در نشست تخصصی جامعه شناسی تاریخی هویت ملی:

هویت های فروملی توسط کشور های منطقه حمایت می شود

تهران- ایرنا- پژوهشگران شرکت کننده در نشست تخصصی جامعه شناسی تاریخی هویت ملی می گویند: هویت های فروملی و قومی با کشور های مشابه خود در اطراف ایران پیوند خورده و به دنبال تضعیف هویت ملی و تاکید بر گفتمان امت واحده هستند.

به گزارش روز پنجشنبه خبرنگار گروه دانشگاه ، نشست تخصصی جامعه شناسی تاریخی هویت ملی به همت گروه پژوهشی جامعه شناسی تاریخی پژوهشکده مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و گروه جامعه شناسی تاریخی انجمن جامعه شناسی ایران برگزار شد.

در این نشست کامبیز مشتاق گوهری عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان و پژوهشگر حوزه هنر، معماری و ژئوپلتیک و شروین وکیلی پژوهشگر مسائل اجتماعی حضور داشتند. این نشست به مدیریت آتنا نیارمی دبیر گروه جامعه شناسی تاریخی انجمن جامعه شناسی ایران برگزار شد.

** هویت های فروملی با کشور های منطقه گره خورده اند

در این نشست مشتاق گوهری با بیان اینکه در ایران درگیری و رقابت بین دو نحله فکری باستان گرایی و پیروان هویت دینی زمینه چالش های ژئوپلتیک گسترده ای را فراهم کرده است، گفت: در عصر مدرن کمتر نظام هویتی را می شناسیم که تلاش کرده باشد در مقابل نظام تک قطبی ایستادگی کند. روایت اسلام شیعی جمهوری اسلامی و روایت اسلام سنی طالبان دو جریانی بودند که ادعای جهانی بودن داشتند و مقابل نظام تک قطبی قد علم کردند.

وی با تاکید بر اینکه نگاه فراملی در عرصه هویتی، هویت ملی را رقیب خود می داند ادامه داد: این جریان فکری، عناصر ملی ایرانی مانند مصدق و قهرمانان تاریخ باستان را رد می کنند تا نگاه فراملی آلترناتیوی نداشته باشد.

این پژوهشگر ژئوپلتیک با اشاره به این مسئله که جامعه ایرانی نسبت به حذف عناصر هویت ملی مثل نوروز، چهار شنبه سوری و دیگر عناصر که در اول انقلاب تلاش هایی برای حذف آن ها شد افزود: تلاش ها برای تضعیف هویت ملی و همچنین مشکلات حوزه های دیگر از جمله حوزه اقتصاد منجر به آن شده است که عناصر فروملی که هویت های قومی هستند در ایران قوت بیشتری از گذشته بگیرند.

عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان با اعتقاد به این که این هویت های قومی به کشور های شبیه به خود در اطراف ایران متصل شده اند و مورد حمایت هستند تا هویت ملی را تضعیف کنند، گفت: امروز در بخش هایی که هویت های قومی در آن رشد کرده اند بناهایی ساخته می شود که نسبتی با فرهنگ و معماری ایران ندارد و الگوی برداری از کشور های منطقه است.

مشتاق گوهری افزود: به عنوان مثال در اهواز مسجدی مبتنی بر فرهنگ ترکی ساخته شده است. جریانی که این مسجد را ساخته اند متاثر از اردوغان و دوران اوج او در ترکیه هستد؛ یعنی زمانی که در بهار عربی اردوغان ترکیه را به عنوان الگوی جهان اسلام معرفی می کرد.

وی ادامه داد: ترکیه برای تاثیر گذاری بر جریان های اهل سنت ایران فرزندان این خانواده ها را بورسیه تحصیلی می کند.

به اعتقاد این استاد دانشگاه به وجود آمدن این تعاملات حاصل غیبت عناصر هویت ملی و تاکید بر هویت فرو ملی است و در سپهر فرهنگی جهان اهل سنت برخی گروه هایی که بر هویت متفاوت از هویت ملی تاکید می کنند مرز جغرافیایی را به رسمیت نمی شناسند و به دنبال گفتمان امت واحده هستند.

این پژوهشگر مسائل ژئوپلتیک با اشاره به این امر که هر زمانی که حکومت های مرکزی ضعیف بودند حکومت های محلی و عشایر عناصر هویت ملی ایران را حفط کردند. گفت: جریانی که هویت ملی را رقیب هویت های محلی و قومی می داند جریان خطرناکی است که زمینه ایجاد کینه بین عناصر اجتماعی داخل کشور را فراهم می کند و این منجر به فعال شدن گسل ها در جامعه می شود.

**هویت امری برساخته است

وکیلی پژوهشگر مسائل اجتماعی هم در این نشست تخصصی با بیان این مسئله که امر اجتماعی یک سیستم پیچیده تکاملی است گفت: این سیستم مدتی طولانی عناصری خود زاینده را در دل خود جا می دهد و عمر این عناصر از کل سیستم کمتر است. یکی از عناصر این سیستم اجتماعی «من» انسان ها است که در داخل سیستم های مثل تمدن ها و فرهنگ های طولانی شکل گرفته است.

این پژوهشگر با بیان اینکه جامعه شناسی تاریخی آزمایشگاه تاریخ است، گفت: در جامعه شناسی تاریخی ما باید بیشتر روی توصیف و نه تجویز تاکید کنیم. در درجه اول نه آنچه که باید باشد بلکه آنچه که هست مورد توجه جامعه شناسی تاریخی است.

وی با بیان اینکه چند مقیاس متفاوت از مفهوم هویت وجود دارد افزود: نظریه های پسا ساختارگرا و پسا مدرن معتقد هستند که مفهوم من را باید حذف کرد. یعنی من خود مختار دارای حق انتخاب که در واحد اجتماعی کنشگری انجام می دهد را باید حذف کرد. اما از نظر رویکرد سیستمی «من» غیر قابل حذف است و اتفاقا پیچیده ترین عنصر حوزه اجتماعی است.

وی با بیان اینکه من ها قابل فرو کاسته شدن به نهادها نیستند، گفت: بیشتر نظریه ها مثل مارکسیستی، سوسیالیستی و آنتولوژیک معتقد به حذف من هستند و بیان می کنند من تنها یک روایت و گفتمان است.

این پژوهشگر مسائل اجتماعی سطح دوم هویت را جمع های ابتدایی ده الی صد و پنجاه نفره می داند و بیان می کند: این تعداد واحد معاشرت اجتماعی هست. گونه ما در 150 هزار سال عمر خود به جزء 5 هزار سال گذشته، در واحد های چند ده نفر بوده و سبک زندگی گرد آوری و شکار را دنبال کرده است. در حال حاضر هم افراد با چند ده نفر در ارتباط هستند و کنش معنا دار اجتماعی دارند.

وی سومین لایه هویت را تولید مفهوم ملت می داند و می گوید با یک جانشین شدن مردمان و پیدایش خط و ایجاد راه های تجاری که در هم آمیختن هویت های محلی را ممکن ساخت ملت تولید شد. اگر پیچیدگی ملت به حدی برسد که گفتمان تاریخی و دولت تولید کند حوزه تمدنی شکل می گیرد.

وکیلی با تاکید بر اینکه هویت روایتی است که میان ما و دیگران مرز بندی می کند، اظهار کرد: دیدگاه پساساختار گرایی هویت را یک امر برساخته می داند. اما توجه ندارد که همه امور اجتماعی امر برساخته هستند. هویت ملی برساخته است و قومیت هم برساخته است. وقتی از برساخت بودن بعضی پدیدار های اجتماعی حرف می زنیم یعنی یک امر عام و عمومی را توصیف می کنیم.

عضو انجمن جامعه شناسی ایران پشتوانه هویت ملی را هویت تمدنی دانست و گفت: ایران دارای تمدن است و از قرن ششم پیش از میلاد در ایران گفتمان فراگیر ملی داریم. منتها کلمه ایران و پارس از ابتدای دوران هخامشی وجود داشته اند و کلمه ایران در ابتدای کار مفهومی دینی بود و به قلمرو سرزمین مقدس زرتشتی اشاره می کرد.

وی با بیان اینکه وقتی از هویت ملی ایران سخن می گوییم از یک امر رسیدگی پذیر مشخص حرف می زنیم، گفت: برساخته بودن هویت فناورانه نیست. یعنی اگر هویت و پدیدار های تکاملی را با تکنیک کپی کنید عین اصل آن هویت نمی شود بلکه رونوشتی از آن را ایجاد می کنید. را در اختیار خواهید داشت. به عنوان مثال هویت ملی ترکمن و ترکمنستانی کپی است و لایه بندی های عمقی ندارد و تنها یک گفتمان سیاسی است که بعد از فروپاشی شوروی شکل گرفته است.

وی افزود: پیچیده ترین ماشینی که اقدام به کپی هویت می کند مدرنیته و اقلام فرهنگی آن مثل هالیوود و دانشگاه است. به عنوان مثال هویت ملی نروژی ساخته شده در حالی که نروژ سال 1905 تاسیس شده است. وقتی از هویت حرف می زنیم، صحبت از هویت یک زیست جهان مشترک می کنیم که دارای مکان و زمان مشخص است. بنابراین کشوری که در چند دهه اخیر شکل گرفته نمی تواند سخن از هویت ملی بگوید.

وکیلی در پایان سخنان خود با تاکید بر این مسئله که در تاریخ ایران هیچ گاه تقابل دین و دولت وجود نداشته است، گفت: اتصال میان برخی عناصر هویت ساز با مدرنیته شکل کنونی هویت ایرانی را تشکیل داده است و برخی چالش های امروزی در شکل قدیمی این هویت وجود نداشت است. برخی تقابل ها بخاطر مدرنیته و تلاش هایی آن برای هویت سازی به وجود آمده است. به عنوان مثال، تقابل دین و دولت نتیجه تلاش های مدرنیته برای هویت سازی است.

دانام **9484**1601**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال