انقلاب چهل ساله می‌شود-24

مرتضی نبوی:در برخی موارد قانون اساسی هم باید تجدیدنظر کنیم

تهران- ایرناپلاس- سید مرتضی نبوی اصلاح قوانین، حتی قانون اساسی و اصلاح نظام اداری با دولت الکترونیک را مهمترین ضرورت دوره کنونی نظام می‌داند.

سیاستمدار خنده‌روی اصولگرا که بعد از روزنامه رسالت و مجلس، اکنون عضو مجمع تشخیص و شورای حل اختلاف قواست، قبلا موارد اصلاح قانون اساسی را هم احصا کرده و گویا ارائه هم داده است.

گفت‌وگوی ایرناپلاس با نبوی را در ادامه می‌خوانید.

ایرناپلاس: ابتدا یک جمع‌بندی از گذشته انقلاب و چالش‌های آینده داشته باشید و این که چه کار باید بکنیم.

سید مرتضی نبوی: چهلمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی را صمیمانه تبریک عرض می‌کنم و امیدواریم این حکومت، به حکومت حضرت مهدی (عج) منتهی شود. آسیب شناسی من از این چهل سال جمهوری اسلامی این است که هنوز آن طور که باید و شاید قانون در کشور ما حاکمیت پیدا نکرده است. درست است که قانون اساسی داریم و درآن تفکیک قوا پیش‌بینی شده، اما همچنان فکر می‌کنم مهم‌ترین چالش ما که منجر به بعضی ناکارآمدی‌ها یا چالش‌هایی در کارآمدی شده، منجر به این شده که پیشرفت در آن مسیر خودش قرار نگیرد. یعنی پیشرفت و توسعه‌ی پایدار نداشته باشیم، بر سیدمی‌گردد به این که قانون حاکمیت ندارد.
*نظام حقوقی منسجم نداریم

البته این ابعاد مختلف دارد، یعنی این آسیب‌شناسی نشان می‌دهد برای اینکه قانون حاکمیت پیدا کند، اولا خود قانون باید خوب باشد، کارآمد باشد و قوانینی که مجلس شورای اسلامی می‌گذراند تبدیل شود به یک مجموعه‌ی حقوقی منسجم. الان ما یک نظام حقوقی منسجم نداریم. یعنی درمورد مالیات، در قوانین متفاوت راجع به مالیات مصوبه داریم، اینها مجموعه‌ی منسجمی نیستند. ممکن است مجلس شورای اسلامی اخیرا با کمک وزارت اقتصاد دارایی قوانین را یک طوری تنقیح کرده باشد، اما همچنان در مورد مقررات این اتفاق نیفتاده. یعنی یکی از اشکالات ما این است که از سال 1350 سازمان تدوین و تنقیح قوانین و مقررات تشکیل شده، ولی بعد به سرانجام نرسیده و این خیلی مهم است. متأسفانه در دوره‌های مختلف مجلس تغییرات خیلی سریع در مورد قوانین داشتیم. البته در تدوین و تنقیح قوانین و مقررات، باید هر سه قوه همکاری کنند و یک کار فراقوه‌ای است. پس اولین قدم برای حاکمیت قانون این است که قوانین ما به یک نظام حقوقی منسجم تبدیل شود که همه با همدیگر هماهنگ باشند، تعارض در قوانین نداشته باشیم و قوانین گذشته‌مان، تدوین و تنقیح شوند. هم قوانین و هم مقررات و حتی سیاست‌های کلی.

ازاین به بعد هم قانون‌گذاری حساب و کتابی پیدا کند. مثلا قانون جدیدی می‌خواهد تصویب شود، قانون‌گذار ببیند قوانین قبلی چه بوده، این تغییراتی که می‌خواهند بدهند چه تأثیری بر قوانین دیگر دارد و آیا با سایر قوانین سازگاری دارد یا نه؟ آیا جامعه از آن استقبال می‌کند و در آن پیاده می‌شود یا نه؟ اینها همه دقت‌هایی است که در قانون‌گذاری کشورهایی که تجربه دارند رعایت می‌کنند. یعنی یک قانون همین طوری با فوریت و دو فوریت تصویب نمی‌کنند. قانون را مطالعه می‌کنند، اولا ببینند نیاز به قانون هست؟ قوانین موجود چه هست، نیاز امروز کشور چه هست و یک نگاه جامع و مطالعات پیشینی و پسینی می‌کنند و بعد یک قانون را تصویب می‌کنند و قوانین گذشته‌شان هم همه‌ی قوانین راجع به یک موضوع را یک جا جمع می‌کنند، تعارض‌هایش را می‌گیرند، ناسخ و منسوخش را مشخص می‌کنند، تا اینکه ما قوانین و مقررات و حتی سیاست‌های کلی‌مان هم منسجم و یکپارچه باشد که از دلش یک نظام حقوقی شسته رفته دربیاید.

در این شرایط کار برای کسانی که می‌خواهند در این کشور کار کنند، روابط اقتصادی داشته باشند، شفاف می‌شود، رابطه‌ی حکومت و مردم روشن می‌شود. یعنی در نظام اداری باید حقوق مردم کاملا رعایت شود و برابری در نظر گرفته شود.

*نظام اداری توأم با فساد و غیرشفاف، چالش نظام

چالش دومی که به نظر من این هم خیلی مهم است و می‌تواند پشتوانه‌ی اجرای خوب و کارامد قانون باشد، نظام اداری ماست. این نظام اداری که می‌گوییم بیشترش در قوه‌ی مجریه است، یک قسمت هم در قوه‌ی قضاییه است، یک قسمت هم در نیروهای انتظامی و غیره است. اینها هم باید مطابق قانون عمل کنند، نه مطابق سلیقه. نه اینکه از یک ارباب رجوع خوش‌شان می‌آید، کارش را زود راه بیندازند و اگر رابطه‌ای با او نداشتند، امروز و فردایش کنند. ما درجه‌ی خیلی بدی در محیط کسب و‌کار در شاخص‌هایی که اندازه گیری می‌شود داریم. رتبه‌مان زیر 120 است و معنی‌اش این است که افرادی که می‌خواهند برای یک کار یا خدمتی مجوز بگیرند، ممکن است چند سال و چند ماه طول بکشد. در کشورهای دیگر این با چند ساعت یا حتی ممکن است در لحظه انجام گیرد. حتی کشورهایی در همسایگی ما مثل ترکیه این مسائل را حل کردند، ولی نظام اداری ما همچنان بعضا توأم با فساد است، شفاف نیست، کارامد نیست و تأخیرهای زیادی در آن هست. فرایندهایی که برای صدور پیش‌بینی شده، مجوزهایی که مردم برای فعالیت‌های اقتصادی نیاز دارند، طولانی و خسته کننده و هزینه‌دار است و راه این امروز این است که دولت یکپارچه‌ی الکترونیک که خیلی صحبت‌اش می‌شود و اخیرا هم در صحبت‌های ریاست جمهوری به آن تأکید می‌شود در کشور پیاده شود. آن موقع سیستم شفاف می‌شود، ارباب رجوع می‌تواند از طریق مراجعه به سیستم‌ها و سامانه‌ها و شبکه‌ها مشکلات‌اش را حل کند. صاحبان امضای طلایی به این ترتیب حذف می‌شوند. مالیات‌ها شفاف می‌شود. وقتی نظام جامع مالیاتی سامانه‌مند می‌شود، تجزیه و تحلیل اطلاعاتی که یک جا جمع می‌شود می‌تواند مشخص کند یک مؤدی مالیاتی، تقریبا مالیاتش چقدر است. در نتیجه صرف تشخیص ممیز نیست که مالیات را تعیین می‌کنیم، چون الان فقط ممیزها می‌دانند هر مؤدی چقدر مالیات باید بپردازد و لذا می‌توانند با او وارد معامله شوند. به این ترتیب اعتمادی برای نظام ایجاد می‌شود، اعتماد مردم به دستگاه‌ها جلب می‌شود، چون می‌فهمند نظام مالیات‌شان را دقیق محاسبه می‌کند، دردسری هم ندارد و زیاد و کم نمی‌شود و به این ترتیب مسائل حل می‌شود.

*در مواردی از قانون اساسی هم باید تجدید نظر کنیم

پس امروز یک مرحله باید قوانین را اصلاح کنیم که البته قانون مادرمان، قانون اساسی است، مطالعات من نشان می‌دهد که حتی در قانون اساسی هم باید یک تجدید نظری کنیم که در خود قانون اساسی پیش‌بینی شده. در بعضی اصول قانون اساسی ابهام وجود دارد، بعضی اصول با همدیگر هم‌پوشانی دارند و این باعث می‌شود اختلاف بین قوای کشور پدید بیاید. پس وقتی می‌گوییم اصلاح قوانین، قانون اساسی، سیاست‌های کلی، قوانینی که مجلس تصویب می‌کند و مقرراتی که دولت و دستگاه‌های دیگر تصویب می‌کنند، اینها باید اصلاح شوند، تنقیح و تدوین شوند و به یک نظام حقوقی شفاف و کارامد تبدیل شود.

*نظام تدوین بودجه ما ایراد دارد

ایرناپلاس: اشاره کردید به اصلاح اصول قانون اساسی. این تا حدودی حرف جدیدی است و استراتژیک هم هست. بحث شما بیشتر مربوط به کدام فصول قانون اساسی است؟

نبوی: اینها احصاء شده. بعضی از اصول قانون اساسی ابهام دارند. چون ما در هیأت حل اختلاف قوا هستیم، بیشترین درگیری بین دولت و مجلس همیشه سر بودجه بوده، یعنی مجلس تا چه حد می‌تواند در بودجه دخالت کند، در بعضی از کشورها دولت که بودجه را تنظیم می‌کند، مجلس یا موافقت می‌کند یا رد می‌کند. در اجزای بودجه دخالت نمی‌کند و تغییر نمی‌دهد تا آن انسجام بودجه به هم ریخته شود. الان مجلس قائل است که از صفر تا صد می‌تواند در بودجه تغییر ایجاد کند، اصولا تصویب بودجه به اختیار دولت است. دولت هم می‌گوید مسئولیت بودجه و برنامه به رئیس جمهور سپرده شده. فلذا مشخص کردن اینها یک مورد است.

یا فرض کنید جایگاه بانک مرکزی. همه صحبت می‌کنند که بانک مرکزی باید استقلال نسبی داشته باشد، چون موظف است ارزش پول ملی را حفظ کند. ما در طول این سال‌ها دیدیم مرتب ارزش پول ملی کاهش پیدا کرده؛ پس آن اصل یک اشکالی دارد چون بانک مرکزی آن استقلال نسبی را ندارد، تقریبا تحت امر رؤسای جمهور یا رئیس دولت‌ها این مشکل برایش پدید آمده که نتوانسته آن اختیاراتی را داشته باشد که بتواند ارزش پول را حفظ کند. به هرحال روابط بین قوا در قانون اساسی مشخص می‌شود. عمده‌ی نظر من مربوط به همین اصولی است که وظایف هر قوه و روابط بین قوا را تعریف می‌کند. یا جایگاه احزاب. در قانون اساسی ما احزاب پیش بینی شده ولی آیا اینها در چه حد می‌توانند مؤثر باشند؟ در نظام انتخاباتی ما جایگاه احزاب پیش‌بینی نشده. احزاب در مجلس جایگاه خاصی ندارند. همین قدر که یک جریانی یک اکثریت نسبی در مجلس داشته باشد، دیگر وظایف در مجلس بر اساس سهمی که احزاب در مجلس دارند تقسیم نمی‌شود. اینها کلیاتش است.

ایرناپلاس: شما پیشنهادهایتان را احصا کردید که به جایی ارائه دهید؟

نبوی: بله.

*اعتقاد به تغییر نظام ریاستی ندارم

ایرناپلاس: ایده‌ برخی این است که رئیس جمهور حذف شود و دولت زیر نظر رهبری تشکیل شود و قوه‌ی قضاییه هم بخشی از دولت شود و درواقع یک دولت قدرتمند حضور داشته باشد، یعنی وقتی دولت شکل می‌گیرد، دارای قدرت باشد.

نبوی: به هرحال تجربه‌ی دنیا هم ریاستی است، یعنی اختیارات بیشتر دست رئیس جمهور است مثل آمریکا،‌ رئیس جمهور اختیارات خاصی دارد که امروز هم ترامپ با کنگره سر و کله می‌زند و می‌گوید من اعلام وضعیت اضطراری می‌کنم. یک جایی هم مثل فرانسه بینابین است، نیمه ریاستی نیمه پارلمانی است، یک جایی هم مثل انگلیس پارلمانی است. اصل پارلمان است یعنی هر حزبی یا ائتلافی در مجلس اکثریت داشته باشد خودش دولت تشکیل می‌دهد. در عراق هم از این الگو استفاده کرده‌اند. هر کدام از اینها می‌تواند موفق باشد و می‌تواند اشکالاتی داشته باشد. رهبری خودشان قائل نیستند به این که شما گفتید. یعنی ما اصل تفکیک قوا را پذیرفتیم، در هر کشوری یک جایگاهی هست که نماینده‌ی حاکمیت ملی است. در کشور ما هم جایگاه رهبری، جایگاه نمایندگی حاکمیت ملی است. قوای مختلف می‌توانند باشند. رئیس جمهور یا نخست وزیر باشد، او هم حتما رأیش را از پارلمان بگیرد، اگر قرار است نخست وزیر هم باشد. من اعتقاد به آن ندارم به آن صورت.

ایرناپلاس: چون الان اختلافات در قدرت فرسایشی شده و این به کارآمدی نظام آسیب می‌زند.

نبوی: راه حل آن چیزهایی است که عرض کردم. اگر قوانین خوب باشد، یک نظام حقوقی کامل باشد، روابط بین اینها نرم می‌شود. این چرخ دنده‌ها می‌توانند با هم خوب بچرخند، یک حکومت کارامد شود. مشکل ما این نیست که رئیس جمهور یا نخست وزیر داریم یا نداریم، همه چیز متمرکز در رهبری باشد یا نباشد. یعنی اصل قانون اساسی که لایتغیر هم هست که اداره‌ی امور باید مبتنی بر رأی مردم باشد را نمی‌توانیم صرف نظر کنیم. ضمن اینکه از اسلام نمی‌توانیم صرف نظر کنیم.

ایرناپلاس: شما نگرانی برای سال آینده ندارید؟

نبوی: خیر؛ نگرانی عمده‌ای ندارم، الا اینکه اگر این بحث حاکمیت قانون و اداره‌ی امور به صورت کارامد و شفاف با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات اتفاق بیفتد، اعتماد مردم تقویت می‌شود، پشتوانه‌ی نظام همچنان که تا به حال بوده بیشتر خواهد شد. ما کشور توانمندی هستیم از نظر نرم افزاری، نیروی انسانی، رشد آگاهی مردم و برخورداری از یک فرهنگ غنی اسلامی ایرانی، اینها سرمایه‌های ماست.

*براندازها را شکست می‌دهیم

ایرناپلاس: به نظرتان براندازها را شکست می‌دهیم؟

نبوی: حتما. یعنی این ظرفیت‌ها ما را در جایگاهی قرار می‌دهد که ممتاز هستیم نسبت به داشته‌های سایر حکومت‌ها و از آنها جلوتر هستیم و مردم‌سالاری‌مان غنی‌تر از مردم‌سالاری‌های دیگر است. یک نکته‌ای هم که برای استحکام حکومت‌مان و برای تقویت قدرت ملی‌مان در یکی از سخنرانی‌های اول سال مقام معظم رهبری بود، برمی‌گردد به همین عرایضی که داشتم. ایشان سه پایه‌ی مهم از قدرت ملی را تعریف می‌کنند. یکی علم است که همین دستاوردهایش را باید استفاده کنیم. یکی اقتصاد و یکی هم فرهنگ است . ما اگر استفاده از علم و بحث نرم افزار قانون و نظام حقوقی را حل کنیم، کشوری قدرتمند هستیم. همین حالا هم در شاخصه‌های قدرت در سطح بالایی هستیم.

گفت‌وگو از کیوان مهرگان

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال