هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

کناره‌گیری ایران از برجام خروج امریکا از انزوا

تهران- ایرنا- دونالد ترامپ، رییس‌جمهور امریکا دیگر در پرونده مواجهه با تهران کارتی برای شگفت‌آفرینی در چنته ندارد. تمام گام‌ها در مسیر تنش‌زایی بیشتر برداشته می‌شوند و این در حالی است که به گواه ناظران روابط ایران و امریکا ایران تاکنون در مواجهه با تاجرمآبی تازه‌وارد به عالم سیاست با تدبیر برخورد کرده است.

با وجود رفتار سیاسی خردمندانه ایران، سوالی که ناظران را در حالتی از خوف و رجا نگاه داشته این است که آستانه صبوری ایران کجاست؟

دو اقدام اخیر دولت دونالد ترامپ یعنی قرار دادن نام ایران در لیست گروه‌های تروریستی خارجی و لغو معافیت‌های تحریمی ایران عملا یک هدف واحد را دنبال می‌کند: تحریک ایران برای خروج از برجام.

در حالی که این حقیقت دیگر بر هیچ‌کس‌ پوشیده نیست، سوال تحلیل‌گران مسائل ایران این است که آیا ایران در تله ترامپ می‌افتد؟ درحالی که محمد‌جواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان بامداد سه‌شنبه طبق برنامه قبلی و از پیش‌ اعلام شده به منظور شرکت و سخنرانی در دو نشست مجمع آسیایی و اجلاس چندجانبه‌گرایی و دیپلماسی راهی نیویورک شد، تهران همچنان اقدام مقتضی در پاسخ به اقدام امریکا را که سیدعباس موسوی، سخنگوی وزارت خارجه وعده آن را داده بود، اعلام نکرده است.

این تعلل و عدم تعجیل در واکنش به اقدام‌های امریکا در یک سال و نیم گذشته در تمام بزنگاه‌هایی که دونالد ترامپ به دنبال تحریک ایران بوده به چشم آمده‌ و بهترین نمونه آن سال گذشته در همین حوالی زمانی و همزمان با اعلام کناره‌گیری امریکا از برجام بود. مقام‌های آگاه در تهران می‌گویند، گزینه‌های بسیاری روی میز است. گزینه‌هایی که هم کناره‌گیری از توافق هسته‌ای را شامل می‌شود و هم کاهش تعهدات هسته‌ای و البته مقابله به مثل با ابزاری غیر از برجام. در حال حاضر آنچه که برای ایران مهم است، واکنش بازماندگان در برجام است.

ایران تمام اقدام‌های ضدبرجامی امریکا در یک سال گذشته اعم از کناره‌گیری از توافق تا بازگرداندن تحریم‌های هسته‌ای را غیرقانونی می‌داند و در چنین شرایطی خود را گرفتار اعطای معافیت یا لغو آن از سوی امریکا نکرده و نمی‌کند. به زبان ساده‌تر ایران می‌گوید اینکه امریکا می‌خواهد در رابطه دو جانبه با سایر کشورها که از قضا مشتری‌های نفتی ایران هستند با قلدرمآبی برای آنها تعیین تکلیف کند که از کدام کشور(عربستان سعودی یا امارات) نفت بیشتر بخرند و کدام کشور(ایران) را از سبد معاملاتی خود حذف کنند، ربطی به ایران نداشته و ندارد.

خط قرمز ایران آنجاست که تصمیم ترامپ بر درآمد نفتی ایران تاثیر بگذارد یا مانع از استرداد وجوه ناشی از فروختن نفت شود. بر همین اساس از نخستین ساعات اعلام تصمیم لغو معافیت‌های تحریمی، ایران رایزنی با کشورهای حاضر در برجام و هشدار به آنها درباره تاثیرپذیری از تصمیم امریکا را آغاز و همزمان در رایزنی با مشتری‌های نفتی خود نسبت به تبعات همراهی با تحریم‌های امریکا علیه ایران نکاتی را گوشزد کرد.

برای ایران سوال مهم این است: آیا دیگران از ترس تحریم‌های فرامرزی امریکا فروش نفت خود از ایران را آن طور که واشنگتن می‌گوید به صفر می‌رسانند یا راه‌هایی برای گریز از دامنه این تحریم‌ها می‌یابند.

یکی از مباحث مطرح در ایران پیرامون تصمیم برجامی مناسب، برآورد زبان و منفعت‌های باقی ماندن در توافق است. هر چند که از نخستین روزهای از سرگیری مذاکرات هسته‌ای در دولت حسن روحانی تلخیص دلیل مذاکره به زبان ساده در افکار عمومی این بود که با برجام تحریم‌های هسته‌ای برداشته می‌شود اما هم تیم مذاکره‌کننده ایران و هم نمایندگان 1+5 می‌دانستند که توافق هسته‌ای دستاوردهای سیاسی و امنیتی بسیاری برای ایران خواهد داشت و امروز دقیقا چهره‌ای چون دونالد ترامپ بیش از آنکه نگران رفع بلوکه از وجوه ایران در سایه برجام باشد، اضطراب قدرت سیاسی را دارد که این توافق به ایران بخشید یا به زبان فنی‌تر برجام منجر به آزادسازی پتانسیل‌های سیاسی ایران در منطقه شد و این همان کابوس متحدان منطقه‌ای واشنگتن بود.

در یک سال گذشته نیز ایران همواره تاکید داشته تا زمانی در توافق هسته‌ای می‌ماند که منافعش از این توافق تامین شود و امروز سوال این است که منظور منافع سیاسی است یا اقتصادی یا تلفیقی از هر دو؟

**دومینویی از اشتباه‌های ترامپ
با گذشت چند ساعت از انتشار خبر مربوط به لغو معافیت‌های تحریمی ایران، تحلیل‌ها در این زمینه آغاز شد. وندی شرمن، مذاکره‌کننده ارشد امریکا در مذاکرات هسته‌ای در دوره باراک اوباما با گریزی به گذشته، دولت جدید ترامپ را به عبرت‌آموزی از تاریخ دعوت کرده و نوشت:«زمانی که در ابتدای 2000 با ایران مذاکره می‌کردیم این کشور 164 سانتریفیوژ داشت.

پس از وضع و اجرای تحریم‌ها، ایران 19 هزار سانتریفیوژ در سال 2013 داشت. تحریم‌ها نمی‌تواند رفتارهای مخرب را تغییر دهد اما می‌تواند بر گزینه‌هایی مانند مذاکره متمرکز شود. اما بسیار بعید است که ایران با دونالد ترامپ مذاکره کند و بیشتر به نظر می‌رسد که برنامه تهران صبوری تا انتخابات 2020 امریکا باشد.» البته این اظهارات وندی شرمن که پیش از این نیز مشابه آن طبق اخبار رسانه‌ها از زبان جان کری و در گفت‌وگو با محمدجواد ظریف شنیده شده بود چندان در داخل ایران مصداق ندارد.

یک منبع آگاه ایرانی در این باره به «اعتماد» می‌گوید: برآوردهای سیاسی در داخل ایران این است که دونالد ترامپ احتمالا در انتخابات 2020 با رایی حتی بالاتر از دوره قبل برنده می‌شود لذا ما هیچگاه تصمیم‌های خود را وابسته یا محدود به شایدها در حوزه سیاست داخلی امریکا نمی‌کنیم.

رسانه انگلیسی گاردین در گزارشی تحلیلی درباره تصمیم جدید کاخ سفید برای تنگ‌تر کردن حلقه پیرامون ایران می‌نویسد: امریکا لغو معافیت‌های تحریمی ایران را اعلام کرده اما نه مایک پمپئو، وزیر خارجه و نه مقام‌های ارشد وزارت خارجه این کشور تاکنون نگفته‌اند که آیا تحریم‌ها علیه کشورهایی که پس از تاریخ 3 ماه مه به خرید نفت از ایران ادامه بدهند بلافاصله اعمال خواهد شد یا فرجه زمانی در نظر گرفته ‌شده است.

گاردین به نقل از یکی از پژوهشگران ارشد بنیاد کارنگی می‌نویسد: دونالد ترامپ با کناره‌گیری از توافق هسته‌ای با ایران دست به یک خودانزوایی زد که در نتیجه آن وادار به دست و پا زدن میان گزینه‌های متفاوت شد. یک سال پس از کناره‌گیری از برجام، ترامپ در هیچ‌کدام از اهداف تعیین کرده برای خود پیشرفتی نداشته و باز هم در حال انتخاب‌های اشتباه است.

**عبارت تو خالی «رفتار نرمال ایران»
به گزارش «اعتماد»، چهره‌های دولت ترامپ در عین تقابل با ایران از تعامل هم سخن می‌گویند و به عنوان نمونه برایان هوک، رییس گروه اقدام علیه ایران می‌گوید که واشنگتن آماده مذاکره با تهران است در شرایطی که ایران بخواهد مانند یک کشور نرمال رفتار کند. یک منبع آگاه در این باره به «اعتماد» می‌گوید: نگاهی به 12 شرط مایک پمپئو عملا پاسخ تهران به ادعاهای تیم ترامپ درباره تمایل برای مذاکره با ایران را مشخص می‌کند. کاخ‌سفیدنشین‌ها سیاست فشار حداکثری بر ایران با محورهای سیاسی و اقتصادی را دنبال می‌کنند.

همزمان نه با زبان دیپلماتیک با تهران سخن می‌گویند و نه از احترام به ایران خبری است. صدایی که از جانب واشنگتن می‌شنویم، صدای تهدید و ارعاب و زبان زور است. واشنگتن هیچ حقی برای ایران در منطقه قائل نیست و این در حالی است که ایران بزرگ‌ترین کشور غرب آسیاست. مقام‌های دولت ترامپ هیچ سهمی برای ایران در غرب آسیا قائل نیستند. در چنین شرایطی سخن گفتن از تمایل برای مذاکره با تهران بیش از یک نمایش نیست.

**واشنگتن از انزوا به ستوه آمد
گاردین در بخش دیگری از این گزارش تلاش برای تغییر رفتار ایران را بهانه ظاهری امریکا می‌خواند و می‌نویسد:«بسیاری از منتقدان رفتار امریکا در قبال ایران می‌گویند که امریکا به دنبال راهی برای خروج از انزوایی است که در مواجه با ایران دچار آن شده است. کناره‌گیری ایران از برجام تنها مفر باقی مانده برای دولت ترامپ است. پژوهشگر بنیاد کارنگی در این باره می‌گوید: قطعا یکی از اهداف ترامپ عصبانی کردن ایران و کناره‌گیری این کشور از برجام است اما ایرانی‌ها آنقدر عاقل هستند که بدانند در این مرحله از بازی نباید دست به کاری بزنند که هیچ منفعتی برای آنها ندارد.»

رسانه امریکایی المانیتور نیز در تحلیلی مشابه با گاردین به نقل از یک دیپلمات ارشد اروپایی که خواست نامش فاش نشود، می‌نویسد:«هدف دولت ترامپ رسیدن به اجماعی جهانی علیه ایران است و برای تحقق این هدف چاره‌ای ندارند جز کشاندن ایران به سمت کناره‌گیری از برجام. این سیاست تاکنون کاملا شکست‌ خورده است. حتی اگر هدف دولت ترامپ تغییر نظام در ایران باشد باز هم شکست‌ خورده است. اگر فشاری که بر مردم وارد می‌کند بیش از حد لازم باشد آنها به سمت تندروها می‌روند و موضع ‌میانه‌روها تضعیف می‌شود.»

گاردین در بخش ‌دیگری از گزارشش می‌نویسد: مشخص نیست که آیا امریکا می‌تواند مشتری‌های باقی‌مانده نفت ایران را به توقف خرید نفت از ایران وادار کند؟ کارشناسان اهل فن می‌گویند که احتمال دارد، هند پس از انتخابات عمومی در این کشور تن به خواسته امریکا بدهد. ترکیه و چین تاکنون این اقدام امریکا را تقبیح کرده‌اند اما نباید از این نکته غافل شد که هر دو این کشورها در چالش‌هایی جداگانه با امریکا قرار دارند و نفت ایران می‌تواند در مذاکرات آنها با امریکا برگ معامله‌ باشد.

گاردین به نقل از هماهنگ‌کننده اجرای برجام در وزارت ‌خارجه امریکا در دوره اوباما می‌نویسد: چین ظرفیت نادیده ‌گرفتن تحریم‌های امریکا را در صورت وجود اراده سیاسی دارد. اگر چینی‌ها بخواهند به خرید نفت از ایران ادامه دهند، می‌توانند به سازوکاری با ایران دست پیدا کنند که تحت تاثیر تحریم‌ها و به تبع آن تنبیه‌های امریکا قرار نگیرند.

**ریچارد نفیو: منتظر تنش بیشتر باشیم
المانیتور به نقل از ریچارد نفیو، مذاکره‌کننده دولت پیشین امریکا در برجام می‌نویسد: تصمیم دولت ترامپ برای عدم تمدید معافیت‌های تحریمی ایران ‌چیز عجیبی نبود اما می‌تواند منجر به تنش با خریداران نفت ایران شود. امریکا به زودی با چین، هند و ترکیه در قبال این مساله درگیر می‌شود. نفیو در ادامه از اختلاف در دولت ترامپ بر سر تمدید یا عدم تمدید معافیت‌های تحریمی ایران سخن می‌گوید و می‌افزاید: هر چند که مایک پمپئو خبر لغو معافیت‌های تحریمی امریکا برای 8 کشور را صادر کرد اما این تصمیم جان بولتون، مشاور امنیت ملی بود که در نهایت بر مخالفت وزیرخارجه چربید.

المانیتور در ادامه می‌نویسد: دولت ترامپ ماه گذشته به عراق معافیت تحریمی 90 روزه داد و پیش‌بینی می‌شود که معافیت مشابهی هم به افغانستان برای تداوم واردات انرژی از ایران بدهد. یک مقام امریکایی در این باره به لورا روزن، خبرنگار المانیتور می‌گوید: داستان معافیت‌های تحریمی عراق و افغانستان کاملا جداست. این دو کشور برای تامین برق و گاز به ایران وابسته هستند و نمی‌توانند این نیاز را از مکان دیگری تامین کنند.

**نیاز ترامپ به پیروزی در سیاست خارجی
به گزارش اعتماد، یکی از پاشنه‌های آشیل سیاست ترامپ در قبال ایران همین عدم اجماع جهانی علیه تهران است. پس از کناره‌گیری امریکا از برجام سایر اعضای توافق همچنان به آن پایبند ماندند و البته تلاش‌هایی هم برای تعبیر سازوکاری مالی برای حفظ رابطه تجاری و بانکی با ایران کرده‌اند. هر چند که برخی کشورهای اروپایی در مسائل غیربرجامی مانند آزمایش‌های موشکی یا فعالیت‌های منطقه‌ای ایران همصدایی نسبی با ترامپ را سرلوحه قرار داده‌اند اما اراده سیاسی برای حفظ برجام را با وجود اتحاد با امریکا از خود نشان ‌داده‌اند.

به طور کلی می‌توان گفت که سیاست خارجی امریکا در نه فقط منطقه غرب آسیا بلکه در سطح بین‌المللی با شکست‌های پیاپی همراه بوده و دو دلیل اصلی برای این ناکامی می‌توان برشمرد: نخست آنکه ترامپ در حوزه سیاست خارجی از افراد نابلد و خام استفاده می‌کند و با وجود آنکه نمای بیرونی این افراد این است که با ترامپ هماهنگ و هم‌ عقیده هستند اما در بسیاری از مسائل فاصله آنها با رییس‌جمهور قابل توجه است. نمونه این مساله را در مذاکرات امریکا با کره‌شمالی شاهد بودیم و در حالی که دونالد ترامپ در چند قدمی مصالحه قابل توجهی با کیم ‌جونگ اون بود، وزیرخارجه وی معامله را بر هم زد و بر همین اساس بود که رهبر کره‌شمالی اخیرا اعلام کرد تا زمانی که مایک پمپئو طرف مذاکره باشد از رایزنی دیگری با واشنگتن خبری نخواهد بود.

دلیل دوم شکست‌ ترامپ در حوزه سیاست خارجی در دو سال اخیر را می‌توان جاه‌طلبی‌های بی‌اساس وی خواند. ترامپ عرصه بین‌المللی را با عرصه دلالی اشتباه گرفته است. بر همین اساس با توسل به تحریم و تهدید به دنبال کسب موفقیت در پرونده ونزوئلا برای خود است که تاکنون دستاوردی برای او نداشته است. سرمایه‌گذاری جرد کوشنر، داماد وی برای پیشبرد معامله قرن نیز عملا با مخالفت اعراب و البته افکار عمومی کشورهای عربی و مسلمان روبه‌رو شده است.

**کاخ‌ سفید: ایران نباید به خط پایان برسد
به گزارش «اعتماد» امروز دیگر کشف نیت‌ اصلی دولت امریکا در مواجهه با ایران کار سختی نیست و با قرار دادن تکه‌های پازل در کنار هم می‌توانیم آن سوی پرده نمایش را ببینیم. به گواه برخی از ناظران بین‌المللی دوام برجام و رسیدن ایران به تاریخ‌های درج‌ شده در برجام به عنوان تاریخ انقضای تعهدات یا انقضای تحریم‌ها، کابوس تیم ترامپ است.

به زبان ساده‌تر می‌توان گفت که هدف امریکا از تحریک ایران برای خروج از برجام، ممانعت از رسیدن ایران به تاریخ‌های حیاتی در توافق است: براساس برجام در سال 2020 تحریم تسلیحات سبک و متعارف ایران به پایان می‌رسد. در سال 2023 تحریم‌های مربوط به تسلیحات سنگین و موشکی اتمام پیدا می‌کند و در 2025 قطعنامه‌های پیشین سازمان مل علیه ایران که عمدتا قطعنامه‌های فصل هفتمی بودند دیگر قابلیت بازگشت خود را از دست می‌دهند. اگر ایران زودتر از 2025 از برجام کنار بکشد، تحریم‌های سازمان ملل و قطعنامه‌های پیشین به شکل خودکار علیه تهران فعال می‌شوند.

این دقیقا همان سناریویی است که دولت ترامپ به دنبال تحقق آن در قبال ایران است چراکه بازگشت قطعنامه‌ها، ایران را مجددا مانند پیش از برجام ذیل فصل هفتم منشور ملل متحد قرار می‌دهد که تحریم و گزینه نظامی را مجاز می‌داند. در چنین شرایطی امریکا، اسراییل و عربستان سعودی به رویای خود برای اطلاق عبارت «تهدیدی برای صلح و امنیت بین‌المللی خواندن» به ایران دست پیدا می‌کنند.

منبع: روزنامه اعتماد؛ 1398.02.04
گروه اطلاع رسانی**9370**2002

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال