الهه کولایی: خاورمیانه هنوز هویت منطقه ای پیدا نکرده است

تهران- ایرنا: استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران می گوید: کشور های حوزه سرزمینی خاورمیانه به دلیل سیاست ها و ایدئولوژی های متفاوت در پیش گرفته شده منجر به شکل گیری سیاست واگرایی بین خود شده اند و این امر مانع شکل گیری هویت منطقه ای در غرب آسیا شده است.

به گزارش روز شنبه خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا، الهه کولایی در همایش ایران آینده؛ دشواره ها و تصمیمات حیاتی در خانه اندیشمندان علوم انسانی گفت: نزدیکی های جغرافیایی باعث شکل گیری هویت منطقه ای در غرب آسیا نشده است.
این استاد دانشگاه تهران که با عنوان منازعات، فرصت ها و چالش های ایران در غرب آسیا سخنرانی می کرد، افزود: توجه واقعی و عینی به گزینه های پیش رو و تحولات در حال شکل گیری در منطقه غرب آسیا، جایگاه ایران را می تواند ارتقاء بخشد.

**بعد از فروپاشی شوروی منطقه گرایی گسترش پیدا کرد
وی با بیان اینکه پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سطح جهان با گرایش هایی روبرو بودیم که هویت های منطقه ای را منسجم تر و برجسته تر کرد اظهار کرد: با این تحولات انتظار بود که هویت های منطقه ای فراتر از شکل گیری دولت های ملی و هویت های ملی شکل بگیرد و کشور های عضو منطقه غرب آسیا به عنوان مجموعه ای از دولت ها منافع خود را در سطح منطقه ای دنبال کنند. در واقع آن چیزی که در اتحادیه اروپا و یا شرق آسیا به وقوع پیوست در غرب آسیا هم شکل بگیرد اما نه تنها هویت منطقه ای شکل نگرفت بلکه هویت های فروملی حتی شکل گیری دولت های ملی را در کشورهای عضو این منطقه دچار چالش کرد. از این رو کشورهای این منطقه با همکاری های منطقه ای فاصله زیادی دارند.

**تنهایی ژئوپلتیکی ایران
وی با بیان اینکه وقوع انقلاب اسلامی شکل گیری همکاری های منطقه ای در غرب آسیا را با چالش های بیشتری روبرو کرد، گفت: بعد از انقلاب اسلامی این پرسش طرح شد که آیا دولت ها اهدافی فراتر از اهداف ملی خود را باید جستجو کنند؟ مثلا ایران باید اهداف و منافع امت اسلامی را جستجو کند؟ در ذیل همین بحث ها برخی سیاست ها که ریشه در ژئوپلتیک ایران داشت منجر به تنهایی ژئوپلتیکی ایران شد. این رویکرد بستر اجرایی سیاست های ایران هراسی را ایجاد کرد و ایران را به عنوان پدیده امنیتی در منطقه غرب آسیا مطرح کرد که جنگ بین ایران و عراق اولین نمود این اتفاق است.

**راهبرد مواجه با شوروی
وی افزود: انقلابی که می خواست نظم ناعادلانه جهان را از بین ببرد و نظم نوینی را جایگزین آن کند با راهبردی مواجه شد که در دهه 1980 در مقابل اتحاد شوروی از سوی ریگان اتخاذ شده بود. در دهه 1980 راهبردی که در مقابل شوروی طراحی شد راهبرد تشدید فشار های بیرونی و افزایش فشار مسابقه تسلیحاتی برای فروپاشی از دورن بود
وی افزود: این سیاستی است که بعد از 11 سپتامبر از سوی جرج بوش مطرح شد و در ذیل این راهبرد به عنوان محور شرارت نامیده شد.
استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران با بیان این نکته که شاخص ها و معیارهای توسعه نشان می دهند که کشورهای منطقه غرب آسیا نسبت به روند های جهانی عقب ماندگی دارند و وضع ایران در این زمینه وخیم تر است، اظهار کرد: در سطح غرب آسیا کشور های این منطقه از یک طرف با مقاومت دولت های اقتدارگرا در فرایند شکل گیری دولت های ملی روبرو هستند و از طرف دیگر معضلات اجتماعی به دلیل دولت های اقتدار گرا و عدم توجه به خواسته های مردم تشدید می شود.

**دشمنی با آمریکا
وی با بیان اینکه فروپاشی اتحاد شوروی و پیامد های این حادثه در سطح منطقه فرصت هایی به کشور ما داد که در این منطقه بتواند نقش موثر خودش را ایفا کند گفت: اما به دلیل ویژگی هایی که انقلاب اسلامی از آن برخوردار است که یکی از این ویژگی ها دشمنی با آمریکا است باعث شده است ایران نتواند از فرصت های خود بهره برداری کند و در حوزه های مختلف با مانع تراشی آمریکا ناکام مانده است.
وی افزود: یکی از مسائلی که منطقه غرب آسیا با آن مواجه هست حضور و مداخلات خارجی ها در این منطقه است که منجر به امنیتی شدن کشورها و منطقه می شود و این امنیتی شدن به روند همگرایی ها در منطقه و روند دموکراسی در داخل کشور ها آسیب می زند و نتیجه نهایی این روند دولت های ضعیف و فاسد، بحران محیط زیست و... است که جلوه هایی از ناکار آمدی دولت های این منطقه را نشان می دهد.

** پاسخی به دخالت های خارجی
وی افزود: یکی دیگر از پیامدهای مداخلات خارجی در منطقه شکل گیری و گسترش رادیکالیزم اسلامی در منطقه است و ناکارآمدی دولت ها هم این رادیکالیزم را شارژ می کند.
در ادامه این پنل حیدر علی مسعودی استاد روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی هم گفت: موضوع آمریکا در طول چهار دهه گذشته بعد از انقلاب همواره مسئله و مشکل ذهنی برای نخبگان ایرانی بوده است.

**برجام ادرکات ایرانی از آمریکا را دچار تغییر کرد
وی که تحت عنوان ادراکات ایرانی از آمریکای ترامپ سخنرانی می کرد، ادامه داد: در چند سال اخیر با امضای برجام و خروج آمریکا از برجام این ادرکات تغییر و تحولاتی را به خود دیده است و آمریکا دوباره به مسیر دشمنی با ایران حرکت کرده است و مقامات جمهوری اسلامی هم در گفتار خود به سمت دیدگاه های خصومت گرایانه رفته اند.
وی با طرح این سوال که ادرکات ایرانی از آمریکای ترامپ چه تفاوتی با ادرکات پیشین کرده است؟ بیان کرد: ایران چند نوع ادراک از آمریکا قبل از ترامپ داشت که عبارتند از؛ ادراک اول آمریکای منفعت طلب است. در این ادراک مطرح می شود که آمریکا با ماهیت انقلاب اسلامی مشکلی ندارد بلکه به دنبال منافع خود است. ادراک بعدی آمریکای ضد اسلام است که معتقد است آمریکا با ماهیت جمهوری اسلامی ایران مشکل دارد. دیدگاه بعدی آمریکای امپریالیست است که مبتنی بر دیدگاه چپ است.
وی ادامه داد: دیدگاه بعدی آمریکای لیبرال و مدافع نظم نوین جهانی است. آخرین دیدگاه آمریکای یاغی است که گردن کشی می کند و می خواهد از ملت ها باج بگیرد.

** ادراک آمریکای روان پریش در دوران ترامپ
وی ادراکات ایرانی از آمریکای دوران ترامپ را هم این چنین برشمرد: در دوران ترامپ هم آمریکای ضد اسلام و منفعت طلب همچنان وجود دارد. ادراک مخصوص دوران ترامپ آمریکای روان پریش است. در این ادراک مقامات آمریکا به عنوان موجودات بیمار و دارای یک نوع واسواس ذهنی نسبت به ایران تلقی می شود.
مسعودی افزود: ادراک بعدی در دوران ترامپ آمریکای عهده شکن است که با خروج خود از برجام در دنیا منزوی شده است. ادراک نهایی در این دوران آمریکای گرفتار متغییر های داخلی است. یعنی در این ادراک مطرح می شود که سیاستمداران آمریکا یکدست نیستند و متغییر های داخلی آمریکا منجر به تغییر سیاست ها می شود و با این متغییر ها می شود کار کرد.

**دو نوع نگاه به آمریکا در بین مقامات ایرانی
این استاد روابط بین الملل گفت: دو نوع نگاه کلی به آمریکا در بین مقامات ایرانی وجود دارد؛ نگاه ذات انگارانه و زمینه گرایانه. در ذات گرایی ادرکات ایرانی ها نسبت به آمریکا بر این اساس است که نگاه آمریکایی و ویژگی های آمریکایی ها در کوتاه مدت تغییر پذیر نیست اما زمینه گرایان معتقد هستند نگاه آمریکا به ایران متغییر است.
وی افزود: زمینه گرایان سیاست های آمریکا را چند پاره و در سطوح مختلف متفاوت می بینند و معتقد هستند که بر اساس شرایط داخلی امکان تغییر در سیاست های آمریکا به نفع یا ضرر ایران وجود دارد. در واقع در این نگاه امکان وجود دیدگاه های عقلانی در آمریکا در مورد ایران فرض دانسته می شود.
وی ادامه داد: اما نگاه ذات گرایانه تقابل ایران و آمریکا را یک تقابل تاریخی و ایدئولوژیک می داند که همه ساختار سیاسی آمرکیا مقابل ایران یکدست هستند و تفاوت ها تنها در تاکتیک ها است.

**امکان کاهش تنش با آمریکا وجود دارد
استاد روابط بین الملل دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینکه شاهد شکل گیری اجماع در سطوح عالی نظام در نوع ادراک از آمریکا هستیم گفت: توجه به تنوع درونی در آمریکا، تفکیک دولت از نظام اجتماعی و مردم آمریکا، توجه به اختلافات داخلی آمریکا زمینه های مشترک این ادراک هستند.
وی در مورد راهکار خود برای کاهش تنش با آمریکا هم بیان کرد: در حال حاضر در سطوح دانشگاهی و پارلمانی امکان گسترش روابط وجود دارد و در این زمینه باید فعالانه عمل کرد. از سوی دیگر هم در حالت کلی باید تلاش شود روابط ایران و آمریکا از حالت امنیتی به چهره اقتصادی و سیاسی تغییر یابد.
**9487**1601**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال