گر بریزی بحر را در کوزه‌ای...

«صمت» در یک وزارتخانه نمی‌گنجد -علیرضا باستانی*

تهران- ایرناپلاس- این روزها برای چندمین بار زمزمه تفکیک وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت شنیده می‌شود. پیش از این ادغام دو وزارتخانه با هدف چابک‌سازی و متمرکز شدن سیاست‌های مرتبط در یک نهاد تصمیم‌گیر صورت گرفت؛ اما آیا توفیق لازم در این رابطه به دست آمد؟

در حالی که نزدیک به هفت سال از ادغام وزارت بازرگانی و صنعت و معدن با هدف کوچک‌سازی، کاهش روند بروکراسی، همسوسازی سیاست‌های بازرگانی و صنعتی و همچنین چابک‌سازی می‌گذرد، به علت عدم حصول این نتایج و برخی تبعات تنظیم بازار داخلی، در طول این سال‌ها بارها زمزمه‌هایی برای انتزاع مجدد مطرح شده و اخیراً نیز رئیس‌جمهور محترم به دلیل شرایط ویژه اقتصادی، بر اهمیت جدا شدن وزارت بازرگانی از صنعت تأکید نموده است. خوشبختانه لایحه دولت در مجلس نیز با اقبال مثبتی مواجه و یک فوریت آن تصویب شده است و انتظار می‌رود در یک فضای کارشناسی و با لحاظ کردن هزینه و فایده این امر، تصمیم مناسب اتخاذ شود. تجربه گذشته ادغام، امکان ارزیابی اثرات ادغام را فراهم آورده که در مطلب حاضر به برخی از این آثار پرداخته می‌شود.

** آثار ادغام بر تولید و تجارت بخش صنعت

از جمله انتظاراتی که از ادغام وجود داشت، هماهنگی و تسریع در تصمیم‌سازی صنعتی و تجاری کشور و همسوسازی این سیاست‌ها بود. بعد از ادغام نگاه حمایت‌گرایانه از تولیدات صنعتی در این وزارتخانه تقویت شد و پوسته اولیه همسویی تنها در ساختار سازمانی با ایجاد یک وزارتخانه واحد شکل گرفت؛ وزارتخانه‌ای که تصمیمات مربوط به این حوزه برای قریب به 30 درصد تولید ناخالص داخلی را باید همچنان به‌صورت متمرکز بگیرد. به نظر می‌رسد به همین خاطر فرآیند تصمیمات از لحاظ زمانی (به دلیل تنوع موضوعات در صف تصمیم) طولانی‌تر از قبل شده است.

نگاه حمایت‌گرایانه به تولیدات صنعتی در تنظیم بازار کالاهایی که شرایط انحصاری دارند، تحت تأثیر قدرت چانه‌زنی نهادهای تولیدکننده قدرتمندتر از مصرف‌کننده قرار گرفته است. در شرایط فعلی تنها متولی دولتی حامی حقوق مصرف کننده (سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان) در زیرمجموعه وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت قرار داشته که در مقایسه با قدرت نهادهای تولیدکننده در این مجموعه از قدرت چانه‌زنی کافی برخوردار نبوده و عملاً نمی‌تواند به شکل مؤثری به وظایف خود بپردازد. مثال بارز نیز شرایط بازار خودرو و شیوه فعلی قیمت‌گذاری در این بازار است. در ادوار گذشته و قبل از ادغام برای تعیین قیمت‌های‌ دستوری، درخواست‌ها برای تغییر قیمت محصولات از سوی حوزه صنعت یا کشاورزی به سازمان حمایت از مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان وزارت بازرگانی واصل و قیمت‌های پیشنهادی با لحاظ کردن منافع هر دو گروه تولیدکننده و مصرف‌کننده بررسی و تعیین می‌شد.

**آثار ادغام بر تولید و تجارت بخش کشاورزی

تولید و تجارت محصولات کشاورزی نیز تحت تأثیر فضای ادغام وزارت صنعت و بازرگانی و قانون انتزاع وظایف و اختیارات بخش کشاورزی از وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار گرفته است. از یک طرف، وزارت جهاد کشاورزی متولی تولید بخش کشاورزی بوده و در این رابطه به‌واسطه نیروی انسانی متخصص و صاحب‌نظر، امکان بهبود ظرفیت‌های تولیدی این بخش را داشته، اما در رابطه با تجارت بخش کشاورزی چنین تخصصی کمتر مشاهده می‌شود. بی‌ثباتی در سیاست‌های تجاری این حوزه و تلاطمات پیوسته در بازارهای مختلف داخلی نظیر گوشت قرمز، گوشت سفید، شکر و میوه به‌ویژه در تنظیم بازار مناسبتی و موسمی (نظیر بازار شب عید و ماه رمضان) به چشم می‌خورد، این شرایط نیز ایجاد وزارت بازرگانی را اجتناب‌ناپذیر می‌کند.

در مجموع، از یک سو شرایط ویژه اقتصادی فعلی ضرورت تمرکز در تنظیم بازار داخلی محصولات صنعتی و کشاورزی را در یک وزارتخانه و یک مرکز تصمیم‌گیری تخصصی ضروری نموده است. از سوی دیگر، با اتخاذ سیاست‌های تجاری توسط وزارتخانه‌ای چابک و ماهر، می‌توان پیوندی گسترده‌تر با اقتصاد جهانی برقرار نمود. برای این منظور لازم است وارد مذاکرات تجاری دوجانبه و چند جانبه اعم از موافقت‌نامه‌های تجاری منطقه‌ای (RTAS) و مذاکرات جهت عضویت در سازمان جهانی تجارت شد، موضوعاتی که بعد از ادغام کمتر مجالی برای طرح داشته است. نباید فراموش کرد گسترش سهم اقتصاد ملی در اقتصاد جهانی که از پیوند هر چه گسترده‌تر با اقتصاد جهانی حاصل می‌شود سبب افزایش حضور سرمایه‌گذاران بین‌المللی در کشور شده و هزینه رفتارهای قلدرمآبانه و غیرانسانی را برای کشورهایی نظیر آمریکا بیشتر کرده و ضامنی برای حفظ منافع ملی و افزایش امنیت از طریق تأمین منافع اقتصادی متقابل به ارمغان می‌آورد.

* کارشناس اقتصادی و رئیس اداره حسابرسی داخلی صندوق ضمانت صادرات ایران

**اداره کل اخبار چندرسانه‌ای**ایرناپلاس**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال