به مناسبت سالروز درگذشت خوانساری

محمد خوانساری، آموزگار جاوید منطق

تهران- ایرنا- محمد خوانساری استاد برجسته فلسفه و‌ یکی از بزرگ‌ترین منطق دانان دوران معاصر بود. اندیشمندی که توانست جایگاه مستقل علمی منطق را به دانشگاهیان و نخبگان نشان دهد و جنبه‌ای دیگر از وجهه علمی را به نمایش بگذارد.

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا، منطق ابزاری به شمار می رود که از نوع قاعده و قانون که مراعات کردن و به کار بردن آن، ذهن را از خطا در تفکر مصون نگه می دارد. محمد خوانساری استاد برجسته منطق شاید از معدود افرادی باشد که طرز صحیح صورت‌ بندی اندیشه را به طور کلی بیان کرد، به گونه‌ای که با به کار بردن آن صورت‌های، ذهن از خطای صوری مصون می شود. او یکی از مطرح‌ترین چهره‌ها در شناساندن فلسفه و منطق ارسطویی در ایران بود و همین مساله ای شد تا بسیاری به وسیله او ارسطو را بشناسند.

محمد خوانساری در اصفهان چشم به جهان گشود و همزمان با کسب علوم کلاسیک به تحصیل ادبیات عرب و علوم دینی نیز همت گماشت و همچنین اصول عقاید، اخلاق و دیگر علوم مرتبط را آموخت. با مهاجرت به تهران او ابتدا در رشته فلسفه دانشگاه تهران مشغول به تحصیل شد و دوران تحصیل خود را در حضور اندیشمندان بزرگی همچون ملک‌الشعرای بهار، عباس اقبال‌آشتیانی، محمد معین، علی‌اکبر سیاسی، عیسی صدیق و بدیع‌الزمان فروزانفر گذراند. خوانساری همچنین در محضر علامه فاضل تونی به آموختن منطق و حکمت طبیعی پرداخت و به توصیه فاضل تونی او به‌ عنوان مدرس منطق به دانشگاه تهران معرفی شد.

وی همزمان با تدریس در دانشگاه تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی آغاز کرد و موضوع رساله خود را «توصیف کیفیات نفسانی در مثنوی مولانا» قرار داد.

خوانساری پس از مدتی تصمیم گرفت تا برای مطالعه و تکمیل تحصیلات خود به فرانسه برود و در این دوران تحصیل منطق ارسطویی را شروع کرد. همچنین وی با حضور ممتد در کلاس‌های پروفسور ژان پیاژه، نظریه ‌پرداز نامدار سوییسی، معرفت‌ شناسی تکوینی را نیز به بهترین شکل آموخت و در 1340 خورشیدی موفق به دریافت درجه دکتری در منطق و فلسفه با عالی‌ترین درجه شد.

او پس از بازگشتن از فرانسه، به تدریس در دانشگاه تهران ادامه داد و برای سال‌ها تدریس درس‌های منطق، فلسفه عمومی، صرف و نحو متون فارسی فلسفی و فلسفه اسلامی را بر عهده داشت.

خوانساری در مقطعی تصمیم گرفت تا قسمتی از شرح منظومه «حاجی سبزواری» و قسمتی از «شرح اشارات» را هم در محضر حاج‌میرزا ابوالحسن شعرانی تلمذ کند و بعدها همچنین در مقابله و تصحیح کتاب «مصباح‌الهدایه» جلال‌الدین همایی با وی همکاری داشت.

خوانساری از دوم مرداد 1369 خورشیدی به عضویت پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی انتخاب شد و از آن زمان تا پایان عمرش در مقام عضو گروه واژه‌ گزینی با این فرهنگستان همکاری داشت.

** محمد خوانساری چهره ماندگار در منطق
خوانساری در 1382 خورشیدی در سومین همایش چهره‌های ماندگار به‌ عنوان چهره ماندگار در «منطق» انتخاب شد. همچنین در 1384 خورشیدی به پاس خدمات بی‌شمار علمی و فرهنگی وی نشان انجمن آثار و مفاخر ملی به او اعطاء شد. در همان سال جایزه بهترین کتاب سال در گروه فلسفه، رشته منطق، به ترجمه کتاب «ایساغوجی» خوانساری تعلق گرفت.

** آثار به جای مانده از خوانساری
از جمله مهم ترین آثار استاد خوانساری کتاب ارزشمند «فرهنگ اصطلاحات منطقی» نام دارد و همچنین می توان به کتاب «منطق صوری» اهمیت منطق در علوم امروز و فوایدی که منطق به‌ لحاظ دقت و صورت ‌بندی دقیق در دیگر علوم دارد اشاره کرد. خوانساری افزون بر انتشار هشت جلد کتاب در باب منطق، 32مقاله نیز به زبان ‌های فارسی و فرانسوی در باب موضوع‌های منطق، فلسفه، انسان‌شناسی، روان‌شناسی، ادبیات و عرفان تألیف کرده ‌است.

«منطق صوری» از معروف‌ترین کتاب‌های خوانساری است که او در آن توانسته به زبانی رسا و روشن، فقر شدید منابع را در حوزه منطق ‌آموزی آکادمیک در دانشگاه ‌های ایران را نشان و مرتفع کند. پس از چندی وی با نگارش شکل درسی این اثر برای مقطع تحصیلی دبیرستان‌ نقش مهمی در آموزش و تعلیم دانش منطق برای چندین نسل متوالی از طبقات تحصیل کرده ایران ایفا کرد. اهالی ادب و منطق از او به عنوان آموزگار جاوید منطق یاد می کنند. وی 40 تجدید چاپ کتاب «صرف و نحو و اصول تجزیه و ترکیب» را در دستور کار خود قرار داد تا بتواند جنبه ‌ای دیگر از وجهه علمی را به نمایش بگذارد.

** نظرات دیگران درباره استاد خوانساری
- حمیدرضا آیت اللهی عضو فرهنگستان ادب و زبان فارسی: خوانساری را فردی تاثیر گذار در صحنه علم و دانش کشور می داند و درباره او می گوید: استاد خوانساری فردی تاثیرگذار در صحنه علم و دانش کشور بود. جای ایشان در پهنه علم و دانش کشور، خالی است و ایشان شخصی حقیقتا تاثیرگذار است و کتاب منطق صوری او، تاثیر بسیار عمیقی بر رشته های علمی کشور داشته است.

- حداد عادل رییس فرهنگستان ادب و زبان فارسی: خوانساری نمونه های از تحصیلکرده های جدید بود که ریشه در مدارس قدیم داشت و عمق دقت و آشنایی با معارف اسلامی و ادبیات فارسی و عربی را از مدارس قدیم و روش مندی و انضباط را از مدارس جدید گرفته و آن دو ویژگی را در سطحی عالی با هم تلفیق کرده بود.

- رضا داوری اردکانی عضو فرهنگستان زبان و ادب فارسی: سخن غیراخلاقی از استاد نشنیدم، سالی که به دانشگاه تهران رفتیم، استاد خوانساری متصدی آزمایشگاه روان شناسی بود و فاضل تونی منطق و الهیات تدریس می کرد تا این که پس از شدت یافتن بیماری ا ستاد، تدریس درس منطق به خوانساری محول شد. مشتاق بودیم از محضر استاد نامدار فلسفه استفاده کنیم، آن درس را نیز نهایت نرساند و درس فلسفه به عصار محول شد. استاد فقید خوانساری با اختلاف سنی 13 14 ساله به ما درس می دادند و در آن زمان، توقع نبود که اختلاف بین استاد و شاگرد تا این حد باشد، با این حالا یشان جوان بود وا دبیات شیوا، تسلط به مطلب و حافظه خوب، استادی ایشان را موجه می کرد و ما نیز این مطلب را پذیرفته و بسیار خوشحال بودیم که از محضر ایشان بهره مند هستیم.

** سرانجام سخن
محمد خوانساری سرانجام پس از طی یک دوره بیماری در 13اسفند1388 خورشیدی در 88سالگی در تهران درگذشت. انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در 1386 خورشیدی و در زمان حیات محمد خوانساری، کتابی درباره زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی او به چاپ رسانده ‌است.

**پژوهشم**9117**9131**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال