صدمین سفر، در جوار خورشید هشتم/

نگاهی به شهرستان درگز

مشهد - درگز سرزمینی هفت هزار ساله با نشانه هایی از مرکزیت حکومت پارتها است که در ˈاوستاˈ کتاب مقدس زرتشتیان با نام ˈابیوردˈ از آن یاد شده است.

کد خبر: 80131026 | تاریخ خبر: 25/02/1391 - 11:50

درگز بخاطر نزدیکی به ˈمروˈ مرکز امپراطوری جهان اسلام مورد رفت و آمد شخصیتهای سیاسی و علمی روزگار بوده و از مردمان اینجا افرادی صاحب فکر، فرهنگ و اندیشه و تمدن ساخته است.

درگز در اصل داراگرد(شهر دارا) بوده که تیرداد اشک دوم پادشاه اشکانیان در سال 237قبل از میلاد مسیح آن را در ناحیه آپارات ساخت و پایتخت دوم خود قرار داد.

این شهر در دوران اسلام به ˈداراجز و درجزˈ و بعدها به درگز تغییر نام داد.

دایرة المعارف اسلامی ˈابیوردˈ را سرزمین نیاکان اشکانی و محل شهر دارا را در آن جا تعیین کرده است بنابراین بایستی شهر ˈداراˈ در دامنه کوههای درگز قرار داشته باشد.

از آنجا که به گفته پلوتارک و تائید هارولد لمب نویسنده کتاب ˈقدم به قدم با اسکندرˈ دارا آخرین پادشاه هخامنشی در این ناحیه کشته شده است، اشکانیان نام پایتخت نخستین خود را ˈداراگردˈ نهاده اند.

ˈگردˈ در روزگار کهن به معنای شهر بود. واژگان سیاوش گرد، پیروزگرد، بروگرد (بروجرد)، بیژن گرد و خسروگرد بیانگر نام سازنده و شهر است و داراگرد یعنی شهر دارا نیز روی همین معنا پدید آمده است.

در روزگار ساسانیان تغییرات زیادی در حد و حدود شهرهای این منطقه صورت می گیرد و ابیورد که شامل منطقه وسیعی بوده و تا دامنه کوههای درگز گسترده بوده مرکزیت پیدا می‌کند.

حاکم ابیورد را ˈبهمنهˈ می نامیدند که به صلح تسلیم مسلمانان شد. پس از تسلط اعراب این سرزمین یکی از پایگاههای مهم مسلمانان قرار گرفت.

بعضی از محققان اینچنین اظهار نظر کرده اند که در قلعه داراگرد که در زمان ساسانیان مرکز روحانیون زرتشتی و دارای ضرابخانه بوده در اواخر قرن اول هجری قمری سکه ضرب شده است.

حدود منطقه ابیورد در این زمان از سرخس تا نسا گسترده بوده است. این سرزمین در انتهای دشت قراقوم بر سر راه قبایل مختلف مهاجم دشتهای داخلی آسیا در ابتدای اولین خطه جلگه ‌های حاصلخیز خراسان قرار گرفته و بنابر همین موقعیت طبیعی و نظامی از دیر باز محل کشمکشها و زد و خوردهای اقوام مختلف بوده است.

با سقوط سامانیان دفاع ولایات شمالی ایران در برابر حملات چادرنشینها به سستی گرائید و هجوم صحرانشینان آسیای مرکزی به خراسان فزونی گرفت.

به روزگار سلطان محمود غزنوی ترکمانان غز به منطقه نسا و ابیورد و درگز هجوم آوردند و در این شهرها سکنی گزیدند و ترکی شدن این نواحی آغاز گردید.

محققان محلی دوران سلجوقیان و اوایل خوارزمشاهیان را دوره شکوفایی خاوران (ابیورد را از قرن 4 به بعد خاوران می گفتند) نامیده اند. شیخ محمد شهرستانی، انوری ابیوردی، اسعد مهنه یی و… از همین سرزمین برخاستند.

به همت اینان خاوران یکی از مراکز علمی شد. به روزگار چنگیز پسرش ˈتولیˈ ابیورد را تصرف کرد و به تاراج اهالی پرداخت و آن شهر زیبا را که در آن عالمی از عمارات موج می زد با خاک یکسان نمود و اکثر مردم را از دم تیغ گذراند.

البته ابیورد در نهضتهای شیعه که در اواخر دوران بنی امیه در سراسر خراسان صورت گرفته بود سهمی بزرگ داشت و نیز در قیامهای علیه حکام عباسی در قرن سوم هجری شرکت جستند.

در زمان خلافت هارون شخصی به نام ابوالخسیب بر ضد عباسیان و عامل آنان در خراسان قیام و بر ابیورد تسلط پیدا کرد.

شهر با این همه عظمت و بزرگی پس از هجوم مغولان و بعد از او تیمور رونق خود را از دست داد و از اواخر قرن هشتم که شهرها و آبادیهای این منطقه مورد تجاوز و اشغال ازبکان قرار گرفت دوران قدرت آن شروع شد.

در اوایل عصر افشاری ساختن مسجد بزرگی در مولودآباد(زادگاه نادر) و برخی ساختمانها در شهر، نشانی از گسترش و رونق درگز می‌باشد ولی ویرانی هایی که ناشی از تهاجمات اقوام همسایه بود همراه با عدم توجه حکومت مرکزی و خصوصاً جدایی قسمت آباد و تاریخی آن(با 9 هزار خانوار جمعیت و 24 شهرک و روستا) که نام ابیورد را نیز با خود دارد توانائیهای این شهر را به فراموشی سپرد.

اکنون اندک آثار به جا مانده در شهر درگز مربوط به حاشیه باز یکی از دامنه کوههای هزار مسجد(درگز فعلی) می‌باشد در حالی که آثار تاریخی بی نظیری از دوره اشکانیان و دوران اسلامی در آن سوی مرزها قرارگرفته است.

شهرستان درگز از چهار بخش ˈمرکزی، نوخندان، چاپشلو و لطف آبادˈ تشکیل شده است.

بخش نوخندان از دو دهستان به نامهای شهرستانه به مرکزیت برج قلعه شامل 18 آبادی و درونگر که 17 آبادی را در خود جای داده است.

بخش چاپشلو که شامل دهستانهای قره باشلو و میانکوه که حدود 50 آبادی دارد و بخش لطف آباد از دو دهستان دیباج با 11 آبادی و هزار مسجد با 9 آبادی تشکیل شده است.

جمعیت شهرستان درگز بیش از 80 هزار نفر است. راه هوایی و ریلی ندارد و راههای زمینی آن نیز از نوع شوسه است.

سهم جمعیت این شهرستان از کل جمعیت استان خراسان رضوی 3/1 درصد است.

مردم در درگز به زبانهای ترکی، کردی، ترکمنی و فارسی صحبت می کنند.

شهرستان درگز از طوایف مختلفی چون کرد، ترک، فارس، ترکمن و عرب تشکیل شده که هر یک از این اقوام به شاخه های مختلفی نیز تقسیم می شوند.

شهر درگز در فاصله 258 کیلومتری مشهد و در طول جغرافیایی 59 درجه و شش دقیقه و عرض جغرافیایی 37 درجه و 26 دقیقه واقع است.

ارتفاع این شهرستان از سطح دریا 500 متر می باشد که این میزان در همه جا یکسان نیست. وسعت این شهرستان در حدود 4194 کیلومترمربع است.

از کوههای مهم آن الله اکبر که از رشته کوههای هزار مسجد است، کوه چوریک، کوه مانیس، کوه خرپشتی داغ هستند و از رودهای مهم آن می توان به رود درونگر که بر زندگی مردم منطقه اهمیت زیادی دارد، رود زنگلانلو و رود قره تیکان اشاره کرد.

معادن و منابع زیرزمینی درگز هم شامل آهک، گج، سرب، گل سرشور، سنگ مرمر است.

این منطقه به دلیل اینکه در داخل رشته کوه هزارمسجد واقع است دارای آب و هوای سرد کوهستانی بوده که البته در نواحی پست گرم خود پوشیده از مراتع و چمنزار است.

مرکز شهرستان درگز از آب و هوای گرم و نیمه مرطوبی برخوردار است که بیشترین درجه حرارت در تابستان 38 درجه بالای صفر و کمترین آن در زمستان دو درجه زیر صفر است و میزان بارندگی سالانه در آن هم 350 میلیمتر می باشد.

از مهمترین سوغات درگز می توان به ˈبرنج لائین و درونگرˈ اشاره کرد که به لحاظ کیفیت و عطر بالا در نوع خود کم نظیر می باشد.

همچنین کشمش و گردو درگز از مرغوبیت خاصی برخوردار است.

از دیگر سوغاتیهای درگز جارو، سیب درختی لبنانی و عباسی و گلابی می باشند.



گردشگاهها و مراکز تفریحی

.................................

پارک شادی که قدیمی ترین پارک شهرستان می باشد.

پارک ملت در فاصله یک کیلومتری شهر درگز در مسیر جاده درگز – چاپشلو واقع است.

پارک جنگلی چهل میر که معروفترین دره منطقه است و در قسمت شرقی پارک تندوره واقع است.

دره امام قنبر که در 20 کیلو متری جنوب شهر درگز قرار دارد.

دره چرلاغکه در 34 کیلومتری جنوب غربی شهر درگز قرار گرفته است.

دره درونگر و دره بادام که در مسیر جاده درگز به قوچان و در امتداد رودخانه درونگر قرار دارد.

دره شمسی خان که در قسمت جنوب شرقی شهر درگز در فاصله 50 کیلومتری دره درگز واقع شده است.

دره قزلق، این دره و قوزغان دره در مرز ایران و ترکمنستان حدود 45 کیلومتری شرق درگز واقع است.

آبگرم، منطقه آبگرم و اردوگاه امیدهای انقلاب اسلامی در 15 کیلومتری جنوب شهر درگز و در مسیر جاده درگز به دربندی واقع است.

قرخ قیز(چهل دختر) در پنج کیلومتری جنوب شهر درگز قرار گرفته که کوهی منفرد و کم ارتفاع است.

این کوه رسوبی و مربوط به دوران دوم و اواخر دوران سوم زمین شناسی است. نام قرخ قیز یادگاری از نیاکان اولیه است که از حدود پنج هزار سال پیش در این سرزمین می زیستند.

پارک ملی تندوره که در منتهی الیه شمال شرقی کشور و در حدود شمالی استان خراسان در شهرستان درگز واقع است که با سیمایی کوهستانی و صخره ای با دره های عمیق و تپه ماهورهای بلند و مرتفع با شیبهای متغیر در جهات مختلف جغرافیایی می باشد و تندوره نام چشمه ای است که در این پارک جنگلی جاری می باشد به همین دلیل این پارک را تندوره می نامند.

تندوره به زبان کردی به معنی تنور می باشد و از آنجایی که این چشمه از حوضهایی شبیه به تنور خارج می گردد بر آن نام تندوره نهاده اند.

غار قزلق، از نمونه غارهای این منطقه غار قزلق یا غار دیو است که در 22 کیلومتری جنوب شرقی درگز بعد از روستای قزلق در نیمه راه ارتفاعات شازی و کانی گاز قرار دارد و از محلهای اعتقادی و دیدنی درگز است که دارای سه درب ورودی در کف دره و نیمه های بلند می باشد.

طول غار حدود صد کیلومتر دارای دو دالان می باشد.

نوع غار از غارهای آهکی است که احتمالا در دوران عصر حجر مورد استفاده انسانی بوده است.

غار شادمینه یا شادمهنه واقع در 16 کیلومتری غرب درگز در 300 متری علامه شهرستانی که بقایای دژ نظامی مربوط به قرن پنجم و دوره سلجوقی می باشد.

صنایع دستی

...............

پوستین دوزی، مردم درگز در سال 1300 شمسی قسمت عمده ای از احتیاجات خود را از قبیل فروشگاه پوشاک و… تهیه می کردند، در زمستان مردان پوستینی یا قبایی که به آن چوخا می گویند از پشم گوسفند و موی بز به صورت یک نوع برک زبر و ضخیم می بافتند و به تن می پوشاندند. پوستینهای درگز از حیث پرداخت در خراسان و حتی ایران معروف بوده اما امروز پوستین دوزی رونق خود را از دست داده و شاید تعداد کارگاههای آن از پنج مورد تجاوز نکرده باشد.

قالیبافی این صنعت هنوز در بعضی از روستاها به صورت سنتی ادامه دارد و منبع درآمدی برای خانواده ها می باشد.ک/4

7467/664

انتهای پیام /*