گفت وگوی تفصیلی ایرنا با رئیس دانشگاه امبرکبیر:

معتمدی: دانشگاه ها را نباید به دبیرستان تبدیل کرد

تهران-ایرنا- رئیس دانشگاه امیرکبیر معتقد است: مدیریت کنونی آموزش عالی ایران غلط است. به عقیده او باید اختیارات بیشتری به دانشگاه‌ها داده شود تا مراکز آموزش عالی شبیه دبیرستان‌ها نشوند. به اعتقاد او در کشور ما دانشگاه و صنعت یکدیگر را قبول ندارند .

احمد معتمدی (متولد ۱۳۳۲، تهران) ، در سال ۱۳۵۷ از دانشگاه صنعتی امیرکبیر در رشته الکترونیک فارغ‌التحصیل شد. او به عنوان دانشجوی ممتاز با بورس تحصیلی عازم فرانسه شد و مدارک فوق لیسانس و دکترای خود را در رشته الکترونیک دیجیتال و سیستم انفورماتیک از فرانسه اخذ کرد. وی در سال‌های تحصیل در فرانسه عضو اتحادیه انجمن‌های اسلامی اروپا و از مؤسسان انجمن اسلامی پاریس بود.

از جمله سوابق اجرائی معتمدی می‌توان به معاونت پژوهشی و فناوری وزارت علوم و تحقیقات، ریاست سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران از سال ۱۳۶۵، دبیر شورای پژوهش‌های علمی کشور از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۷۲، مدیریت کمیته خود کفایی مخابرات و عضو هیئت علمی و استاد دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی امیر کبیر از سال ۱۳۶۲ است.

وی در فاصله سال های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۴ وزیر ارتباطات دولت های اول و دوم اصلاحات بود .

معتمدی در سال ۱۳۷۶ با حکم محمدرضا عارف، کمیته خودکفایی مخابرات متشکل از چند تن از معاونان و مدیران وزارت پست و تلگراف و تلفن مخابرات و به صورت مشترک با سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران تشکیل شد که مدیریت این کمیته با معتمدی بوده‌است.
وی در ۲ تیر ۱۳۹۳ طی حکمی از سوی رضا فرجی‌دانا، سرپرست دانشگاه صنعتی امیرکبیر شد. او همچنین مشاور وزیر ارتباطات در امور علمی و پژوهشی و عضو شورای راهبری این وزارت در دولت یازدهم بود.

متن گفت وگوی تفصیلی خبرنگارگروه دانشگاه ایرنا با معتمدی به این شرح است

** ایرنا: استقلال دانشگاه از جمله مسائلی است که فعالین دانشگاهی و روسای دانشگاه‌ها در ایران و جهان نگران مخدوش شدن آن هستند. تلقی شما از این مفهوم چیست؟

** معتمدی: «استقلال» چه در دانشگاه و چه در خصوص نهادهای دیگر به معنای خودمختاری تمام و کمال و متکی به اراده خود بودن نیست. هیچ دانشگاهی از این قاعده مستنثی نخواهد بود. دانشگاه ماهیتی جداگانه از سایر نهادهای ملی و حکومتی ندارد. استقلال دانشگاه در نسبت با سایر نهادهای دولتی تعریف می‌شود.

به نظر من، استقلال دانشگاه در مباحث آموزشی باید رعایت شود و هیچ نهادی حق دخالت در جزئیات آموزشی را ندارد. هرچند چارچوب‌های مشخص در این مورد هم مشخص می‌شود برای مثال در ایران، شورای عالی انقلاب فرهنگی اختیاراتی برای تعیین چارچوب‌های آموزشی دارد.
اما بحثی که وجود دارد این است که سیاست‌های آموزش عالی باید از جانب وزارتخانه معین شود؛ برای مثال توسعه کمی دانشگاه‌ها، میزان و کیفیت نیروی انسانی باید توسط دولت مشخص شود. این سیاست‌ و برنامه‌ها باید از جانب دولت تعیین شود و توسط دستگاه‌های اجرایی مانند وزارت علوم اجرا گردد. بنابراین باید وزارت علوم این اختیار را داشته باشد که در این امور ورود پیدا کند اما وقتی سیاست‌ها از جانب دولت ابلاغ می‌شود در مرحله اجرا نهادهای خارج از دانشگاه دخالت می‌کنند.

**ایرنا: ارتباط نهادهای غیردانشگاهی با دانشگاه باید چگونه باشد تا استقلال این مجموعه خدشه‌دار نشود؟

** معتمدی : علیرغم تلاش جدی دانشگاه‌های دنیا بر صیانت از استقلال دانشگاه‌ اما همچنان حتی بر کار اساتید هم نظارت می‌شود. با این تفاوت که در کشورهای توسعه یافته، دولت چیزی را بر دانشگاه اجبار نمی‌کند بلکه با اعطای سیاست‌های تشویقی دانشگاه‌هایی را که پروژه‌های مورد نظر دولت را انجام می‌دهند یا به روند اجرای پروژه‌ها کمک می‌کنند، تشویق می‌کند و به آنها مشوق‌ می‌دهد و در حقیقت جهت‌دهی می‌کند.

مشکلی که ما در ایران داریم این است که نهادهای تصمیم‌گیر متعددی وجود دارد؛ برای نمونه مجلس سهمیه کنکور و نمره مصاحبه دکتری را تعیین می‌کند. اینگونه رفتارها جبری و مداخله گرانه است و استقلال دانشگاه را از بین می‌برد، یا پیش از این دیوان عدالت اداری در پرونده‌های انضباطی و آموزشی دانشگاه‌ها دخالت می‌کرد اما در نهایت شورای عالی انقلاب فرهنگی به این موضوع وارد شد و مانع از تداوم دخالت‌های دیوان عدالت اداری شد.

شورای عالی انقلاب فرهنگی قبلا بیشتر در تصمیم‌گیری‌های دانشگاه وارد می‌شد. حدود 15 سال پیش شورای برنامه ریزی آموزش عالی ذیل شورای عالی انقلاب فرهنگی بود. به همین ترتیب اعضای هیات علمی از سوی شورای عالی انقلاب فرهنگی حکم می‌گیرند؛ جذب اعضا هیات علمی از جمله مواردی است که استقلال دانشگاه خدشه دار می‌کند.

**ایرنا: این نحوه تعامل نهادهای دانشگاهی و غیردانشگاهی چه مشکلاتی را برای مدیریت دانشگاه ایجاد کرده است؟

** معتمدی : وزارت علوم و مجلس شورای اسلامی نهادهای حذف شدنی نیستند؛ اما در شرایط کنونی نحوه برخورد این نهاد‌ها با دانشگاه‌ها اشتباه است. برای نمونه وزارت علوم بخشنامه‌ای واحد برای تمامی دانشگاه‌ها صادر می‌کند که در میان آنها دانشگاهی با قدمت دانشگاه تهران یا امیرکبیر در کنار دانشگاهی تازه تاسیس وجود دارد ؛ حتی نرخ غذا، خوابگاه و نحوه پذیرش دانشجو در همه دانشگاه‌ها یکسان است و این نحوه سیاست‌گذاری، دانشگاه‌ها را تبدیل به دبیرستان کرده است و اقتضائات هر دانشگاه را در نظر نمی‌گیرد و غلط است.
هرچند در اقدامی مثبت در دو سال اخیر با ارسال بخشنامه‌ای به دانشگاه‌های سطح یک اجازه داده شد تا برنامه‌های آموزشی را مستقل طراحی کنند. این تصمیم دست دانشگاه‌ها را در بحث‌های آموزشی باز کرده است. آقای روحانی کار خود را در قبال دانشگاه‌ها کرده است.

**ایرنا: یعنی عملا وزارت علوم همانند وزارت آموزش و پرورش، بخشنامه‌ای کار می‌کند؟

** معتمدی : دانشگاه‌های دنیا هرکدام برنامه خود را دارند. اگر دست دانشگاه باز نباشد خلاقیت بروز پیدا نمی‌کند. دانشگاه‌های ایران تنبل شده و منتظرند با بخشنامه‌ای از بالا همه چیز تعیین شود. این در حالیست که دانشگاه‌های نسل سوم همه در تکاپو و رقابت و نوگرا هستند. در صورتی که در کشور ما نهادهای مختلف دانشگاه‌ها را وادار می‌کنند تا در غالب سیاست‌های یکسان عمل کنند.

**ایرنا: از نظر شما دولت به چه صورتی باید با دانشگاه ارتباط داشته باشد تا استقلال دانشگاه لطمه نخورد؟

** معتمدی : دانشگاه نمی‌تواند مسیر متفاوتی از دولت پیش بگیرد. دولت‌ها در برابر کشور مسئول هستند و هر مقطع زمانی به توسعه بخش خاصی از فناوری نیاز دارند. در برهه‌ای دولت انتظار پیشرفت کشور در حوزه علم نانو دارد، آنها نمی‌توانند دانشگاهیان را وادار کنند تا به سمت توسعه و پیشرفت علم نانو بروند بلکه باید برای قرار گرفتن دانشگاه در این مسیر مشوق تعیین کنند. روش‌های کنونی دولت مقداری خشن و جابرانه است. هرچند پول می‌دهد اما دانشگاه را وادار می‌کند تا پروژه مورد نظر او را پیش ببرد.

زمانی که وزارت ارتباطات بودم، آی‌تی (فناوری اطلاعات) تازه راه افتاده بود و نیروی انسانی لازم این حوزه در کشور وجود نداشت. وزارت ارتباطات وقت مشوقی را تعیین کرد و گفت چنانچه دانشگاهی گروه تاسیس کند یکصد میلیون، و اگر دانشکده در حوزه فناوری اطلاعات تاسیس کند 300 میلیون تومان مشوق دریافت خواهد کرد. با همین سیاست، دانشگاه امیرکبیر دانشکده خود را به فناوری اطلاعات تبدیل کرد و توانست به نیاز وزارتخانه هم پاسخ دهد. سپس به همین دانشکد‌ه‌ها پروژه داده شد و هزینه آن نیز پرداخت شد. در نهایت کار به حدی خوب پیش رفت که نیروی انسانی مورد نیاز کشور در حوزه فناوری اطلاعات تامین شد تا حدی که امروزه مشکلی از نظر تامین نیرو نداریم.

**ایرنا : دانشگاه‌ها در ایران در بودجه خود چقدر به دولت وابسته هستند؟

**معتمدی : دانشگاه‌های ایران حدود 70 درصد اعتبار خود را از دولت می‌گیرند؛ دانشگاه‌های اروپایی هم رقمی در همین حدود از دولت می‌گیرند. اما در آمریکا درآمدهای دانشگاه‌ها بیشتر است. معتقدم به جای 70 درصد باید 50 درصد داده شود و 20 درصد باقیمانده بابت اجرای پروژه ها باشد اما اکنون روش ما این است که پول را دست دانشگاه می دهیم.

کشور باید دانشگاه‌های تخصصی راه اندازی کند. متاسفانه مسائل سیاسی بر سیاست‌گذاری آموزشی سایه انداخته است و نمایندگان مجلس با اعمال نفود در سطح حوزه انتخابیه‌شان مجوز دانشگاه‌هایی را می‌گیرند که مبتنی بر نیازهای کلان کشور و حتی منطقه خودشان نیز نبوده و فارغ التحصیلان آن بیکار می‌شوند.

**ایرنا: رابطه دانشگاه‌ها با صنعت چگونه است؟

** معتمدی : دانشگاه و صنعت یکدیگر را قبول ندارند. صنعت دانشگاه را به مقاله نویسی صرف متهم می‌کند و معتقد است دانشگاه توان و ایده‌ای برای کارهای اجرایی ندارد؛ دانشگاه نیز صنعت را به مونتاژکاری و وابستگی به خارج متهم می‌کند. بودجه‌بندی دانشگاه‌ها در شرایط کنونی غلط است. دولت به دانشگاه پول می‌دهد اما به دانشگاه جهت نمی‌دهد.

واحدهای نوآور و پارک های علم و فناوری است. هم اکنون ما 123 واحد نوآوری داریم. در این مراکز سرمایه‌گذاران ریسک پذیر را جذب کرده‌ایم. بخش خصوصی خریدار محصولات آنها هستند. در مجموع جهت‌گیری دانشگاه خوب است. در دو ماه گذشته افراد بسیاری از دانشگاه بازدید داشته‌اند. در بازدیدها ذهنیت افراد عوض شده است.

**ایرنا: دانشگاه شما چه رابطه‌ای با صنعت دارد؟

** معتمدی : نیازمند اصلاح ساختار دانشگاه ها هستیم. بعضی باورهای غلط برای مدیران دانشگاهی عادت شده است و برای تغییر آن زمان نیاز است. در همین دو-سه سال اخیر پروژه‌های ما با بخش صنعت 2.5 تا 3 برابر رشد داشته است. امیرکبیر مقاله‌نویسی رتبه اول را در کشور دارد. در قراردادهای صنعتی در شاخص، نسبت بودجه به قراردادهای صنعتی رتبه خوبی داریم.

در مقالات از نظر کیفی هم روندی رو به رشد را داشته‌ایم به طوریکه با افزایش کیفیت مقالات تعداد ارجاع به آنها افزایش پیدا کرده است تا جایی که در رتبه بندی های معتبر دنیا در ارجاعات رتبه 28 دنیا را برای دانشگاه امیرکبیر است. رتبه‌بندی‌ها بر تولید علم متکی و برای مقالات امتیاز ویژه‌ای قائل هستند. تولید علم، عمق علمی کار را نشان می‌دهد. هدف ما این است که در سال 1404 جزو صد دانشگاه برتر دنیا باشیم و هدف بعدی ما قرار گرفتن در میان دانشگاه‌های نسل سوم است دانشگاه نسل سوم در مسائل اجتماعی اثرگذارتر هستند. MIT یکی از برزگترین فروشندگان دانش فنی است و درآمدهای چند میلیارد در سال از همین طریق دارد.

**ایرنا: دانشگاه‌های ایران چگونه می‌توانند با صنایع ارتباط برقرار کنند و تولید ثروت داشته باشند؟

** معتمدی : برای نیل به این اهداف بایستی ساختارها اصلاح شوند و در ارتقا وزن قراردادهای صنعتی بالا برود. امروزه دانشکده‌ها جزیره و منفک از یکدیگر هستند در حالیکه که برای انجام پروژه‌های بزرگ باید کار تیمی جلو برود. به همین خاطر پردیس های تخصصی را تعریف کردیم تا این مشکل حل شود.

به لحاظ بودجه، در دنیا تولید ثروت به استاد متکی است. استادی که نتواند قرارداد ببندد اخراج می شود. مشکل آنها پول نیست؛ اما معتقدند اگر پول دانشگاه از جانب دولت داده شود، دانشگاه تنبل می‌شود. اما در اینجا تولید ثروت برای تغییر وضعیت اساتید ملاک نیست.

**ایرنا: احساس می‌شود صنایع هم چندان برای حل مشکلات خود به دانشگاه مراجعه نمی‌کنند؛ چرا؟

** معتمدی : صنعت در کشور ما نیازهای خود را از خارج برطرف می‌کند؛ این وابستگی باعث می‌گردد در زمان وقوع تحریم مشکل ایجاد می‌شود. صنعت فعلی ایران سنتی و مونتاژ کار است؛ خودروسازی نتوانسته خود را از قید مونتاژ رها کند. ما در دانشگاه با ایجاد واحدهای نوآور کوچک به دنبال ایجاد برخی اصلاحات ساختاری هستیم و برخی سرمایه‌گذاران خارجی و بخش خصوصی نیز در این باره اعلام آمادگی کرده‌اند.

انتظار این است که پروژه‌های تحقیقاتی مراکز صنعتی به دانشگاه‌ها سپرده شود. یک ایده برای آنکه به محصول صنعتی تبدیل شود باید مراحل متعددی را طی کند. طراحی یک پروژه تحقیقاتی در برخی موارد از خود آن سخت‌تر است.

برای مثال وزارت نفت به دانشگاه‌ها مراجعه می‌کند و سفارش پروژه‌ای را می‌دهد که بهره‌وری چاه‌های آن بالا ببرد. در درون این پروژه ده‌ها موضوع تحقیقاتی خرد برای مراکز آموزشی و دانشگاهی وجود دارد و تیمی بزرگ در دانشگاه را فعال می‌کند. صنعت و دیگر بخش‌ها باید از دانشگاه برای حل مشکلاتشان مدد بگیرند.

دانشگاه باید حلال مشکلات باشد.چندی پیش در جلسه‌ای با استانداری از آنها خواستیم صنایع غیرفعال را معرفی کند تا دانشگاه طرحی برای خروج این صنایع از وضعیت فعلی ارائه دهد. در مقابل خواسته ما این بود که چنانچه فعالیت این مراکز از سرگرفته بشد از محل درآمدهای کارخانه سهمی به دانشگاه اختصاص داده شود.

دانشگاه‌های منطقه جنوب غرب آسیا نیز همین مسیر را رفته‌اند. آنها با برقراری ارتباط با بخش صنعت بخش از بودجه خود را از طریق قراردادهای صنعتی تامین کرده‌اند.

**ایرنا: چه تفاوتی میان دانشگاه‌های ایران با دانشگاه‌های مطرح اروپا و آمریکاست؟

**معتمدی : فقط دانشگاه ها نیستند و در این مراکز صنایع این پروژه ها را می گیرند و دانشگاه ها را به این سمت کشیدند.
آنها نفت ندارند اما ما نفتی هستیم و تصور می‌کنیم خیلی پولدار هستیم. ما اگر به راحتی نفت بفروشیم 70 ملیارد دلار می شود که این رقم در جهان کنونی رقم بالایی نیست. ما تصور می کنیم خیلی پولداریم. اما هند تصور نمی کند پولدار هست. ما اگر روزی بفهمیم نفت ثروت نیست و ثروت ما نیروی انسانی است.

**ایرنا: رقبای دانشگاه‌های ایران در منطقه‌ چه وضعیتی دارند؟

**معتمدی : مثلا در بحث بودجه، می‌توانیم مقایسه‌ای داشته باشیم؛ واقعیت این است که ما به سختی در این شرایط حرکت می‌کنیم. دولت 170 میلیارد تومان به دانشگاه اختصاص داده است؛ در هشتمین ماه سال به جای 66 درصد، تنها 39 درصد از بودجه را دریافت کرده‌ایم - اما سال گذشته 100 درصد بودجه پرداخت شد- از طرف دیگر دانشگاه حدود 60-70 میلیارد درآمد دارد. مجموع این دو محل درآمدی حدود 250 میلیارد بودجه را تامین می‌کند. یعنی با کمتر از 25 میلیون دلار این دانشگاه را اداره می‌کنیم و توانسته‌ایم رتبه 28 را در ارجاعات بدست بیاوریم؛ یعنی کیفیت و راندمان علمی دانشگاه فوق العاده بالا است و ما در این رقابت شاهکار کرده‌ایم.
دانشگاه ملک فهد در عربستان 2.5 میلیارد دلار بودجه دارد و دانشگاه‌های آمریکا تا 6 میلیارد دلار درآمد دارند. دانشگاه هم ردیف ما در ترکیه 500 میلیون دلار بودجه دارد.

**ایرنا: امور رفاهی چقدر در بودجه دانشگاه‌ها سهم دارد؟

**معتمدی : تامین امور رفاهی دانشجویان را وظیفه خود می‌دانیم اما واقعیت این است که بخش عمده‌ای از توان و وقت دانشگاه به این امور اختصاص می‌یابد؛ هیچ جای دنیا در ازای هزارتومان، غذای 12 هزارتومانی به دانشجو داده نمی‌شود. در کشورهای دیگر، دولت به دانشجو بابت امور فرهنگی وام می‌پردازد و بعد از فراغت از تحصیل از او پس می‌گیرد و نهایتا تحصیل مجانی است اما خوراک و خوابگاه مجانی نیستند. برای مثال در فرانسه دانشگاه کاری به خوابگاه ندارد و شهرداری مسئول تامین خدمات اجتماعی برای دانشجویان است.

**ایرنا: یعنی شما به نحوی موافق این ایده که تحت عنوان پولی شدن دانشگاه شناخته می‌شود، هستید؟

** معتمدی : یک دانشگاه در دنیا پیدا کنید که از محل آموزش درآمد نداشته باشد. دانشگاه نباید تماما پولی باشد. کمتر از 10 درصد دانشجویان امیرکبیر، در پردیس‌ها هستند. دانشجویان پردیسی امیرکبیر سالی 15 میلیون تومان شهریه می‌دهند. سوال این است، اکنون شهریه دبیرستان‌های غیرانتفاعی چقدر است!؟ واقعیت این است هزینه دانشجو در دانشگاه امیرکبیر از دبیرستان و مهدهای کودک تهران هم کمتر است و رقم زیادی نیست. شواهد هم نشان می‌دهد افراد از طبقات مختلف فرصت ورود به این پردیس‌ها را دارند.

به اعتقاد ما تا 20 درصد دانشجویان می توانند پولی باشند. ضمن اینکه این افراد مازاد بر ظرفیت هستند. 50 درصد این افراد از لحاظ علمی در سطح قابل قبولی هستند. همین وضعیت در خصوص دانشجویان عادی یا سهیمه‌ای هم وجود دارد.

از سویی دیگر حدود 200 دانشجوی خارجی داریم که عمده آنها شهریه پردازند و می‌خواهیم تعداد دانشجویان خارجی را به هزار دانشجو برسانیم. هرچند تحولات منطقه بر جذب این دانشجویان اثر می‌گذارد.

گفت وگو از: بامداد لاجوردی
**ب.ل **1601**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال