تهران- پاریس؛ وقتی دیپلماسی فرهنگی یخ روابط را آب می‌کند

تهران- ایرنا- در دنیایی که به نظر می‌رسد سیاست حرف اول را می‌زند، این فرهنگ است که دشواری‌ها و اختلافات را به همدلی و هم‌نوایی ملت‌ها بدل می‌کند.

** پرده اول؛ آتش در قلب پاریس
دیشب (دوشنبه شب) کلیسای جامع «نوتردام» پاریس در آتش سوخت، مردم فرانسه در اندوه ایستادند و خاکستر شدن بخشی از بنایی تاریخی عظیم کشورشان را تماشا کردند و هم‌زمان دنیا احاطه شده در تصاویری که از این آتش هولناک از شبکه‌ها و رسانه‌های مختلف پخش می‌شد آه می‌کشید.
خاطره مشترکی که روزی «ویکتور هوگو»، نویسنده قرن نوزدهم فرانسه آن را جهانی کرد، در مقابل اندوه و حسرت سنگین مردم دنیا شعله می‌کشید. این اندوه شاید از مفهوم جهان‌وطنی بنایی می‌آمد که 188 سال پیش ویکتور هوگو در جهانی شدنش کوشید. او «گوژپشت نوتردام» را نوشت و جهانی را مسحور داستانی کرد که در همین کلیسای عظیم رخ می‌داد.
وقتی مفاهیم جهان‌وطنی جان می‌گیرند، مناسبات سیاسی رنگ می‌بازند. دنیا بارها به خود دیده است که چگونه کشورها در سایه چتر فرهنگ و تعلقات جهان‌وطنی با همه اختلاف نظرها گرد هم آمده‌اند.
آنگاه که تاریخ و میراث ملتی دستخوش حادثه می‌شود، شرایط دیپلماسی سیاسی در واکنش‌ها جایی ندارد. میراث فرهنگ و تاریخ برای کشوری مثل ایران که خود درد تخریب آثار و میراث فرهنگی را چشیده و قدر بازمانده‌هایش را دریافته، در هر جای دنیا که رخ دهد، مهم است.

**پرده دوم؛ سردی روابط دیپلماتیک
مهم نیست سفیر فرانسه در تهران هنوز نیامده و نرسیده به دلیل اظهارنظر نسنجیده یک دیپلمات دیگر کشورش، احظار شود. مهم نیست چقدر این اظهار نظر برجام ستیزی را در جهان دامن زد؛ برجامی که با همه بدعهدی‌ها به چنگ و دندان اعتبار حرف ایران و اعتقاد به وفای به عهد حفظ شده است. مهم نیست توئیت نسنجیده سفیر فرانسه در آمریکا در آخرین روزهای کاری تا اندازه برای تهران گران تمام شده باشد؛ مهم این است که تهران از وقوع حریق در کلیسای نوتردام و تخریب بخشی از آن، اندوهگین است.

**پرده سوم؛ همدردی وزیر فرهنگ‌آشنا
محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه ایران کمی بعد از حادثه آتش سوزی در نوتردام در توئیتی نوشت: غمگین شدم وقتی بخشی از نوتردام – بنای برجسته مختص عبادت پروردگار یکتا و بنایی که از طریق شاهکار ادبی هوگو همه ما را به هم نزدیک تر کرد – پس از 800 سال سر پا ماندن در پی جنگ ها و انقلاب تخریب شد. فکر ما با فرانسوی ها و همه کاتولیک هاست.
او در توئیت دیروز خود در واکنش به ادعای «ژرار آرو» سفیر فرانسه در آمریکا که گفته بود «اینکه بگویم ایران پس از انقضای برجام اجازه دارد اورانیوم غنی سازی کند، اشتباه است.» واکنش نشان داده بود و به طعنه گفته بود: «برای شرکای اروپایی، خواندن سندی که آن را امضا کردند و قول دادند از آن دفاع کنند، می‌تواند مفید باشد».
روزنامه فرانسوی «لو فیگارو» در بازتاب توئیت ظریف در بیان همدردی ایران با فرانسویان، نوشت: رمان‌های ویکتور هوگو همچون «بینوایان» و « گوژپشت نوتردام» از پُرخواننده‌ترین رمان‌ها در ایران محسوب می‌شوند. آیت الله علی خامنه‌ای نیز تحسین خود نسبت به نویسندگان فرانسوی به ویژه «رومن رولان» برنده جایزه نوبل ادبی را پنهان نکرده است.
سفارت فرانسه در تهران نیز با قدردانی از ابراز همدردی ظریف و ایرانیان در پی بروز آتش سوزی در کلیسای نوتردام، در توئیتی نوشت: نوتردام متعلق به میراث بشری و همه کسانی است که دوستدار آن هستند.

** پشت پرده؛ تاریخ کهن تعامل فرهنگی
سابقه حضور نخستین ایرانی ها در فرانسه را می توان به بیش از شش قرن پیش نسبت داد، با این همه و همگام با شتاب گرفتن مراودات فرهنگی و علمی ایرانیان با مغرب زمین از قرن نوزدهم میلادی، این کشور جایگاهی قابل توجه در میان سیاستمداران و دانش آموختگان ایرانی یافت.
از ثمره های چنین مراوداتی می توان به تاسیس مراکز متعدد آموزش زبان فرانسه در ایران همچنین اعزام نخستین گروه از دانش پژوهان ایرانی به این کشور و تربیت شمار قابل توجهی از فرهیختگان علمی و اجتماعی ایران در مراکز آموزش عالی فرانسه اشاره کرد. زبان فرانسه از قرن نوزدهم میلادی به عنوان نخستین زبان خارجی و اروپایی در ایران شناخته شد و برخی پادشاهان قاجار و نزدیکان آنان در دربار پادشاهی با این زبان آشنایی داشتند. سران قاجار از نیمه دوم قرن نوزدهم میلادی در مکاتبات و مراودات خود با سران ممالک مغرب زمین از زبان فرانسه استفاده می کردند.
ایران شناسی در فرانسه نیز همراه با سایر گرایش های شرق شناسی، قدمتی دیرینه دارد. توجه به میراث غنی و دیرپای فرهنگی ـ تمدنی ایران در قالب فعالیت های باستان شناسی، شناخت ریشه های زبان های باستانی و خط های کهن ایرانی و مطالعه زبان فارسی، تصحیح و انتشار متون کهن، از مهمترین عرصه های مورد علاقه ایران شناسان فرانسوی به ویژه در قرن نوزدهم بود. این مسیر با انعقاد قراردادهای رسمی میان نهادها و مؤسسات علمی فرانسوی با دولت ایران، در قرون نوزدهم و بیستم به صورت گسترده ای ادامه یافت. هرچند مناسبات و تبادلات فرهنگی در دوره هایی با فراز و فرود همراه بود؛ با نگاهی گذرا به فعالیت های ایران شناسان فرانسوی، می توان دریافت در هیچ دورانی مطالعات ایران شناسی در فرانسه تعطیل نشده است.
نگاهی گذرا به صدها سال ارتباط ایران و فرانسه به تنهایی می‌تواند توضیحی بر این امر باشد که چرا همواره در تمام فراز و فرودهای مراودات سیاسی تهران- پاریس، تعاملات فرهنگی به قوت خود باقی ماند. هرچند برخی تحولات نظام بین الملل و روندهای جدید جهانی را دلیلی برای کنار گذاشتن دیپلماسی سنتی و تاکید بر اشکال جدید دیپلماسی به ویژه دیپلماسی عمومی- فرهنگی می‌دانند، شاید بتوان دلیل ناکارآمدی دیپلماسی سنتی را بی‌توجهی به وجوه فرهنگی و روح تعامل معنوی کشورها دانست.
کلیسای نوتردام دیشب در آتش سوخت و تخریب گسترده آن که برخی رسانه‌ها آن را دو سوم بنا تخمین می‌زنند، گواه دیگری از معجزه فرهنگ در گشودن گره در عالم سیاستی است که دیگر حرف اول را در دنیا نمی‌زند.
گزارش از: فائزه طاهری
فراهنگ ** 9053

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال