آرمانگرایی و اعتراض؛ تم اصلی آثار حاتمی کیا

تهران- ایرنا- «اعتراض» و «عدالتخواهی» به عنوان اصلی ترین خصیصه افراد انقلابی به شمار می رود و از این جهت ابراهیم حاتمی کیا انقلابی ترین هنرمند تاریخ سینمای ایران است که در تمام آثارش این آرمانخواهی و میل به پیشرفت نمود عینی و عملی یافته و او را نه در حرف و شعار بلکه در تاثیرگذاری و عملگرایی به یک فیلمساز معترض بدل ساخته است.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ ابراهیم حاتمی‌کیا به عنوان چهره سال هنر انقلاب اسلامی انتخاب شد، این خبری بود که روزهای گذشته روی خروجی بسیاری از رسانه های هنری و فرهنگی قرار گرفت و این مطلب مُهر تاییدی دیگری بر برجستگی ها و موفقیت های وی بود.

دوره فیلمسازی ابراهیم حاتمی کیا با عمر «انقلاب اسلامی» همخوانی دارد و نزدیک به 38 سال است که وی در ایران به حرفه فیلم سازی روی آورده و نکته حایز اهمیت این که عمده آثارش مورد توجه مردم، منتقدان و مسوولان قرار گرفته است. جلب نظر همزمان این سه طیف متفاوت فکری و اجتماعی کار بسیار مهم و شاخصی به شمار می رود که کمتر فردی در تاریخ سینمای ایران توانست تا به این مهم دست یابد. فیلم «آژانس شیشه ای» در میانه دهه 70 بهترین نمونه و اوج شکوفایی حاتمی کیا بود که با تولید فیلمی با لوکیشن محدود اما با اجرا و فرم ناب و منحصر به فرد، موفق شد 9 سیمرغ جشنواره فیلم فجر (از جمله سیمرغ بهترین فیلم، کارگردانی، فیلمنامه و بهترین بازیگر) کسب کند و از این نظر پیشتاز دریافت بیشترین جایزه در جشنواره فیلم فجر محسوب می شود و همچنین منتقدان نیز این فیلم را یکی از سه اثر نخست کارنامه فیلمسازی حاتمی کیا و از برترین فیلم های تاریخ سینمای پس از انقلاب می دانند که از قضا توجه مخاطبان عادی و توده مردم را نیز جلب کرد.

**تحلیل آثار حاتمی کیا
حاتمی کیا را باید شاخص ترین چهره سینمای دفاع مقدس دانست که با وجود تمام فراز و فرودهای این سینما به پای آن ایستاد و آثار مختلف و متعددی را درباره جنگ، رزمندگان و تاثیرات هشت سال دفاع مقدس بر زندگی مردمان در سال های بعد آن به روی پرده برد.

آثاری که وی خلق کرد از وجوه مختلف قابل بررسی است اما به طور کلی چند ویژگی محتوایی و ساختاری چون سمپاتیک(قابل لمس و همذات پندار) بودن قهرمان داستان، به روز بودن وقایع و موضوع فیلمنامه، حرکت از مضمون جنگ و دفاع مقدس به عالم معنا و مراتب عالی انسانی، تلاش برای ترسیم تیپ های شخصیتی جامعه پس از جنگ در آثار خود و نقب زدن به تحلیل زوایای فکری هر شخصیت و در نهایت هشدار غیرمستقیم به مخاطب جهت اتخاذ موضع از مهم ترین این شاخصه ها به شمار می رود. بیشتر آثار حاتمی کیا ارتباط کم رنگ یا پر رنگی با جنگ ایران و عراق دارد و استفاده از نماد‌ و استعاره‌ از دیگر خصوصیت های بارز آنها محسوب می شود.

حاتمی کیا به عنوان یک سینماگر مؤلف، معتقد به عقیده شخصی و نگاه سینمایی خودش است و به همین خاطر گروهی از منتقدان وی به او عنوان «فیلمساز ایدئولوژیک» یا «حکومتی» اطلاق کرده اند. نگاه به هویت ملی و اعتقاد فردی و کنار هم قراردادن واقع گرایی در کنار آرمانگرایی از دیگر ویژگی های آثار حاتمی کیا در مقام فیلمساز به حساب می آید که سبب ماندگاری و ارتباط آنان با مخاطبان شده است.

**حاتمی کیا و هنر انقلاب اسلامی
مخاطبی که با آثار حاتمی کیا آشنایی نسبی داشته باشد، می داند اصلی و اساسی ترین پیام حاتمی کیا در آثار پس از جنگ وی به چالش کشیدن وضع موجود است که در نهایت برای هنرمند اصیل دفاع مقدس حاصلی جز «اعتراض» ندارد، این همان خصیصه منحصر به فردی به شمار می رود که حاتمی کیا با ایمانی راسخ و شجاعتی مثال زدنی به سراغ آن می رود.

عمده اعتراض حاتمی کیا به حوزه های اجتماعی و پس از آن به سیاست های محافظه کاری و منفعت طلبی باز می گردد. در حوزه اجتماعی فاصله میان نسل ها یکی از «تم» های مورد تاکید ابراهیم سینمای ایران است که در آثار مهم وی همچون «آژانس شیشه ای»، «به رنگ ارغوان» و «موج مرده» نمود عینی دارند و به هنرمندانه ترین شکل این «شکاف نسل ها» و عدم تفاهم میان والدین و فرزندان را به تصویر می کشد. وی همچنین اصول انقلاب اسلامی را ارزش هایی تمام نشدنی و پویا تبیین می کند که با همان انقلابی گری در عرصه های سیاسی و حتی دیپلماتیک سنخیتی دقیق دارد.

** حاتمی کیا و اعتراض به فیلمسازان
یکی دیگر از ویژگی های ابراهیم حاتمی کیا برخورد وی با هم صنف هایش است. این فیلمساز مشهور ایرانی، برای دفاع از ارزش ها و آرمان هایش هیچ مماشات و سازش کاری را روا نمی داند و به صریح ترین شکل ممکن به عملکرد هم صنف شان انتقاد می کند.

**مسیر جدید فیلم سازی حاتمی کیا
فیلمسازی حاتمی کیا به طور کلی روند پر نوسانی نیست و تنها چند تغییر «عمده» در طول این 38 سال فعالیت هنری و تولید 20 فیلم او به چشم می آید. حاتمی کیا پس از سومین فیلم خود «مهاجر» فضای جنگ و جبهه را رها کرد و به بررسی آثار و پیامدهای آن در زندگی اجتماعی مردم پرداخت و بیشترین کارنامه فیلمسازی وی نیز در این بخش جای می گیرند و پس از یک دوره دلخوری حاتمی کیا از منتقدین و رسانه ها مبنی بر اینکه زمان جنگ تمام شده و مردم دیگر تمایلی به تماشای فیلم جنگی ندارند، وی پس از سه سال دوری از سینما، فیلم «دعوت» نوشته «چیستا یثربی» را کارگردانی کرد و پس از آن فیلم «گزارش یک جشن» را در 1389 ساخت که توقیف شد و به جز یک نمایش در جشنواره فیلم فجر هیچ نمایش دیگری نداشت.

دوره سوم و حایز اهمیت حاتمی کیا از 1392 و با ساخت فیلم «چ» آغاز شد که حاتمی کیا را از فیلمسازی ملودرام ساز جنگی به فیلمسازی «استراتژیک» بدل کرد که او را در راستای اهداف تعیین کننده تر سیاست های کشور از جمله مقابله با داعش به ساخت پروژه های پرخرجی چون «بادیگارد» و «به وقت شام» سوق داد و دوره جدیدی از فعالیت فیلمسازی این کارگردان توانا را رقم زد که فیلم هایش در مقیاس های بسیار بزرگ طعنه به توانایی فیلمسازان ایرانی و اتکا به توانمندی های داخلی برای رویارویی با کارخانه رویاسازی «هالیوود» زده و در محافل رسمی داخلی نیز با استقبال و حمایت همراه شد.

**سخن پایانی
طرفداران و مخالفان حاتمی کیا در هر طیف و شکلی در صورتی که «انصاف» داشته باشند، نمی توانند «هوش ذاتی» و «مهارت و تخصص کارگردانی» وی را کتمان کنند چراکه به دور از هرگونه اغراق و بزرگنمایی، این هنرمند یکی از برجسته ترین کارگردان های حال حاضر سینمای ایران و از موثرترین فیلمسازان تاریخ پس از انقلاب به شمار می رود که آثارش همواره از فیلم های مورد توجه بوده و نقدها، مقاله ها و کتاب هایی در باره محتوا و فرم آثارش به انتشار درآمده است.

آنچه سبب دوام این ماندگاری در طول نزدیک به چهار دهه فیلمسازی در سینما و تلویزیون شده است نه فقط به مهارت و تخصص وی وابستگی دارد بلکه از این مساله نشات می گیرد که حاتمی کیا همواره و در همه زمان ها «فرزند زمانه خودش» بود و وی در هر دوره و برهه ای از تاریخ انقلاب همواره انعکاسی از رویدادهای جامعه را برای تماشاگران به تصویر می کشد. از این رو برخلاف بسیاری از هم نسلان و حتی نسل های قدیمی تر سینمای ایران، حاتمی کیا هرگز در یک مقطع و محتوا باقی نمانده و همواره مسیری سیال و به روز طی کرده است از همین جهت می توان آینده فیلمسازی و هنری او را روشن و رو به جلو تصور کرد.

پژوهشم**9280**2059**9131

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال