شهر باستانی میبد با جاذبه های منحصر به فرد در انتظار مسافران نوروزی

یزد-شهر باستانی میبد یکی از کانونهای کهن سکونت و زندگی در کرانه بیابانهای مرکزی ایران با جاذبه های تاریخی و گردشگری آماده استقبال از میهمانان نوروزی است .

کد خبر: 80584043 | تاریخ خبر: 24/12/1391 - 11:21

به گزارش روز پنج شنبه ایرنا،میبد در پنجاه کیلو متری شمال یزد در کنار بزرگراه جنوبی و شرقی کشور واقع شده است و راه آهن جنوب نیز از غرب آن می گذرد . ارتفاع متوســط ناحیـــه 1234 متر از سطح دریا است و آب و هوای آن به اصطلاح کویری و بیابانی است .

در نگاهی به پیشینه های میبد در می یابیم که مورخان ، پیدایش اولیه میبد را به مربوط به دوره های بسیار دور تاریخی و بر کنار یک دریاچه خشک شده کویــری ( دریای ســــاوه) می دانند . در روایت های افسانه ای بنای میبد را به «کیومرث » و بنای کهندژ«نارین قلعه» را به سلیمان نبی نسبت داده اند.

در گزارشهای تاریخ محلی،بنای مدینه میبد را مربوط به دوره ساسانیان (قباد و انوشیروان) دانسته اند . نام میبد از واژه های پارسی میانه و برگرفته از نام یکی از سپهبدان ساسانی (مهبد) است که در توسعه و تحکیم بنیادهای شهری میبد در آن دوران سهم و نقشی مؤثر داشته است .

نکته ای که نشان دهنده اهمیت سیاسی و مدنیت میبد در دوران ساسانی است ، سکه های بازمانده از دوران پورانداخت ساسانی است که در این شهر ضرب شده است .

در آغاز دوره اسلامی ، میبد یکی از سه جایگاه یزد بود که «مسجد آدینه» در آن برپاشد . اکثر جغرافیانویسان این دوره ، میبد را شهری از کوره ی استخر فارس به شمار آورده و این شهر را با عنوان «حصن حصین» (دژ استوار ) یاد کرده اند .

اهمیت تاریخی میبد و دوران آبادانی آن بیشتر مربوط به عهد آل مظفر است که در قرن هشتم از میان شهر برخاسته و یزد و کرمان و فارس و اصفهان را به تصرف درآورده و تشکیل حکومت داده اند .

در ادوار گذشته ، بزرگانی چون ابوالفضل رشیدالدین میبدی (مترجم و مفسر قرآن کریم ) ، خطیرالملک میبدی (وزیر آل سلجوق ) ، قاضی میرحسین میبدی (حکیم و شاعر و قاضی القضات ) و دوره اخیر ، مرحوم آیت ا…العظمی حاج شیخ عبدالکریم حائری (بنیانگذارحوزه علمیه قم ) از این شهر برخاستند .

شهر میبد از دیرباز یکی از مراکز مهم صنایع دستی (سفال ، سرامیک و زیلوبافی ) بوده است که آوازه جهانی دارد .

دیدنیها و جاذبه های میبد شامل بافت تاریخی ، کهندژ نارین قلعه ، شاهراه باستانی ری- کرمان ، کاروانسرا ، چاپارخانه ، یخچال خشتی ، برج کبوترخانه ، خانه سالار ، کارگاههای سفالگری ( دستی و ماشینی) ، موزه زیلو ، مسجد جامع میبد ، مسجد جامع فیروزآباد ، مسجد جامع بفروئیه، برج محمودآباد ، قلعه بارجین ، قلعه مهرجرد و آثار بسیار زیاد دیگری می باشد که در ادامه به معرفی برخی از این بنا ها می پردازیم.



قلعه مهرجرد،این قلعه که در محله مهرجرد واقع شده است نمونه قلعه هایی است که در تمامی آبادیهای منطقه میبد وجود داشته و تنها باقیمانده این قلعه ها در منطقه می باشد. این بنا دارای چهار برج در چهار گوشه و یک برج به عنوان درب ورودی در سمت جنوب می باشد . خندقی که در حال حاضر چیزی از آن باقی نمانده است چهار سمت بنا را محافظت می کرده است . کلیت این بنا سه طبقه ، با پله هایی که ارتباط عمودی را میسر می ساخته است می باشد . انواع مختلف پوششهای خشتی که در معماری ایران وجود داشته است در این بنا مشاهده می گردد. قلعه مهرجرد علاوه براینکه به عنوان انبار مورد استفاده قرار می گرفته ، مکان امنی برای پناه گرفتن و نیز در دورانی از آن به عنوان مکتب استفاده می شده است .

قلعه بارجین ،قلعه بارجین در یکی از آبادیهای حوزه شرقی میبد و به همین نام واقع شده است.این بنا توسط اربابان زرتشتی محل بنا گردیده است. کاربری بنا به منظور پناه گرفتن در مواقع ناامن بوده و جنس اصلی مصالح به کاررفته در بنا از گل و خشت می باشد.بنای قلعه برروی دو طبقه ساخته شده ودارای چهار برج ساده در چهار گوشه و یک ورودی در سمت شمال می باشد.در بالای سردر ورودی اتاقی قرار دارد که مختص ارباب قلعه بوده است.پلان قلعه به صورت حیاط مرکزی می باشد که اتاقها در اطراف حیاط واقع شده اند . پوشش اتاقهای طبقه اول به صورت طاق ضربی و در طبقه دوم به صورت فیل پوش می باشد. مهمترین تزئیناتی که در بنا به کار رفته قاب بندیهایی می باشد که در جبهه شرقی و غربی مشاهده می شود .

کاروانسرای شاه عباسی،این کاروانسرا که گویا بر جایگاه کاروانسرای قدیمی تری ساخته شده از جمله کاروانسراهای سبک صفوی و یکی از کاملترین کاروانسراهای بین راهی به شمار می رود .

این کاروانسرا به شیوه معروف چهار ایوانی و با آجر ساخته شده و به لحاظ برخورداری از فضاهای متنوع و تجهیزات ایمنی قدیم و جریان همیشگی آب و جهات بهداشتی یکی از رباطهای کم نظیر منطقه بوده است .

ساختمان کاروانسرا شامل : ساباط (با پوشش یزدی بندی )، ایوانهای بیرونی ، هشتی ورودی ، حیاط مرکزی ، حوضخانه و مهتابی و چهار هشتی زیبا و فضاهای سرپوشیده ی (سول) شرقی و غربی و جمعاً صد ایوان و اتاق و اجاق برای استفاده کاروانیان بوده است .

برج کبوترخانه، در مجاور ساختمان فرمانداری میبد مربوط به زمان قاجار یه و به شماره 1691 ثبت آثار ملی شده است.

در ادوار پیش برجهای گوناگونی برای کاربردهای گوناگون در میبد ساخته اند . این برجها عمدتاً نقش حفاظتی و دیده بانی داشته اند . این برجها را معمولاً به فاصله نزدیکی از دیوار شهر یا بیرونه ها در دو یا سه طبقه ساخته اند ، به گونه ای که محوطه وسیعی از بیرون شهر را زیر نظارت داشته باشد .

اما برج کبوترخان که در جنوب شرقی باروی قدیم است ، ظاهراً بر خلاف سایر برجهای شهر( همجون برج عبدالوهاب ، برج محله کنزیها و ...) برای نگهداری کبوتران و استفاده از کود آنها ساخته شده و جنبه حفاظتی نداشته است.این برج دارای 4000لانه پرنده است برجک های بالای برج جهت جذب پرندگان بوده و حلقه گچی دور بدنه برج برای جلوگیری از نفوذ خزندگان مانند مار به داخل برج بوده است و همچنین روی پشت بام برج کاسه های بوده که در آن آب برای استفاده پرندگان می ریختند.

این برج ثابت می کند که در زمانهای قدیم در این محل زمینهای کشاورزی وجود داشته که کشاورزان از فضولات پرندگان داخل برج به عنوان کود برای زمینهای خود استفاده می کردند

آسیاب دوسنگی بیابان محمد آباد،این آسیاب کم نظیر ،در عمق چهل متری زمین و در مسیر قنات «قطب آباد» احداث شده است و هیچ گونه مصالح ساختمانی در ساخت آن به کار نرفته است . چاههایی به عمق 40 متر ،روشنایی فضای داخلی و تهویه هوا را تأمین می کنند . قدمت این آسیاب بالغ بر 150 سال می باشد .

آب انبار کلار،این آب انبار که به نام کلار نامیده می شود درست روبروی در ورودی کاروانسرا جای گرفته و توازن معماری زیبایی به ساباط و سردرگاه بخشیده است .

ساخت آب انبار بر اساس سنگنوشته ی آن مربوط به قرن 11 هجری قمری (1070) است و به روشنی همت معمار و هدف سازنده خیرخواه آن را برای بهره مندی رهگذران از آب گوارا بیان می کند .

از ویژگیهای ساختاری آب انبار کلار ، استفاده سنجیده معمار از موقعیت توپوگرافی زمین در ساختن مخزن و پلکان آن است ؛ به گونه ای که خستگان راه ، تنها با چند پله ای انگشت شمار به پاشیر آب انبار می رسیده اند .

آب انبار کلار هنوز هم به عنوان یک منبع آب آشامیدنی قابل بهره برداری است .

کهندژ نارین قلعه میبد تاریخ احداث آن پیش از اسلام و به شماره 1086 ثبت آثار ملی رسیده است از بناهای عظیم خشتی باستانی در ایران است .

پیشینه طولانی اش تا آنجاست که هویت اسطوره ای یافته ، تا آنجا که مولف تاریخ یزد قلعه را در زمان سلیمان نبی دانسته است.

از نظر معماری نارین قلعه سلسله ای متواتر از ساخت و سازهای مسکن و تاسیسات شهری و استحکامات دفاعی و نظامی را نشان می دهد که بارها مرمت و بازسازی شده است .

تنوع سبکهای ساختمان و بقایای مواد به کار رفته و همچنین تفاوتهایی که در اندازه خشتها وجود دارد سیر تاریخی بنا را به خوبی نشان می دهد . با این حساب می توان نارین قلعه را مجموعه ای مستند از آثار دوره های مختلف تاریخی فرهنگی منطقه به شمار آورد.

با توجه به شکل زیگوراتی قلعه گمان می رود که زمانی به عنوان مرکز مذهبی و معبد مورد استفاده بوده است . توجه به برخی از قسمتها بنا همچون ابعاد برخی از خشتها نشان می دهد که می توان بنیان اولیه نارین قلعه را یک دژ مادی به حساب آورد.

قلعه هایی از این نوع هسته شهر به حساب می آمدند که معمولاً جایگاه درباریان و نظامیان و مغان بوده است. این بنا در پنج (هفت ؟) طبقه شکل گرفته است که البته طبقات به طور مشخص از هم جدا نیستند و در واقع نوعی شکل گیری مطبق و در هم آمیخته اماکن از کف تا بام می باشد . ارتفاع قلعه 20 متر است . بخش اصلی و کهن قلعه در قسمت فوقانی مجموعه واقع است که قسمت وسیعی از شهر در چشم انداز آن قرار دارد .

دیوار اصلی قلعه روی یک پلان مدور بیضی پی افکنده اند که گرداگرد آن را خندقی عریض فرا می گرفته است که بخش عمده ای از آن هنوز باقی است.

نارین قلعه بنا بر شواهد موجود و روایتها دارای نظام پیچیده رفت و آمد و زیرزمینی و ارتباط پنهانی بوده است . دهانه های تعدادی از این راهروها هنوز در جایجای قلعه پیداست.

اهمیت قلعه میبد مربوط به عهد سلاطین آل مظفر است که در عمران و آبادی میبد کوشا بودند و قلعه پناهگاه محلی آنان بود.

یخچال،یخچال میبد با قدمتی که به پیش از دوره قاجار می رسد ، یکی از معدود یخچالهای به جای مانده در استان یزد است . ساختمان یخچال میبد به مانند دیگر یخچالهای مناطق کویری از خشت و گل ساخته شده و ساختار معمار ی آن بر اساس محاسبات بسیار سنجیده اقلیم شناسی برای کارکرد های ویژه بوده است .

بخشهای عمده و اصلی این بنای باشکوه و سودمند عبارتند از ، دیوارهای سایه انداز ، حوض یخبند،مخزن یخچال ، گنبد

دیوارهای شرقی و غربی و جنوبی در زمستان سایه سار سردی در محوطه شمالی یخچال فراهم می ساخته که در شبهای چله با انداختن آب قنات به حوض پهناور و کم عمق آن محوطه و تکرار این کار در شبهای متوالی ، قطعات بزرگ یخ ساخته می شده و پس از شکسته شدن به مخزن یخ در زیر گنبد یخچال انتقال داده می شده است .

گنبد خشتی بزرگ همانند « فلا کس »یخهای انباشته را نگه می داشته که برای استفاده ی کاروانیان و مردم از آن است

آب انبار حاجی علی محمد ( موزه سفال)،آب انبار حاجی علی محمد با قدمتی نزدیک به نیم قرن از بناهای دوران متأخر می باشد . ساختار این آب انبار مانند سایر آب انبارهای بین راهی میبد می باشد . فضای اصلی جهت استراحت ، نمازخواندن و ... بر وری راه پله احداث گردیده است . خزینه در سمت جنوب بنا واقع شده و با دو بادگیر و گنبد آجری در محدوده زمین مصلی خودنمایی می کند . موقعیت ویژه این آب انبار در مسیر گردشگری میبد از مهمترین دلایل مرمت این آب انبارجهت احیاء و تبدیل به موزه سفال میبد می باشد . ک/3

ص.ا 1968/7549

انتهای پیام /*