پیشینه هشت گلدسته حرم هشتمین خورشید تابناک آسمان امامت و ولایت

مشهد – هشت گلدسته یا مناره زیبا و نورانی حرم مطهر رضوی که به نیت هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت ساخته شده است، پیشینه ای کهن دارد که بیانگر ارادت مردمان این دیار از صدها سال قبل تاکنون نسبت به ائمه اطهار است.

کد خبر: 80710310 | تاریخ خبر: 02/04/1392 - 15:26

به گزارش ایرنا، واژه گلدسته در لغت به دسته ای از شاخه های گل گفته می شود که به یکدیگر بسته شده باشند، واژه مناره نیز اسم مکان از مصدر نور است.

ساخت گلدسته یا مناره در اماکن مقدس اسلامی و معابد با هدف ایجاد روشنایی و گفتن اذان به وسیله موذن ها انجام گرفته است تا روشنایی و صدای اذان از بالای گلدسته فضای بیشتری را در خود جای دهد.

در مجموعه آستان قدس رضوی هشت گلدسته وجود دارد که از میان آنها دو گلدسته طلا جلوه ای شکوهمند به بارگاه امام رضا (ع) بخشیده است.

یک کارشناس در مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: در شمال و جنوب صحن عتیق حرم مطهر رضوی دو مناره وجود دارد که هر دو با خشت های طلا پوشیده شده است.

ˈآمنه موسویˈ افزود: مناره ها معمولا در دو طرف گنبد بنا می شوند ولی مناره های طلای حرم امام رضا (ع) به این صورت بنا نشده است، بلکه یکی از دو مناره نزدیک گنبد و بالای ایوان نادری و در جنوب صحن عتیق ساخته شده و دیگری به فاصله نسبتا زیادی در شمال صحن عتیق بالای ایوان عباسی واقع شده است.

وی گفت: در عین حال این دو مناره و گنبد، طوری قرار گرفته اند که اگر از سمت خیابان امام رضا (ع) به حرم نگاه کنیم به نظر می رسد که آنها دقیقا در دو طرف گنبد قرار گرفته اند.

وی اظهار داشت: در منابع آمده است که مناره نزدیک گنبد، به احتمال زیاد همزمان با بنای خود گنبد ساخته شده و از آثار سده ششم هجری (دوره سلجوقیان) به شمار می رود؛ در آن زمان معمول بود که در کنار گنبد، مناره ای هم ساخته شود.

او افزود: مناره مزبور را شاه طهماسب اول صفوی در سال 957 قمری طلاکاری کرد، بعدها به دلیل اینکه ازبک ها طلاهای این مناره را در زمان استیلای خود خراب و غارت کرده بودند، شاه عباس آن را دوباره در سال 1016 قمری طلاکاری کرد.

وی بیان کرد: در سال 1085 قمری که گنبد و گلدسته حرم در اثر زلزله آسیب دید، شاه سلیمان صفوی آن را بازسازی کرد، نادرشاه افشار نیز در موقع طلاکاری ایوان صحن عتیق (ایوان امیرعلی شیرنوایی) این مناره را ترمیم و تذهیب نمود.

موسوی اظهار داشت: در برخی منابع ساخت این مناره نزدیک گنبد را به ˈامیرعلی شیرنواییˈ نسبت داده اند بنابراین پیشینه این مناره را پیش از زمان شاه طهماسب قلمداد می کنند.

این کارشناس گفت: ˈعزیزالله عطاردیˈ در تاریخ آستان قدس رضوی ساخت مناره مزبور را به شاه عباس نسبت داده و گفته است که شاه طهماسب دوم آن را مرمت کرده است، این مناره در قسمتی از روی بام با آجر و مقداری از بالای آن با کاشی ساخته شده و از بالای کاشی ها تا سر طوق با خشت های طلا زینت داده شده است.

وی با بیان اینکه در قسمت زبرین این مناره نیز جایگاهی برای موذن تعبیه شده است، گفت: زیر مناره کتیبه ای به خط ثلث برجسته حاوی صلوات بر پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) وجود دارد که در آخر آن نوشته شده ˈکتبه بهاالدین محمد خادم- 1142 هجریˈ و پس از آن چند آیه به خط بنایی درشت زیر کاشی کاری ساقه مناره حک شده است.

وی اظهار داشت: به دلیل اینکه خشت های طلای این مناره به مرور زمان و تاثیر عوامل طبیعی و نیز کمی ضخامت فرسوده شده بود، بعدها مورد بازسازی قرار گرفت.

موسوی گفت: روکش طلا و نماسازی گنبد و طلاکاری مجدد گلدسته طلا پس از انقلاب اسلامی در سالهای 1360 و 1361 انجام شد.

این کارشناس ادامه داد: مناره دوم حرم پشت ایوان عباسی است که به امر نادرشاه افشار در مدت چهل روز ساخته شده و در کتیبه این مناره تاریخ ساخت آن سال 1145 قمری قید شده است.

موسوی افزود: نادرشاه افشار پیش از رسیدن به مقام سلطنت یعنی پس از اینکه در سال 1144 قمری شاه طهماسب دوم را از سلطنت خلع و پسر او شاه عباس سوم را به سلطنت معرفی کند و خود نایب السلطنه و سپه سالار او شود، این مناره را ساخت و آن را همراه با ایوان مزین به خشت های طلا نمود.

وی بیان کرد: مناره یاد شده 35 متر ارتفاع دارد و با خشت های طلایی که لوزی شکل هستند، پوشیده شده است.



*گلدسته صحن امام خمینی (ره) یا موزه

این کارشناس در مرکز اسناد آستان قدس رضوی گفت: پیش از این در بالای سردر صحن جدید امام خمینی (ره) برج ساعت قرار داشت؛ در سال 1372 که ساخت سردر این صحن به پایان رسید برج ساعت تخریب شد و به جای آن برج جدیدی در دو طبقه با تزئین کاشی های معرق و مقرنس احداث گردید که بعدها به نام گلدسته صحن امام خمینی (ره) معروف شد.

موسوی افزود: برج مزبور دو گلدسته کوچکی است که در ضلع جنوبی صحن امام خمینی (ره) قرینه سازی شده اند.



*گلدسته های صحن جامع رضوی

وی بیان کرد: پس از انقلاب اسلامی شش گلدسته در ضلع های صحن جامع رضوی ساخته شده که دو گلدسته از بقیه گلدسته ها بلندتر است، این گلدسته ها هر کدام 64 متر ارتفاع دارند.

رئیس مرکز اسناد سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: در اسناد ارزشمند موجود در این مرکز که از دوره صفوی باقی مانده است حدود 780 شماره سند مربوط به مناره ها یا گلدسته های حرم امام رضا (ع) وجود دارد.

ˈابوالفضل حسن آبادیˈ با بیان اینکه در این اسناد هر دو واژه ˈمنارهˈ و ˈگلدستهˈ به کار رفته است، افزود: این اسناد در موضوعات مختلفی است که از مهمترین آنها می توان به مواردی از جمله هزینه های مربوط به تعمیرات حرم و اماکن متبرکه، مجموعه گزارش مصرف روشنایی حرم و اماکن متبرکه، هزینه های تهیه اشیا و لوازم مربوط به حرم و اماکن متبرکه، هزینه های مربوط به تعمیر یا خرید فانوس برای گلدسته ها، پرداخت وجوهات نقدی و جنسی از مستغلات، پرداخت مواجب کارگران و کارکنان اشاره کرد.

وی اظهار داشت: کهن ترین سند درباره گلدسته ها مربوط به سال 1012 قمری با عنوان هزینه های متفرقه آستان قدس و کهن ترین سند مربوط به تعمیرات گلدسته های حرم امام رضا (ع) نیز به سال 1095-96 قمری تعلق دارد که عنوان آن ˈگزارش روزانه جمع و خرج صاحب جمعان در بخش خزانه و مخارج بخش های مختلف از جمله گلدسته طلا می باشد.

وی بیان کرد: در اسنادی که موضوع آنها تهیه اشیا و لوازم برای گلدسته هاست به تهیه و خرید پارچه مشکی برای آنها و برگزاری اعیاد مذهبی، تهیه فانوس و تهیه قفل برای درب شان اشاره شده است.

او گفت: سند شماره 44901 مربوط به قبض رسید پرداخت وجه به ˈمیرحسین نجارباشیˈ جهت تعمیر گلدسته های حرم امام رضا (ع) و سند شماره 87386 مربوط به صورت مجلس موافقت معاونت امور فنی قائم مقام آستان قدس رضوی برای استفاده از خشت های کهنه گنبد مطهر برای گلدسته های ایوان عباسی و اقدامات انجام شده در این باره است.

7489/659

انتهای پیام /*