نگاهی به نمایش «نامیرا»؛

اثر سفارشی «میرا»ست نه «نامیرا»

تهران- ایرنا- نمایش محیطی «نامیرا» به عنوان یکی از آثار حاضر در بخش مسابقه تئاتر خیابانی با محوریت داستان مدافعان حرم و جنایت‌های داعش، همراه با الگوهای خاص و آزاد گذاشتن مخاطب برای برقراری دیالوگ با خود، نقد برچسب «اثر سفارشی» را با قدرت از خود دور می کند.

به گزارش روز یکشنبه خبرنگار فرهنگی ایرنا، نمایش محیطی «نامیرا» به نویسندگی و کارگردانی امیرحسین شفیعی از آثار حاضر در دو بخش مسابقه تئاتر خیابانی و دیگرگونه‌های اجرایی و بخش چهل سالگی انقلاب اسلامی، تنها اثر از مجموع آثار حاضر در بخش تئاتر خیابانی است که در تمامی روزهای جشنواره بین المللی تئاتر فجر در محوطه باز مجموعه تئاترشهر به صحنه می‌رود.

** دو قصه موازی، از شکل‌گیری داعش تا مدافعان حرم
«نامیرا» در بطن روایت خود دو داستان را به شکل موازی پی می‌گیرد. نخست بازگوکننده جریان شکل‌گیری گروهک تکفیری - تروریستی داعش با سرکردگی و حمایت کشورهای غربی و عاملان آنها در منطقه مانند رژیم آل سعود و جنایت های آنها با نام اسلام در زمینه کشتار مسلمانان و خطشه دار کردن بنیان های دین مبین اسلام در جهان است. دو دیگر روایت کننده داستان سفر خیالی کودکی در جستجوی پدر شهید مدافع حرم خود در خواب و رویاست.
این دو داستان در فصلی از میانه نمایش به یکدیگر برخورد می‌کنند. وقتی که مخاطب پا به پای نمایش به نقطه اوج اثر می‌رسد شاهد بازگویی دغدغه‌های ذهنی نویسنده و خالق آن است. امیرحسین شفیعی در طی یک دهه اخیر با آثاری چون «کسی فشنگ‌ها را نمی‌شمارد»، «خرم فتح» و «دریا دلان» نشان داده است که در حوزه مبانی منبعث از آرمان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران و مسائل جاری در جریانات اجتماعی جامعه معاصر خود مانند مقوله دفاع مقدس و همچنین سربازان و شهدای مدافع حرم به عنوان اتفاقی متاثر و در قیاس با دوران حماسه سازی هشت سال دفاع مقدس، دارای دغدغه است.

** بازتاب دغدغه‌های متاثر از نگرش افراد جامعه
در حقیقت تولید «نامیرا» به نوعی پاسخ گویی امیرحسین شفیعی به منتقدانش در مورد زدن برچسب «اثر سفارشی» به تولیدات اوست. شفیعی پیش از این در روایت آثار خود در دو نمایش «خرم فتح» و «دریادلان» نشان داده است که به عنوان هنرمندی که سال‌های جنگ را به خاطر سن پایینش در آن ایام از نزدیک تجربه نکرده و بیشترین روایات خاطرات آن دوران را از زبان و گویش دیگر مردم شنیده، در راستای شناسایی ارزش های فرهنگی آن دوران دست از مطالعه و پژوهش بر نداشته است.
شاهد این مدعا تولید دو اثر «خرم فتح» با روایت آزاد سازی خرمشهر و دیگری «دریا دلان» با استناد به شهدای غواص که چند سال گذشته فضای جامعه را بار دیگر در التهاب دوران حماسه ساز دفاع مقدس و شهدای سرافراز آن فرو برد. تاثیر تفصح و پیدا شدن اجساد شهدای غواص در بین مردم و به ویژه نسلی که شفیعی متعلق به آن دوران است، در قامت حرکتی خودجوش کوکان سال‌های جنگ و جوانان امروز را به سوی تجدید میثاق با آرمان‌های شهدا در قالب تشییع پیکر آنان واداشت.
وقتی این دانه‌های پرل را کنار هم می گذاری متوجه می شوی که هنرمندانی از نوع شفیعی در حوزه دفاع مقدس دغدغه‌مند هستند و آثار آنها به هیچ وجه برچسب سفارشی بودن را نمی‌تواند بپذیرد؛ چراکه کارنامه او در تولید آثار نمایشی نامبرده مشخص است. البته در این میان «نامیرا» از هر کدام از آن آثار بیشتر، برچسب «اثر سفارشی» بر قامت خود را پس می‌زند.
مخاطبانی که در طی چند سال اخیر با پوست و گوشت و استخوان خود خطر نفوذ گروهک تروریستی داعش را در منطقه و به ویژه در دو کشور عراق و سوریه احساس کردند و همواره در تک‌تک گفتگوهای شان به رشادت سربازان و مدافعان حرم و شهدای سرافراز آن در مسیر دفاع از آب، خاک و ناموس کشورمان و ماندگار کردن آرامش جاری در جامعه اشاره می کنند، در مواجهه با اثر روایی امیرحسین شفیعی بیشتر با این گروه جوان و دغدغه های شان که متاثر از همین نگرش افراد جامعه است آشنا می‌شود.

** حذف دیالوگ با هدف گفت‌و‌گوی مخاطب با خود
یکی از خصوصیات برجسته آثار شفیعی در شیوه اجرای «تئاتر محیطی»، تعلق خاطر نداشتن او به وجود دیالوگ است. تمامی تولیدات یک دهه اخیر این کارگردان در حوزه «تئاتر فیزیکال» و بهره برداری از محیط نمایش برای روایت داستانش پی ریزی شده است. آثاری که با اتکا بر مقوله تصویر و حذف دیالوگ، بیشترین ارتباط بصری را با مخاطبان خود پیدا می‌کنند. از سوی دیگر برگ برنده شفیعی در حوزه کارگردانی به همین مساله باز می‌گردد.
شفیعی تصویر را در اختیار مخاطب خود قرار می‌دهد و گفت‌وگو را به خود مخاطب وا می گذارد. این یکی دیگر از دلایلی است که مخاطب نمی‌تواند برچسب تولید اثر سفارشی را بر کارهای شفیعی وارد سازد؛ چرا که مخاطب در گفت‌و گوی خود با اثر نمایشی کاملا مختار است که همراهی و همذات پنداری با آن را بپذیرد و یا در مذمت روایت تصویرهای شفیعی با آن اثر احساس قرابت نکند.
شفیعی همواره به مخاطب خود احترام گذاشته است و تنها به آنها بازتابی از تصاویر جاری در جامعه و نکاتی را به واسطه آثارش یادآوری می کند که مخاطب در خیل جریان زندگی روزانه و گذران معیشت خود و در فراز و فرود روزمرگی‌هایش، ممکن است دلایل آرامش استوار بر میهن اسلامی و این دست از موارد را فراموش کند. سربازانی که اینبار در قامت مدافعان حرم، راه نفوذ و گروهی چون داعش را که ماهیت تروریستی آن فرسنگ ها با مفهوم اسلام ناب محمدی فاصله دارد، از مرزهای کشورمان دور نگه داشتند.

** طرح پرسشی مشترک؛ اگر ایران گرفتار داعش بود؟!...
«نامیرا» یکی از نمونه‌های موفق در گونه تئاتر فیزیکال با اتکا بر امکانات محیطی است. این نمایش که در ادامه سیر تولیدات تجربی شفیعی و به ویژه اثر درخشان او «دریا دلان» است بار دیگر با استفاده از استخر محوطه تئاترشهر به عنوان بخشی از محیط این مکان فرهنگی روایت کننده زندگی قهرمانانی است که تاثیر فراز و فرود تلاش آن‌ها را مخاطبان می‌توانند در تار و پود زندگی شان احساس کنند.
از سوی دیگر این نمایش از حیث انتخاب بازیگر و طراحی لباس نیز گامی موفق را برای ارتباط گیری هرچه بیشتر با مخاطبان برداشته است. مخاطبانی که در خلال اجرای این نمایش به سبب گستردگی و ضریب نفوذ بالای موضوع آن (داعش) ناخواسته در جریان تعامل با این اثر نمایشی قرار می گیرد و به محض پایان آن در کنار تشویق‌های مکرر و ترک کردن محیط پیرامونی تئاتر شهر، مدام به این نکته فکر می‌کند که اگر آرامش ایران مانند دو کشور سوریه و عراق بر هم ریخته بود شرایط زندگی آنها اکنون چگونه بود؟
حال که این آرامش چونان چتری حمایت گونه کشور، جامعه، خاک و خانواده آنها را حفاظت کرده است چه عواملی این مهم را محقق ساخته است؟ قهرمان داستان شفیعی کودکی است که در خواب و رویا، پدر شهیدش را به عنوان یکی از شهدای سرافراز مدافع حرم می جوید در این مسیر کاویدن وارد فضای گروه داعش و سیاست‌های جنایتکارانه آنها می‌شود. شفیعی همه اینها را با زبانی صریح، تلخ و گاه گزنده به مخاطب عرضه می کند.

** شیوه متفاوت تولید اثر با چاشنی سفارش
برای درک هر چه بیشتر نمایشنامه از بُعد محتوایی، لازم است که با آثار چند سال اخیر شفیعی همراه شوید. وی بعد از «خرم فتح» و «دریادلان» به «نامیرا» می رسد. اثری که نشان دهنده دغدغه های ذهنی هنرمند جوانی است که با وجود فاصله داشتن سنی از رخدادهای انقلاب اسلامی تا رسیدن به پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی و سپس در ادامه، حماسه سازی دوران شکوهمند هشت سال دفاع مقدس، به عنوان جوانی هنرمند، سال هایی که به چشم ندیده را در قالب روایت آثار تئاتری با مخاطبانش بی‌پرده و عریان به مواجه می گذارد.
مخاطبانی که یا تصویر سازی‌های شفیعی را می‌پذیرند و یا آنها را اغراق شده و غیرقابل باور می دانند! هرچند اگر عادلانه بخواهیم بر این نمط حرکت کنیم مخاطبان در مواجهه با آثار شفیعی به دلیل نیت هدفمند آنها، با رویکرد نگاه خلاقانه وی در بازتاب دغدغه‌های ذهنی اش به این مساله پی می برند که هنرمند متعهد با احترام به دغدغه‌های شخصی اش می تواند تولید کننده اثری سفارشی باشد! اما جنس این سفارش با آنچه که به عنوان آثار سفارشی شناخته می شوند متفاوت است.
شفیعی تولید نمایش های خود را بر اساس دغدغه های ذهنی، خواست، اراده و نیت قلبی اش به خود سفارش می‌دهد و این نوع سفارش، یکی از ارزنده ترین گونه های تولید آثار سفارشی در خیل فعالیت های فرهنگی در کشور ما به شمار می رود.
«نامیرا» بار دیگر اثبات کننده این نکته است که در صورت تحقق امکانات برای فعالیت هنرمندان و باز گذاشتن فضا و محیط برای بازتاب اندیشه‌های آنها، می‌توان به طلایه داری مفاهیم ماندگار و استوانه‌های سترگ فرهنگ انقلابی و مقدس کشورمان امیدوار بود.
چرا که جوانان ثابت کرده اند که در صورت اجازه داشتن برای بازتاب فضای ذهنی شان در ساحت و نقد اجتماعی، می‌توانند آثار درخشانی را خلق کنند که برای همیشه نه تنها در تاریخ هنر ماندگار خواهد بود که مخاطبان خود را می‌تواند به جریان سازی گفت‌وگوی آثارش دعوت کند.
سی و هفتمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر با سکان‌داری نادر برهانی مرند در 11 بخش مسابقه‌ای و جنبی که از بیست و دوم بهمن ماه آغاز شده تا چهارم اسفندماه در تهران ادامه خواهد داشت.
از امین خرمی
فراهنگ**9266** 9053

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال