هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

رای لاهه به نفع ایران

تهران- ایرنا-روز چهارشنبه 24 بهمن ماه 1397 در فاصله کمتر از چهار ماه، دادگاه بین‌المللی لاهه دومین رای حقوقی خود را به نفع ایران صادر کرد. بدون شک این یک موفقیت دیپلماتیک برای ایران در صحنه حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود.

روزنامه اعتماد در یادداشتی به قلم حسن بهشتی پور نوشت: روز چهارشنبه 24 بهمن ماه 1397 (سیزدهم فوریه 2019) در فاصله کمتر از چهار ماه، دادگاه بین‌المللی لاهه دومین رای حقوقی خود را به نفع ایران صادر کرد. بدون شک این یک موفقیت دیپلماتیک برای ایران در صحنه حقوق بین‌الملل محسوب می‌شود. بار دیگر این موضوع به اثبات می‌رسد اگر مسیر صحیحی برای مطالبات حقوقی در عرصه جهانی انتخاب شود و افراد کارشناس به‌کار گرفته شوند امکان موفقیت حتی در نظام ناعادلانه فعلی بین‌المللی موجود است، به شرط آنکه از مسیر درستی طرح شکایت شود و با تنظیم دفاعیه کارشناسی تمهیدات لازم برای رسیدن به هدف فراهم گردد.

پیشینه بحث: ایران و ایالات‌متحده امریکا تاکنون برای رفع اختلاف‌های موجود بین دو طرف پنج‌بار به دادگاه بین‌المللی مستقر در لاهه هلند مراجعه کرده‌اند.

1- نخستین بار امریکا در هشتم آذر ماه 1358 (29 نوامبر 1979) در جریان شکایت از ایران به‌واسطه تسخیر لانه جاسوسی امریکا در تهران توسط دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، به دادگاه لاهه شکایت کرد. این دادگاه از آنجا که ایران و امریکا صلاحیتش را از قبل قبول نکرده بودند به استناد به بند 21 عهدنامه مودت ایران و امریکا، صلاحیت خود را درباره رسیدگی به شکایت ایالات‌متحده از ایران اعلام کرد، درنهایت 6ماه بعد در سوم خرداد 1359 (24 مه ‌1980) دادگاه به دلیل شرکت نکردن ایران در دادگاه و نیز به استناد اینکه دولت ایران باید از این اتفاق جلوگیری می‌کرد رای به محکومیت ایران داد.

2- پس از شلیک موشک از ناو وینسنس امریکایی به سوی هواپیمای مسافربری ایرباس در تاریخ
12 تیر 1367 که منجر به شهادت شمار زیادی از هموطنان‌مان شد، نخستین‌بار ایران شکایت خود را در 27 اردیبهشت 1368 (17 مه ‌1989) علیه این اقدام جنایتکارانه امریکا به دادگاه بین‌المللی لاهه ارایه کرد که درنهایت با مصالحه دو طرف در سوم اسفند 1394 (دوم فوریه 1996) و پرداخت غرامت به خانواده کشته‌شدگان ایرانی و غیرایرانی از سوی امریکا، پرونده مختومه اعلام شد.

3- ایران در یازدهم آبان 1371 (دوم نوامبر 1992) شکایت خود را به دادگاه بین‌المللی لاهه به خاطر حمله امریکا به سکوهای نفتی ایران ارایه داد. ایالات‌متحده امریکا طی دو نوبت، نخستین‌بار در 27 مهر ماه سال 1366 (19 اکتبر1987) به سکوهای رشادت و رسالت و ...

دومین‌بار در 29 فروردین 1367 به سکوهای نصر و سلمان، تجاوز نظامی کرد. چهار سال بعد از حملات امریکا به این سکوهای نفتی، ایران شکایت خود را در یازدهم آبان ماه سال 1371 (دوم نوامبر 1992) در دادگاه بین‌المللی لاهه مطرح کرد. این دادگاه پس از گذشت چهار سال سرانجام در22آذر 1375 (دوازدهم دسامبر 1996) صلاحیت خود را برای رسیدگی به موضوع براساس بند دوم ماده 21 عهدنامه مودت بین دو کشور ایران و امریکا، تایید کرد.

با این حال صدور رای دادگاه هفت سال به طول انجامید تا آنکه سرانجام در 15 آبان 1382 (ششم نوامبر 2003) رای نهایی صادر شد. براساس رای 15 قاضی دادگاه لاهه، امریکا و ایران هر کدام در مواردی مسوول شناخته شدند و در مواردی هم دو کشور را مقصر ندانستند. مهم‌ترین ویژگی این رسیدگی استناد دادگاه به عهدنامه مودت بین ایران و امریکا در چند مورد مهم بود.

4- ایران در 26 خرداد سال 1395 (15 ژوئن 2016) درخصوص توقیف دارایی‌های ایران در امریکا به دادگاه بین‌المللی لاهه شکایت کرد که موضوع این پرونده نیز همچنان در حال رسیدگی و از 16 مهرماه 1397 (هشتم اکتبر 2018) جلسات رسمی دادگاه برگزار شد تا آنکه در24 بهمن 1397 (سیزدهم فوریه 2019) دادگاه به صلاحیت خود برای رسیدگی به این موضوع مهم رای داد که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم.

5- تصمیم دولت ایالات‌متحده برای اعلام خروج از برجام از اردیبهشت 1397 و اعمال مجدد تحریم‌ها طی دو مرحله علیه ایران درنهایت باعث شد تا دولت ایران در 25 تیر ماه 1397(16 جولای 2018) در دبیرخانه دادگاه بین‌المللی لاهه در هلند شکایت خود را از امریکا به استناد عهدنامه مودت بین ایران و امریکا که در23 مرداد 1334 (15 آگوست 1955) به امضای دوطرف رسیده، به ثبت برساند، زیرا براساس توافق برجام در تیر ماه سال 1394 امریکا قرار بود اجرای تحریم‌های خود را به حالت تعلیق در آورد، اما با تصمیم یکسویه ترامپ این تحریم‌ها مجددا طی دو مرحله از سر گرفته شد.

ایران از دادگاه لاهه درخواست کرد که باتوجه به آثار گسترده و جبران‌ناپذیر این تحریم‌ها روی اقتصاد ایران و محدودیت‌های اعلام شده سخت‌تر آن کشور در مورد اتباع و شرکت‌های ایرانی، نسبت به صدور دستور اقدامات فوری و پیش از رسیدگی به ماهیت اصل دعوی، امریکا را به رعایت توافق برجام ملزم کند. «عبدالقوی یوسف» رییس دادگاه لاهه در یازدهم مهر ماه 1397 اعلام کرد: «براساس تعهدات مصرح در پیمان مودت، ایالات‌متحده باید به نحو مقتضی محدودیت‌های اعمال ‌شده در زمینه اقلام دارویی، بشردوستانه، هوانوردی و کشاورزی براساس تصمیم 8 مه ‌2018 (برای خروج برجام) علیه ایران را رفع کند.»

نهایتا او گفت قضات دیوان به اتفاق آرا به سه تصمیم موقت رسیده‌اند که تا زمان صدور رای نهایی برای دو طرف الزام‌آور است:

الف: ایالات‌متحده امریکا، منطبق با تعهداتش ذیل پیمان 1955 مودت، روابط اقتصادی و حقوق کنسولی، باید به ؟؟؟؟نحو مورد انتخاب خود، هر مانع برآمده از تدابیر اعلامی 8 مه ‌2018 بر صادرات آزاد این اقلام به اراضی جمهوری اسلامی ایران را رفع کند:

دارو و تجهیزات پزشکی؛ مواد غذایی و اقلام زراعی؛ قطعات یدکی، تجهیزات، خدمات مربوطه (شامل خدمات پس از فروش، تعمیر و خدمات نگهداری و بازرسی) مورد نیاز ایمنی هوانوردی مسافری.

ب: ایالات متحده امریکا باید اطمینان یابد که در ارتباط با اقلام و خدمات فوق‌الذکر، مجوزها و تاییدیه‌های موردنیاز صادر شده و پرداخت‌ها و دیگر انتقال‌های منابع تحت هیچ محدودیتی نباشند؛

پ: هر دو طرف باید از هر اقدامی که ممکن است مناقشه ارایه ‌شده در دیوان را تشدید کرده یا ابعاد آن را گسترش دهد و حل آن را دشوارتر کند، خودداری کنند.

بر این اساس، هر چند دادگاه بین‌المللی لاهه تمام تدابیر مورد درخواست ایران را نپذیرفت، اما واشنگتن را به رفع بخش قابل‌توجهی از تحریم‌ها ملزم کرد. همچنین بند سوم تصمیمات دیوان عملا امریکا را از اعمال تحریم‌های بیشتر از جمله احیای تحریم‌های یکجانبه نفتی که می‌تواند دامنه مناقشه را گسترش دهد، منع کرد.» اما دولت ترامپ بدون توجه به این رای همچنان تحریم‌های گسترده را از آبان ماه علیه ایران ادامه داد.

تحلیل حکم دادگاه بین‌المللی لاهه
دادگاه بین‌المللی ICJ در لاهه هلند صلاحیت خود را برای رسیدگی به شکایت ایران درمورد بلوکه شدن دو میلیارد و 650 میلیون دلار از دارایی‌های ایران در بانک‌های امریکا تایید کرد. بدین ترتیب این دادگاه بین‌المللی در حکم خود با رد اعتراض امریکا اعلام کرد که به شکایت ایران که در 26 خرداد سال 1395 (15 ژوئن 2016) درخصوص توقیف اموالش توسط امریکا مطرح شده بود، رسیدگی می‌کند.

این درواقع دومین شکست حقوقی امریکا به دنبال صدور رای قبلی دادگاه در 11 مهر ماه 1397 درباره رسیدگی به پرونده دیگری درخصوص اعمال تحریم‌ها از سوی امریکا بعد از برجام، محسوب می‌شود. امریکا با خروج از پیمان مودت با ایران در مهر ماه گذشته انتظار داشت دادگاه لاهه به درخواست آنها مبنی بر صلاحیت نداشتن برای رسیدگی به این موضوع، رای مثبت بدهد. اما از آنجا که این دادگاه پیش از این یک‌بار به درخواست امریکا در سال 1980 و دو بار هم به درخواست ایران براساس پیمان مودت به موضوع شکایت دو طرف دادگاه رسیدگی کرده است این بارهم همان‌طور که انتظار می‌رفت به صلاحیت خود برای رسیدگی به شکایت ایران رای داد، ضمن آنکه براساس ماده 22 پیمان مودت یک سال بعد از خروج هر طرف از آن می‌توان این پیمان را بی‌اعتبار دانست در حالی که هنوز حداقل هفت ماه دیگر این پیمان اعتبار دارد. با آنکه روند رسیدگی به این شکایت ممکن است چند سال به طول انجامد اما در این مرحله امریکا با یک بی‌اعتباری جدید در صحنه بین‌المللی روبه‌رو شده است.

با آنکه گفته می‌شود این حکم ضمانت اجرایی ندارد اما به دلیل آنکه دادگاه بین‌المللی عدالت در لاهه یکی از ارکان شش‌گانه سازمان ملل محسوب می‌شود و حکم آن در واقع به عنوان یک نهاد حقوقی سازمان ملل نافذ است، بنابراین با وجود آنکه پیش‌بینی می‌شود امریکا مانند سه مورد مشابه این حکم را هم نادیده بگیرد اما درنهایت مجبور است هزینه بی‌آبرویی مربوط به نادیده گرفتن مهم‌ترین نهاد حقوقی جهان را بپردازد. به‌ویژه آنکه از جهت نشان دادن حقانیت موضع کشور شاکی اهمیت سیاسی بین‌المللی زیادی برای ایران دارد. دولت ایالات‌متحده در گذشته سه‌بار درباره خودداری از اعدام اتباع پاراگوئه در بیستم فروردین 1377 (نهم آوریل سال 1998) آلمان در دوازدهم اسفند 1377 (سوم مارس سال 1999) و مکزیک در دوم اردیبهشت 1383(21 آوریل سال 2004) رای دادگاه را اجرا نکرد.

اگرچه ایران برای اجرای برنامه مقابله با تحریم‌های امریکا تنها به رای دادگاه بین‌‌المللی لاهه متکی نیست و به‌طور قطع در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای به مقابله خود با تحریم‌های ناجوانمرانه امریکا ادامه می‌دهد اما بی‌شک شکست امریکا با همه برخورداری‌های سیاسی حقوقی‌اش در عرصه جهانی نتیجه‌ای بسیار درخشان برای دستگاه دیپلماسی ایران محسوب می‌شود.

امیدوارم به جای نادیده‌انگاری‌های جناحی در داخل کشور به درک اهمیت چنین موفقیتی که بی‌شک بسیار مهم‌تر از پیروزی در عرصه میدان‌های جام جهانی فوتبال است، توجه عمیق شود. از این تجربه‌های خوب و سازنده می‌توان در ایجاد وحدت ملی و بالا بردن توان ملی در عرصه داخلی و خارجی در راستای تامین منافع ملی و امنیت ملی بهره گرفت.

منبع: روزنامه اعتماد؛1397.11.27
گروه اطلاع رسانی **9280**9131

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال