دارای کنده کاری زیبایی است که در ساقه گنبد چندین پنجره جهت نورگیری طراحی شده و در مقابل ایوان نیز حوض آبی قرار دارد.

این بنا به شماره 5153 به ثبت آثار تاریخی رسیده است که دارای 350 هکتار زمین گندم موقوفه است که پیکر پاک بیست شهید دوران مقدس در شرق بقعه دفن شده است.

در وسط بقعه صندوق چوبی مشبکی است که در سال 1248 هجری قمری ساخته شده و در صندوق، سلام و صلوات و اشعار چهارده معصوم منسوب به شیخ بهایی علیه الرحمه تا آخر کتیبه شده است.

مقبره امام زاده عبدالرضا(ع):

امام زاده عبدالرضا از دیگر بقاع مورد اعتقاد و احترام مردم شیروان است که در قرن چهارم هجری قمری ثبت شده و در روستای توده شیروان بر بلندای کوهی قرار دارد که اخیرا امکانات رفاهی خوبی از سوی هیئت امنای امام زاده برای مردم آماده شده است و به یک منطقه گردشگری دینی تبدیل شده است.

بقعه امام زاده در جنوب غربی روستا در بالای تپه ای مشرف بر روستای توده و با چشم انداز فوق العاده ای زیبا در 16 کیلومتری شهر شیروان واقع است که دارای بیش از سه هکتار صحن می باشد که طرح جامع توسعه آن در حال اجراست و به تصویب رسیده است.

مقبره امام زاده غیبی:

مقبره امام زاده غیبی شیروان که پنج شنبه هر هفته بسیاری از بانوان شیروانی اعتقاد راسخی دارند و به ذکر و نیایش دعا و مناجات می پردازند و اداره اوقاف و امور خیریه شیران در بسیاری از مواقع مسابقات قرآنی و استانی را در این مکان دینی برگزار می کند.

این امام زاده طبق شجره نامه موجود در داخل حرم از نوادگان حضرت امام جعفر صادق علیه السلام است که درای ضریح چوبی مشبک بسیار با ارزش می باشد که در شمال تپه باستانی ارگ شیروان قرار دارد.

هیئت متحده ابوالفضلی در ماه محرم در این مسجد عزاداری می نمایند که در سال 1365 بازپیرایی شده است.

قلعه و برج و باروی تیموری:

از دیگر آثار تاریخی شیروان قلعه و برج و باروی تیموی در فاصله 25 کیلومتری شمال غرب شیروان در بین کوه های سر به فلک کشیده مجاور روستای قلعه زو این شهرستان قرار دارد.

این اثر تاریخی در قله بلندترین کوه غربی روستا که چشمه ای نیز از زیر همین کوه می جوشد آثار برج و بارو و اماکن مخروبه زیادی دیده می شود که هر بیننده ای را به تعجب وا می دارد زیرا حتی صعود به قله کوه و بازدید از آثار مذکور برای افراد عادی بسیار مشکل است.

به محض مشاهده این آثار قدیمی در قله کوه اولین نکته سوال برانگیز این است که این همه مصالح ساختمانی چگونه و با چه امکاناتی به قله آورده شده است.

حمام این آثار که خزینه و گلخن آن دیده می شود برای بازدید کننده ها بسیار عجیب به نظر می رسد و تنورهای پخت نان دیده بان ها و محل قرار گرفتن تفنگ ها با اندک دقت انسان را به زمان ایلخان ها می برد.

از این قلعه و دژ تاریخی بر کلیه مناطق اطراف به ویژه راه های ارتباطی دره ها و عبور و مرور افاراد تا فواصل دور می توان مسلط بود و همه چیز را کنترل کرد که در مورد نحوه استفاده از این اثر باید گفت بنایی در چنین موقعیت دفاعی کم نظیر و قرار گرفتن بر فراز قله کوهی که از بالای آن می توان تا شعاع 40 کیلومتری را دیده بانی کرد باید کاربرد نظامی داشته باشد.

برای دسترسی به این اثر عظیم تاریخی به جز یک راه باریک از حاشیه چشمه که مستقیما به قلعه تیموری منتهی می شود راه دیگری وجود ندارد و فقط پیاده و با استفاده از قاطر امکان دسترسی به آن امکان دارد.

قزلر قلعه:

قزلر قلعه (قلعه دختر) بر قله بلندترین کوه منطقه زیدر بخش قوشخانه شیروان قرار دارد که آثار چهار برج در چهار گوشه قلعه و همچنین اتاق های اندرونی و بیرونی، تنور پخت نان، حمام و گلخن و محل نگهداری اشیای گران قیمت و اسلحه و انبار و ... در آن دیده می شود.

بنای تاریخی مزبور در مجاورت روستای تاریخی ˈزیدرˈ، زادگاه دانشمند بزرگ ˈمحمد نسوی زیدریˈ قرار دارد که در زمان هخامنشیان احداث و با حمله مغولان تخریب شده است.

حمام خزینه ˈپیرشهیدˈ:

از دیگر آثار تاریخی شیروان که مورد نظر بسیاری از گردشگران است حمام خزینه پیر شهید در فاصله چهار کیلومتری جنوب شرقی شهر شیروان و یک کیلومتری حاشیه جنوبی شیروان به گلیان قرار دارد.

این حمام در حاشیه شمالی غربی روستا و در ابتدا ورود به روستا ایجاد شده است که فاقد کتیبه و بنا به قول اهالی بیش از یکصد سال قبل با مشارکت اهالی و همت مرحوم حاج کریم شیروانی احداث گردیده است.

بنا که از ابتدا با استفاده از مصالح لاشه سنگ، آجر و ملات ساروج برای استفاده به عنوان گرمابه ساخته شده ولی با توجه به ساخت حمام بهداشتی جدید حمام مذکور متروک مانده که فاقد تزیینات است و اقدامی برای حفظ و نگهداری آن نشده است.

این بنای ارزشمند بر اثر ریزش های جوی و گاه عوامل انسانی صدمات فراوانی دیده و قسمت هایی از آن به لحاظ ایستایی و شدت عوامل جوی و گذشت زمان دچار ریزش و ویرانی شده که کار مرمت آن با آواربرداری به مساحت 150 متر مکعب آغاز گردیده است.

این بنا در سال 1382 با شماره 8942 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و در سال های 77 و 78 فضای داخلی آن از انبوه نخاله و زباله های حیوانی خالی شد ولی برای مرمت خود بنا هنوز اقدامی صورت نگرفته است.

شهرستان شیروان با 157 هزار نفر جمعیت دومین شهر پرجمعیت خراسان شمالی است. ک/4

7186/626

انتهای پیام /*