در سودان و الجزایر چه خبر است؟

ارتش نقابدار، جایگزین دیکتاتورها-سعدالله زارعی

تهران- ایرناپلاس- هفته‌ای که گذشت، در دو کشور آفریقایی سودان و الجزایر تحولات مهمی رخ داده و بعد از آنکه از یک سو، بوتفلیقه تحت فشارها از رأس حاکمیت الجزایر کنار رفته و عمرالبشیر نیز ظاهراً توسط ارتش کنار گذاشته شده، مردم و احزاب در میدانند و این دو کشور آبستن تغییرات مهمی است.دکتر سعدالله زارعی، کارشناس مسائل خارجی به توصیف این تحولات و بررسی آینده پیش رو در این دو کشور پرداخته است:

الجزایر؛ نبرد قدرت‌های جهانی، منطقه‌ای و مردم
مهم‌ترین مسئله مردم الجزایر در جریان مخالفت با ادامه ریاست جمهوری بوتفلیقه، بیماری و ناتوانی او در اداره حکومت بود؛ به‌گونه‌ای که او در چهار سال اخیر، عملاً غایب صحنه بود و اداره امور توسط باندهایی انجام می‌شد.

حکومت بوتفلیقه موردحمایت جناح نظامی - امنیتی حاکمیت بود و دو جریان دیگر حاکمیت یعنی جریان سیاسی و جریان اقتصادی حاکمیت عملاً به حاشیه رانده شده بود. این در حالی بود که نخبگان با نگاهی به 10 سال آشوب که به قدرت رسیدن بوتفلیقه ختم شد و نیز با ترس از تکرار قضایای لیبی - پس از متلاشی شدن قدرت قذافی - در الجزایر، با بوتفلیقه همراه شدند. ولی تمایل او به تکرار دولتی که در غیاب رئیس‌جمهور توسط باندهای نظامی امنیتی اداره می‌شد و دولت ملی را از بین برده بود، نخبگان را وادار به اعتراض و همراهی با مردم کرد .

تغییرات در الجزایر از سوی فرانسه، آمریکا، عربستان، امارات، قطر و ترکیه پشتیبانی می‌شد و هر کدام از آنان با گروهی الجزایری کار می‌کردند و در این بین، نقش فرانسوی‌ها بیشتر بود. آمریکایی‌ها با نظامیان، فرانسه با معترضان، سعودی با تندروهای وهابی و اماراتی‌ها با صوفی‌ها کار می‌کردند.

ارتش الجزایر زمانی که دید فرانسه دارد کار را به نفع خودش پیش می‌برد، به معترضان نزدیک شد و وانمود کرد که از خواسته آنان حمایت می‌کند. لذا وزیر دفاع بر حقوق معترضان در برابر رئیس‌جمهور تأکید کرد؛ اما واقع مطلب این بود که در جریان اعتراضات خیابانی، خود آنان بیش از بوتفلیقه مورد اعتراض مردم بودند. کما اینکه به‌خصوص در دوره چهارم ریاست جمهوری بوتفلیقه یعنی پنج سال اخیر، قدرت عملاً در دست ارتش بود.

در نهایت، فرمانده ارتش کناره‌گیری بوتفلیقه را خواستار شد و درواقع این پوسته که در دست خودش بود را کنار گذاشت . گمان ارتش این بود که می‌تواند مردم را متقاعد کند تا با ارتش همراهی کنند، اما مردم به‌طور طبیعی به مخالفت‌های خود با شورای نظامی که آن را نه تغییر که ادامه حکومت سابق می‌دانستند، ادامه دادند .

در نهایت قرار شد انتخابات ریاست جمهوری طی دو تا سه ماه آینده برگزار شود. در حال حاضر چپ‌گراها، ناسیونالیست‌ها و شاخه‌ای از اخوانی‌های نزدیک به ترکیه و قطر در مقابل نظامیان قرار دارند، ولی در نهایت پیش‌بینی می‌شود در انتخابات آینده یک نفر غیرنظامی موردحمایت ارتش قدرت را به دست بگیرد که تلفیقی از خواسته‌های فرانسه، آمریکا و نظامیان است و با این وصف، اقدامات چهار کشور عربستان، امارات، قطر و ترکیه به‌جایی نمی‌رسد .



سودان در دوراهی ائتلاف و انقلاب

اعتراضات سودان برخلاف اعتراضات الجزایر کاملاً جنبه مدنی دارد و البته برخلاف اعتراضات الجزایر که نقش احزاب مخالف در آن به نسبت نقش معترضان خیابانی ضعیف‌تر است، احزاب و ائتلاف موسوم به «ندای سودان» نقش پررنگی در آن دارند .

آنچه جرقه اولیه تظاهرات مردمی را در سودان زد، ناکارآمدی دولتی و وضع بد معیشتی و نیز خلف وعده‌های حکومت در استفاده از ظرفیت‌های ملی در حل مسائل بود. این موضوع با چند عنصر دیگر هم پیوند خورد:

- جدایی منطقه نفتی جنوب از سودآن‌که سبب شد بیش از 70 درصد نفت صادراتی از سبد اقتصادی سودان حذف شود؛

- تغییر گرایش سیاسی خارجی سودان؛

پس از آنکه البشیر در دادگاهی بین‌المللی محکوم شد و تحت تعقیب قرار گرفت، این موضوع سودان را از کشوری که مدافع فلسطین و استقلال حوزه عربی و اسلام‌گرایی بود، به کشوری در جبهه اسراییل و عربستان تبدیل کرد، بدون آن‌که در وضع اقتصادی مردم بهبودی حاصل شود.

- اختلاف حزب حاکم با احزاب اسلام‌گرا شامل دو حزب تحت رهبری مرحوم ترابی و صادق المهدی، و این در حالی بود که به قدرت رسیدن افسر گمنام ارتش سودان مرهون حمایت آنان بود.

البشیر در مقابل موج اعتراضات رو به گسترش مردم، به قدرت ارتش و حمایت خارجی دلگرم بود. آمریکا، اسراییل، عربستان، قطر، امارات، مصر و حتی روسیه هر کدام به دلیل خاص خود، از ادامه حکومت البشیر بر سودان حمایت کرده و در مقابل موج تظاهرات ایستادند. اما این حمایت‌ها نتوانست مشکل دولت بشیر را حل کند . از این رو، عربستان و امارات، البشیر را متقاعد کردند که راه را برای به قدرت رسیدن وزیر دفاع باز کند . این‌گونه بود که با موافقت عمرالبشیر، ارتش زمام امور را به دست گرفت، اما دامنه تظاهرات نه‌تنها کاهش نیافت، بلکه مردم با محاصره وزارت دفاع عملاً شورای نظامی را غیرقانونی دانسته و خواستار برگزاری انتخابات ریاست جمهوری طی یکی دو ماه آینده و واگذاری قدرت به دولت غیرنظامی شدند .

در این بین، ارتش سه راه پیش رو دارد:

1- بر به دست گرفتن قدرت اصرار و با معترضان برخورد خشن کند و به سرکوب روی آورد. در این صورت، آشوب ادامه می‌یابد و ارتش دو شقه خواهد شد و در نهایت موج مخالفت‌های کنونی به یک انقلاب واقعی منجر می‌شود. این گزینه طبعاً طرفداران چندانی ندارد.

2- ارتش به برگزاری انتخابات زودهنگام تن داده و از زمان دوساله‌ای که اعلام کرده، عقب بنشیند . در این صورت باخت ارتش از نیروهای سیاسی قطعی است و لذا بعید است به این سمت بیاید.

3- گزینه دیگر حصول توافق بین ارتش و ائتلاف ندای سودان برای روی کار آمدن دولتی غیرنظامی و مرضی‌الطرفین است . این گزینه موردحمایت مصر قرار دارد و به نظر می‌آید علی‌رغم نظر سعودی‌ها و امارات که ائتلاف ندای سودان را مقابل خود می‌دانند، در نهایت دو طرف یعنی ارتش و احزاب مخالف به این گزینه رضایت دهند .

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال