هنر فیروزه تراشی از خطر سکون تا حمایت و هدایت

مشهد-ایرنا- هنر فیروزه تراشی از جمله هنرهایی با قدمت چند هزار ساله در خراسان رضوی است که برای جاودانگی و جهانی شدن نیازمند توجه و هنر مسوولان است.

کد خبر: 81018149 | تاریخ خبر: 10/11/1392 - 13:14

فیروزه یا ˈترکوئیسˈ به معنای سنگ ترکی در زبان لاتین است که علت این نامگذاری آن است که فیروزه ایران از طریق ترکیه به اروپا صادر می شده است.

فیروزه یکی از سنگهای قیمتی است که از عهد باستان در ایران شناخته شده، از کتیبه بنیاد کاخ داریوش در شوش معلوم می گردد که در آن تاریخ سنگ فیروزه بنام ˈاحسائینˈ نامیده می شد و از خوارزم برای زینت آلات کاخ آورده شده بود.

فیروزه سنگ آرزوهای تمام پادشاهان ممالک از زمان کوروش و داریوش است که به عنوان هدیه از طرف آنها به تمام سلاطین داده می شد؛در کشور ایتالیا از فیروزه آبی و صاف که به ˈگوهر آبیˈ معروف است، به عنوان گرانقیمت ترین جواهرات استفاده می شود.

قلب هنر فیروزه تراشی در سرزمین خورشید و پهنه تاریخی کهن این سرزمین می زند و فیروزه نیشابور با قدمت بیش از پنج هزار ساله و هنر فیروزه تراشی هنرمندان خراسانی با بیش از سه هزار سال قدمت نام این سنگ را با بهترین کیفیت در جهان به نام فیروزه نیشابور به ثبت رسانده است.

در این میان هنر فیرزوه تراشی با قدمت چندین هزار ساله قابلیت ثبت در فهرست میراث معنوی را دارد که در این راستا طبق اعلام اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی اقدامات اولیه برای این ثبت صورت گرفته است؛ این اقدام می تواند گامی درجهت ثبت جهانی این هنر بومی، سنتی و تاریخی باشد.

هنرمندان فیروزه تراش که با نور چشم و خلاقیت و هنر خود طرحی بر دل سنگ فیروزه می گذارند که آن را زیبایی بخشیده و رنگ و لعاب فیروزه ای رنگش را درخشان و چشمگیر می کند؛ هنری که شاید با عزم مسوولان برای جاودانه شدن در مسیر هنرهای تاریخی به ثبت رسد.

هنرفیروزه تراشی در هنرهای دیگری همچون فیروزه کوبی، حکاکی روی فیروزه و تابلو فیروزه نیز نمایان می شود و این هنر را به مراتب زیبا تر به نمایش می گذارد.

فعالیت بیش از 300 کارگاه تراش فیروزه در خراسان رضوی که از این منظر مقام نخست در کشور را دارد در حالی ادامه دارد که تنها حدود 25 استادکار بر روی هنر فیروزه تراشی و هنرهای تابعه آن به صورت تخصصی و انحصاری کار می کنند.

تراش سایر سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی در کارگاههای خاص فیروزه تراشی برای امرار معاش امری ضروری است که نحوه فروش و برگزاری مزایده فروش سنگ استخراجی از معدن فیروزه همواره با اعتراض فیروزه تراشان برای خرید سنگ همراه است.



* تراش سالانه 4500 کیلوگرم سنگ فیروزه در خراسان رضوی

عضو کمیته ملی تدوین استاندارد جواهرات کشور در این رابطه گفت: سالانه بین 30 تا 40 تن سنگ فیروزه در خراسان رضوی تولید می شود که بین 15 تا 20 درصد آن تبدیل به صورت نگین تراش می خورد.

مهندس سید جواد پیش بین اظهارداشت:سالانه بیش از چهار هزار و 500 کیلو گرم فیروزه در کارگاههای تراش فیروزه مشهد و نیشابور تراش می خورد که حجم بسیار بالایی است.

وی در خصوص میزان صادرات سنگ خام فیروزه گفت: یکی از عمده مشکلات سنگ فیروزه و اساسا سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی که در سراسر جهان وجود دارد قاچاق و خروج این سنگها به دلیل حجم پایین آنهاست.

وی اظهارداشت: دو فاکتور حجم کم و ارزش بالای سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی از جمله فیروزه موجب شده است تا میزان صادرات و واردات این سنگها چه در شکل خام و چه در شکل تراش خورده کاملا قابل تشخیص نباشد.

پیش بین گفت: اساسا صادرات و واردات چمدانی این سنگها از مبادی غیر مجاز بر انجام هر اقدام قانونی در این زمینه می چربد.

این فعال در عرصه جواهرات کشور افزود: آمار صادرات و واردات از سوی گمرک دو اشکال عمده دارد که یکی میزان اظهار شده از سوی افراد جزیی است و دوم تعرفه گمرکات برای سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی در کنار چندین کالای دیگر تعیین شده و در این رابطه جداسازی صورت نگرفته است.



*منحصربفرد ترین معدن فیروزه در خراسان رضوی

مدیر کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی در این رابطه گفت: معدن فیروزه نیشابور یکی از منحصر به فرد ترین معادن جهان است که کیفیت و رنگ سنگ فیروزه آن در جهان بی همتاست.

رجبعلی لباف خانیکی افزود: سابقه بهره برداری از معدن سنگ فیروزه به بیش از سه هزار سال قبل بر می گردد و در همان سالها نیز هنر تراش سنگ فیروزه هنری یگانه محسوب می شده است.

وی اظهارداشت: از دل معدن فیروزه دردامنه جنوبی کوه بینالود در 53 کیلومتری شمال غربی نیشابور سنگی استخراج می شود که طرفداران زیادی در جهان دارد و همه کشورهای جهان در نوع و رنگ این سنگ حیرت زده مانده اند.

وی بیان کرد: اساسا معدن فیروزه به دلیل همین ویژگی ها به یکی از جاذبه های گردشگری برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شده است و تولید و فروش فیروزه های مصنوعی به نام فیروزه نیشابور به دلیل همین محبوبیت رونق گرفته است.



* تداوم استخراج به روش سنتی

رییس کانون ملی هماهنگی دانش و صنعت فیروزه و سنگ های قیمتی گفت: بیش از 20 سال قبل جهت فروش ماهیانه تولیدات معدن فیروزه مزایده عمومی و کاملا آزاد و مشخص برگزار می شد اما از معضلات فعلی معدن فیروزه نیشابور در حال حاضر می توان به نحوه توزیع تولیدات آن بین فیرزوه تراشان اشاره کرد که پیوسته مورد اعتراض صنف فیروزه است.

پیش بین پیشنهاد کرد: برای حل و مدیریت این وضعیت در حوزه تولید و توزیع فیروزه نیشابور باید کمیته ای متشکل از اتحادیه فیروزه و عقیق جهت قیمت گذاری کارشناسان خبره اتحادیه،سازمان صنایع و معادن و اداره کل میراث فرهنگی استان تشکیل شود تا نحوه توزیع و برگزاری مزایده و قیمت گذاری روندی منطقی و عادلانه داشته باشد.

وی در ادامه اظهارداشت: روش استحصال در این معدن هنوز به روش انفجار انجام می گیرد که در این فرآیند بخشی از این سنگ گران بها از بین می رود لذا باید به دنبال تغییر در روش استخراج این سنگ باشیم تا میزان هدر رفت این سنگ قیمتی به حداقل برسد.



* فیروزه های مصنوعی تهدیدی جدی

عامل توسعه خوشه جواهرات مشهد گفت: طی چند سال اخیر واردات فیروزه های مصنوعی معروف به فیروزه آمریکایی، فیروزه چینی و تبتی تهدیدی جدی برای این سنگ ارزشمند شده و متاسفانه هنوز این وضعیت مدیریت نشده است.

پیش بین اظهارداشت:بعضا مشاهده می شود که این فیروزه های مصنوعی به نام فیروزه نیشابور به بهای گزاف به گردشگران داخلی و حتی خارجی فروخته می شود که این امر می تواند اعتبار سنگ فیروزه اصل را زیر سوال ببرد.

وی در ادامه گفت: علاوه بر این درجه بندی درست فیروزه نیشابور و فیمت گذاری آن بر اساس استانداردها از جمله اقداماتی است که باید انجام شود و متاسفانه هنور استانداردهای لازم در تراش آن رعایت نمی شود.

وی بیان کرد:استاندارد درستی برای تفکیک انواع فیروزه از نظر کیفیت ، شکل ، اندازه و بخصوص رنگ فیروزه وجود ندارد و به دلیل کمبود سنگ فیروزه اصل اغلب هنرهای جانبی هنر فیروزه تراشی از جمله تابلو فیروزه در حال رفتن به سمت استفاده از سنگهای مصنوعی است که این مسئله می تواند مرگ و نابودی اصل این هنر را در پی داشته باشد.

این فعال عرصه سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی تاکید کرد: اگر بتوانیم قیمت و توزیع سنگ اصل فیروزه نیشابور را به درجه منطقی برسانیم می توانیم از هنر فیروزه تراشی و هنرهای جانبی آن حمایت کرده و فیروزه های مصنوعی بی کیفیت را از دور خارج نماییم.



* برگزاری دوره های مهارتی تراش فیروزه

عامل توسعه خوشه صنعت جواهرات مشهد از برگزاری دوره های آموزشی ویژه تراشکاران فیروزه با همکاری اتحادیه فیروزه و عقیق مشهد خبر داد.

پیش بین گفت: در این راستا با توجه به قدمت بالای هنر فیروزه تراشی و در جهت ارتقای کیفیت و نوین شدن روشهای تراش فیروزه این دوره های آموزشی برای تراشکاران برگزار می شود.

وی اظهارداشت: متاسفانه در حال حاضر بهترین فیروزه هایی که با کیفیت بالا تراشیده می شود در کشورهای دیگر تراش می خورد در حالی که تراش نوین به هیچ وجه کار پیچیده ای نیست و با مقداری آموزش و به خرج دادن صبر و حوصله و هنر می توان سطح کیفی تراش فیروزه را بالا برد.

وی تاکید کرد: تلاش داریم تا با ارایه آموزشهای لازم هنر فیروزه تراشی را از سکون خارج کنیم و به سمت پویایی و نزدیک شدن به استاندارد های نوین تراش سنگ در جهان برسانیم زیرا این تنها راه ماندگاری این هنرصنعت در عرصه جهانی به نام ایران و خراسان خواهد بود.



* فیروزه ایرانی به نام ترکیه

معاون صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی گفت:متاسفانه با وجود این که فیروزه نیشابور در حال حاضر در تمام دنیا شناخته شده است اما در زبان لاتین به سنگ ˈتوکائسˈ یعنی سنگ ترکیه معروف است.

حسین بیدختی افزود: این فقط به این دلیل است که ترکیه در روزگاری گذرگاه و محل عبور و حمل این سنگ به کشورهای اروپایی بوده است.

وی اظهارداشت:فیروزه نیشابور نسبت به سنگ های همنوعش در دیگر نقاط ایران و حتی جهان ممتاز است ثبت هنر فیروزه تراشی علاوه بر این که افتخاری برای ایران است به توسعه همه جانبه این صنعت نیز کمک می کند.

وی افزود:علاوه بر این معرفی آن به عنوان یک برند شناخته شده بین المللی تاثیر قابل ملاحظه ای در افزایش قیمت جهانی آن خواهد داشت.

رییس اتحادیه فیروزه و عقیق تراشان مشهد نیز با اشاره به قدمت پنج هزار ساله استخراج سنگ فیروزه گفت:در حال حاضر 85 درصد از کارگاههای تراش فیروزه کشور در مشهد مقدس فعالیت دارند.

عبدالصمد رحیمی افزود: شمار زیادی از تراشکاران و هنرمندان در این عرصه فعالیت دارند اما همچنان مشکلات متعددی فراروی این هنر صنعت است.

وی با انتقاد از اینکه خراسان رضوی بهره برداری درستی از صنعت فیروزه ندارد، اظهارداشت:متاسفانه هم اینک مشکلات گسترده ای بر سر راه تولید و صادرات سنگ فیروزه وجود دارد که توجه مسوولان به این هنر صنعت و تلاش در جهت ثبت ملی و جهانی آن می توان راهگشای حل این مشکلات باشد.

وی افزود : حمایت از داشته های تاریخی، فرهنگی و میراث و منابع سرزمینی یکی از راههای حفاظت و صیانت از فرهنگ، تمدن و تاریخ است که هنر و صنایع دستی بعنوان نماد هر فرهنگ و تمدن می توانند معرفی گویا در جهان باشند.

به هر حال سرمایه گذاری در هنر فیروزه تراشی با توجه به قدمت و آوازه و مرغوبیت سنگ فیروزه نیشابور علاوه بر ارزآوری می تواند اشتغال قابل توجهی در این بخش ایجاد کند.ک/4

7496/659

انتهای پیام /*