کاخ سفید عامل ایجاد آنتروپی امنیتی – محمدرضا عرفانیان

تهران - ایرنا - کاخ سفید پس از مدتها تبلیغات و برای اولین بار در تاریخ سیاسی جهان، بخشی از نیروهای مسلح ایران را در فهرست گروههای تروریستی قرار داد و به این ترتیب، مسیر جدیدی برای تقابل های استراتژیک گشود.

این اقدام آمریکا از سوی مقامات کاخ سفید بخشی از فشار حداکثری به جمهوری اسلامی ایران توصیف شد و آن را در راستای مقابله با تهران توجیه کردند.
مواضع خصمانه واشنگتن نسبت به تهران در چند دهه گذشته همواره برای افکار عمومی جهان و ناظران بین المللی روشن بوده ولی اقدام اخیر کاخ سفید علاوه بر تلاش برای مقابله با ایران، واجد نکات بسیار حساس و ظریفی است که باید از دیدگاه استراتژیک و ژئواستراتژیک نیز مورد ارزیابی و مداقه قرار گیرد.
خاورمیانه به خاطر ویژگی های منحصر بفرد خود یکی از نقاط مهم ژئوپلتیک جهان محسوب می شود و همواره نقش مهمی در معادلات بین المللی داشته است، بنابراین تصمیم مقامات واشنگتن مبنی بر قراردادن بخشی از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در فهرست گروههای تروریستی صرفا در راستای مقابله با ایران ارزیابی نمی شود. به بیان روشن تر این اقدام آمریکا پیامدهای جدی برای منطقه خاورمیانه به همراه خواهد داشت که می تواند ابعاد بین المللی به خود بگیرد.
واشنگتن با این تصمیم، منطقه را وارد بعد سیاسی جدیدی کرده است که قطعا نخواهد توانست پیامدهای شناخته شده یا ناشناخته آن را در داخل مرزهای ایران محصور و کنترل کند.
ژئوپلتیک عمدتا بر تاثیر دو عامل « قدرت» و «مکان» بر یکدیگر تکیه دارد. تاثیر مکان بر قدرت به حدی است که گاه قدرت به تمامی تحت الشعاع حساسیت مکانی قرار می گیرد. به عبارت دیگر در مفهوم ژئوپلتیک، ویژگی های جغرافیایی یک منطقه می تواند به راحتی قدرت سیاسی و نظامی آن را در مقایسه با دیگر مناطق تا چند برابر افزایش دهد.
اهمیت جغرافیا و هم کُنشی آن با قدرت و سیاست به حدی است که بیشتر مواقع معادلات مرسوم و عادی برای بیان ویژگی های ژئوپلتیک یک منطقه ناکارآمد به نظر می رسد.
موقعیت ژئوپلتیک منحصر به فرد ایران موجب شده است این سرزمین نه فقط امروز، بلکه همواره بخش مهمی از معادلات منطقه ای و جهانی باشد.این ویژگی موجب شده است از دید صاحبنظران، ایران قلب و مرکز ژئوپلتیکی منطقه در نظر گرفته شود، به گونه ای که هر نوع بحران یا تغییر و دگرگونی در این سرزمین می تواند مستقیما شرایط ژئوپلتیکی کشورهای منطقه خاورمیانه را برهم بزند و در سطح جهانی نیز تغییرات و پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. این تحولات بسته به میزان مداخله در ژئوپلتیک ایران می تواند تا مرز تغییرات ژئواستراتژیک در سطح جهانی نیز پیش رود.
موقعیت گذرگاهی در جهت های مختلف، منابع خام، ژئوپلتیک انرژی، ضریب نفوذ منطقه ای بالا، تولید چشمگیر دانش و دسترسی فوق العاده و وسیع به آبهای آزاد، از نظر جغرافیای سیاسی موقعیت بسیار ویژه و منحصر به فردی برای ایران بوجود آورده، به گونه ای که این سرزمین را از دیگر مناطق جهان متمایز کرده است. به تعبیری روشن ایران شاهین تعادل منطقه است.
جمهوری اسلامی ایران تنها کشوری است که حوزه نفت خیز دریای خزر را به خلیج فارس متصل می کند، حدود 75 درصد ذخایر نفت جهان بین حوزه دریای خزر و خلیج فارس قرار دارد. اشراف مقتدرانه ایران در این منطقه بی شک یکی از عوامل اصلی ثبات در منطقه است، بدون ایران هیچگونه ثبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی در منطقه حایل بین دریای خزر و پهنه خلیج فارس قابل تحقق و تصور نیست.
این ویژگی ها واقعیت های انکار ناپذیری هستند که در ادوار مختلف و مخصوصا در قرون بیستم و بیست و یکم از دید کارشناسان و نظریه پردازان عرصه جغرافیای سیاسی دور نمانده و همگی به آن اذعان و اعتراف داشته اند.
مکیندر (1) نظریه پرداز برجسته حوزه ژئوپلتیک ، ایران را بخش مهمی از هارتلند می داند. ماهان (2) در نظریه ای تحت عنوان 'قدرت دریایی' برای ایران موقعیت گذرگاهی قایل است. کوهن (3) در نظریه 'ساختار ژئوپلتیک جهان'، ایران را بخش مهمی از خاورمیانه می داند که می تواند منشاء تحول باشد. فولر(4) در اثر خود تحت عنوان 'ژئوپلتیک ایران ؛ مرکز جهان' به صراحت ایران را قلب و مرکز جهان توصیف می کند.
«چاک هِیگِل» وزیر دفاع پیشین آمریکا پس از کناره گیری از این سمت با انتقاد از سیاست‌های دولت ترامپ گفت: 'گمان اینکه می‌توانید ایرانی‌ها را با تهدید، مجبور به کاری کنید، حماقت محض است... مگر اینکه بخواهید واقعیت‌های ژئوپولیتیک را تغییر دهید.'
این سخنان و موضعگیری صریح وزیر دفاع پیشین آمریکا از اهمیت فوق العاده و حساسیت بالای ژئوپلتیک سرزمین ایران حکایت دارد.
براین اساس، هرگونه تصمیمی که به گونه ای متغیرها و توابع این منطقه را برهم بزند، می تواند به یک 'آنتروپی امنیتی' و بی ثباتی در کل خاورمیانه منجر شود.
ایجاد و تقویت هر عامل یا عواملی که منجر به بروز 'آنتروپی امنیتی' در یک حوزه ژئوپلتیک و ژئواستراتژیک مانند خاورمیانه و بطور مشخص مانند ایران شود به مثابه گشودن مسیری دو سویه است که می تواند عامل ایجاد کننده خود را ببلعد بویژه اگر بحران ها در چند مسیر ایجاد شده بود.
به اذعان تمامی صاحبنظران بی طرف بین المللی ، نیروهای مسلح ایران نقش عمده ای در مبارزه با تروریسم در کل منطقه داشته اند و قرار دادن بخشی از این نیروها در فهرست گروههای تروریستی خواسته یا ناخواسته تلاش برای ایجاد 'آنتروپی امنیتی ' است.
نکته ای که استراتژیست های غربی باید بدانند و قطعا نسبت به آن آگاهی دارند این است که ایران در معادلات و محاسبات منطقه ای فقط یک متغیرنیست ؛ بلکه شبکه ای گسترده از متغیرها و امکانات در حوزه ژئوپلتیک خود در اختیار دارد و می تواند به سهولت بر آنها اعمال نفوذ و کنترل داشته باشد که قطعا از این متغیرها ، تابع دلخواه کاخ سفید ترسیم نخواهد شد. متغیرها و توابعی که ایران در اختیار دارد بسیار گسترده از مرزهای کشور است و کل خاورمیانه و فراتر از آن را در بر می گیرد، بنابراین بروز آنتروپی امنیتی در این حوزه گسترده در کوتاهترین زمان می تواند بی ثباتی در سطح بین المللی را به همراه داشته باشد.
-----------------------------------------------------------------------------
* تحلیلگر مسایل بین الملل
1- Halford Mackinder
2- Alfred Mahan
3- Saul Cohen
4- Graham Fuller

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال