در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد

گزارشی از نشست چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم

تهران- ایرنا- به مناسبت دهه فجر انقلاب اسلامی معاونت فرهنگی اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی همایش «چالش های انقلاب اسلامی در دهه پنجم» در دو روز 23 و 24 بهمن ماه برگزار شد. در این همایش دو روزه پنج نشست با پنج موضوع مختلف برگزار گردید.

به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایرنا، نشست اول با موضوع اسلامیت در روز 23 بهمن ماه با حضور ابراهیم فیاض و آیت الله محسن
غرویان برگزار شد. نشست دوم با موضوع آزادی در همین روز با حضور محمد صادق کوشکی استادیار علوم سیاسی دانشگاه امام صادق و محمود صادقی نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی برگزار شد.
سومین نشست با موضوع عدالت در روز 24 بهمن ماه با سخنرانی سعید زیباکلام استادیار فلسفه دانشگاه تهران و سید علیرضا بهشتی استادیار دانشگاه تربیت مدرس و چهارمین نشست با موضوع جمهوریت و حضور علیرضا شجاعی زند استادیار جامعه شناسی دانشگاه تربیت مدرس و حمیدرضا جلایی پور استادیار جامعه شناسی دانشگاه تهران برگزار شد. آخرین نشست همایش نیز با موضوع استقلال برگزار شد . در این نشست علی باقری معاون سابق شورای امنیت ملی و الهه کولایی استادیار علوم سیاسی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران نکات خود را پیرامون موضوع استقلال به سمع و نظر حاضرین رساندند.
در اولین نشست با موضوع اسلامیت آیت الله غرویان اظهار کرد: « پس از انقلاب اگرچه در برخی مولفه ها به رشد دست یافتیم اما از نظر اخلاقی شاهد افت بوده ایم؛ سیاست بر اخلاق غلبه یافته است. به جای اینکه از سیاست و قدرت در دستیابی به اخلاق استفاده شود، علیه اخلاق به کار برده می شود. منظور از اسلامی بودن نیز نظام پس از انقلاب این است که در جهان بینی و فلسفه، احکام و فقه و اخلاق اسلام در کشور پیاده شود چرا که جهان بینی توحید و الهی زیربنای مکتب اسلام است. مولفه هایی چون اخلاق، اسلامیت یا جهان بینی کمی نیستند بنابراین معلوم نیست تا چه میزان در دستیابی به این اهداف موفق بوده ایم اما به طور کلی جهت گیری نظام و انقلاب به سوی اسلامی بر این مبانی استوار بود. اسلام نیز قرائت های مختلف دارد. مراجع و تمامی شخصیت های دینی همگی فقه اسلامی را بیان می کنند اما با فتواها و قرائت های مختلف، قرائت های متفاوت از اسلام واحد اجتناب ناپذیر است. »
او در پاسخ به این پرسش که جمهوری اسلامی در دهه پنجم از عمر خود چگونه اسلامی را باید دنبال کند؟ عنوان کرد: آینده انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی باید در رابطه علم و دین جست و جو کرد. در دهه پیش رو باید پیوند عالمان، متفکران و دانشمندان را با علم برقرار سازیم چرا که علم و دین تمامی زندگی را در اختیار دارند. باید قرائت های دینی را با رشد علم و فناوری هماهنگ ساخت. ارزش های اخلاقی را حفظ کرد و جامعه را با شیوه جدید زندگی مطابق با فناوری هماهنگ ساخت.
فیاض نیز به عنوان دومین سخنران در پاسخ به این پرسش که هدف از اطلاق صفت اسلامی به انقلاب چه بود خاطرنشان کرد: انقلاب اسلامی ایران، انقلابی اجتماعی بود که دلیل تاکید آن بر اسلام این بود که اسلام دین قسط و عدالت است. از این رو، پیاده سازی عدالت مبنا قرار گرفت
«پس از انقلاب دو جریان با دیدگاه های متقابل در باره عدالت شکل گرفت. نخست جریان عدالتخواه و دیگری جریانی ضد عدالت خواهی. انقلاب برآمده از تفکر امام خمینی (ره) بود. مبانی کلامی و تفکر امام (ره) در دو کتاب کشف الاسرار و ولایت فقیه بیان شده است. وی دو اصطلاح اسلام تحجری و اسلام آمریکایی را مطرح ساخت که تا امروز نیز ادامه یافته است. فیاض در بخش دیگری از سخنان خود در تحلیل وضعیت دانشگاه های کشور پس از انقلاب گفت: دانشگاه های کنونی کشور حتی از پیش انقلاب غربی تر است و با انواع آسیب های اجتماعی و فرهنگی روبه رو است.»
در نشست دوم با موضوع آزادی ، کوشکی در پاسخ به پرسش که در انقلاب 57 نگاه و معیار مردم و رهبران انقلاب در خصوص آزادی چه بوده است؟ گفت: باید ابتدا کلمه آزادی مفهوم شناسی شود. در گذشته در اسلام و ایران آزادی را به معنای کنونی نداشته ایم. در عصر قاجار با ورود خارجی ها لیبراته به آزادی ترجمه شد. زمانی که در دوران انقلاب بحث آزادی مطرح شد با توجه به بیانات امام خمینی مفهوم آزادی از بند قدرت های استکباری و دولت مستبد است. در جامعه 57 خفقان سیاسی بود و در مفهوم شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» استقلال و آزادی در چارچوب دیانت آزادی را تسخیر می‌کند.
وی همچنین در رابطه با عملکرد چهار دهه در موضوع آزادی گفت: اسلام اصالت را بر پایه آزادی نگذاشته است و آزادی در اسلام به معنای لیبرال نیست. آزادی بدون مسئولیت در افق دینی نیست ، بنابراین آزادی در دین اصل نیست. اگر آزادی اصل قرار بگیرد محصولاتی نامطلوب خواهد داشت که توجیه ندارد . از این رو مهمترین اقدامی که در مورد آزادی انجام نشده ، کاربردی نشدن و وجود تفسیر به روز شده از آزادی است. باید برای آزادی اندیشه تمرین کنیم زیرا در این خصوص تجربه وجود ندارد. اگر این نوع آزادی نباشد تمدن سازی و رسیدن به یک زندگی مدنی آزاد نخواهیم داشت. اندیشه ورزان باید تبادل نظر و چارچوب سازی کنند که آزادی اندیشه به چه چیز نیاز دارد زیرا ضرورت است.
صادقی نیز پیرامون وضعیت و تحلیل کارنامه آزادی در چهار دهه عمر انقلاب اسلامی اشاره کرد: اگر به قانون اساسی مراجعه کنیم «آزادی» همان مفهوم مقابله با استبداد و نفی آن تحت عنوان شیوه حکومت در اسلام است. اصل 3 قانون اساسی در قالب 16 بند وظایف آزادی را ترسیم می کند اعم از نه به استبداد و خود کامگی، آزادی های اجتماعی و تشکل ها، تعیین سرنوشت توسط خود مردم و طرد کامل استبداد. بهشتی در مناظره خود با کیانوری و پیمان در خصوص آزادی با استناد به قرآن حق انتخاب مردم و مقابله با استبداد را مطرح می‌کند و همچنین تمایزات و ممیزه آزادی را مطرح می کند. در آیات قرآن نیز واژه آزادی معادل لیبرال است و در دین نیز معادل های آزادی با مفهوم لیبرال کم نیست.
شهید بهشتی می‌گوید: آزادی اصل است اما تا جایی که محیط را فاسد نکند و هم به آزادی دیگران لطمه نزنیم و از نگاه اسلامی به آزادی خود نیز صدمه وارد نکنیم. دین اصل را بر اساس آزادی می گذارد مگر اینکه قید و بندی خلاف آزادی لحاظ شود که آن هم نیاز به دلیل دارد. همترین چالش در عصر حاضر نحوه بیان «قیدها» است که قیدها آزادی انتخاب توسط انسان را تحت الشعاع قرار ندهند.
وی در ادامه ناظر به سخنان کوشکی تصریح کرد: این اشتباه است که مفهوم آزادی را در لیبرال و دین جدا می کنید. انسان در اسلام آزاد است و اگر محدودیتی هم وجود داشته باشد حتما باید دارای دلیل باشد. در اصل 27 قانون اساسی به خوبی تشکیل اجتماعات و راهپیمایی را توضیح داده است و حتی زمانی که راهپیمایی با اجازه وزارت کشور به شورای نگهبان فرستاده شد، شورا اعلام کرد این لایجه مغایر با قانون اساسی است. نگاه انقلابیون 57 وحدت، تمامیت ارضی، آزادی، استقلال دولت و مردم را نشان می‌دهد که همه در مبنای آزادی خلاصه می شود. در مجلس امسال قانون نحوه اجتماعات و راهپیمایی ها تهیه شده و در چرخه قانونگذاری قرار گرفته و همچنین قانون جرم سیاسی اصلاح و به مجلس تحویل داده شده است . در زمان شاه او به مدرسه فیضیه حمله کرد و طلاب را که اعلامیه های امام را در حجره های خود داشتند، نیروهای بیگانگان خواند. نباید این بلا امروز به سر آزادیخواهان بیاید به آنها بگویند که مهره خارجی‌ها هستند.
در سومین نشست با موضوع عدالت، بهشتی ضمن اراده مقاله ای تلاش کرد ضمن واکاوی مبانی اقتصادی قانون اساسی این اصول را با نظریه نوین توسعه انسانی تطبیق داده و نشان دهد که در اندیشه قانونگذاران و معماران قانون اساسی و به ویژه شخص آیت الله بهشتی قبلتر از ارائه ایده توسعه انسانی، مبانی آن مورد توجه بوده است. به طوریکه که مشابهت و دلالت های مشترک بسیاری میان این نظریه متاخر و مبانی و اصول مندرج در قانون اساسی وجود دارد. در عین اینکه با مرور آثار شخص آیت الله بهشتی که در جهت آشنایی با ذهنیت یکی از اصلی ترین افراد تدوین کننده قانون اساسی و مبانی اقتصادی لازم است، می توان ردّ رویکردهای انسان مدار را در دیدگاههای اقتصادی و توسعه ای او بازخوانی کرد. چیزی که از نظر استادیار دانشگاه تربیت مدرس در همه دولت های پس از جنگ و در نظام برنامه ریزی و مدل توسعه آنها با همه اختلافاتشان، انحراف رخ داده است و به همین دلیل تحقق عدالت و نظام برابری توزیع و رشد و تعالی انسانی ماحصل آن به عنوان یکی از رُکن های رکین اهداف انقلاب اسلامی به صورت شایسته و بابسته محقق نشده است.
در نشست چهارم با موضوع جمهوریت نیز حمیدرضا جلایی پور ضمن برشمردن چهار سنخ تحلیلی زمامداری و حکومت در ایران معاصر (شیعه مداری، اصولگرایی میانه رو، نیمه دموکراتیک اصلاح طلبانه، اقتدارگرایی) مهمترین خصیصه قابل تامل نظام سیاسی فعلی را دو پارگی آن دانست. یعنی وجود یک دولت رسمی برآمده از انتخاب مردمی و یک دولت موازی که از امکانات گسترده برخوردار است و گاهی عملکرد دولت رسمی را تحت الشعاع قرار داده و در مقابل رای عمومی می ایستد و فرایند اصلاحات را کند می کند. جلایی پور در ادامه جامعه ایران را جامعه جنبشی می خواند و می افزاید در این جامعه تقاضاها تخلیه نمی‌شود. باید دوپارگی نظام برطرف شود، مطالبات پاسخ داده و نظام شده و نظام سیاسی یکپارچه گردد، در غیر این صورت آینده سیاسی کشور نگران کننده است.
در ادامه این نشست شجاعی زند ضمن نقد سخنان جلایی پور در عدم صحبت پیرامون موضوع گفتار یعنی جمهوریت گفت: موضوع جمهوریت برای حکومت های ایدئولوژیک و همچنین حکومت های دینی مسأله آفرین است. این مسأله از یک سو مرتبط به دین و از سوی دیگر مرتبط به انتظاراتی است که از دین وجود دارد. به نظر شجاعی زند وجود بعضی از دوگانه ها نظر بسیاری از جامعه شناسان را به نظام سیاسی کشور و همچنین انقلاب اسلامی جلب کرد.این پارادوکس ها برای خود ما نیز در بسیاری از مواقع مورد توجه است. این مسأله که آیا دین ایدولوژی است یا امری معنوی و عرفانی؟شجاعی زند در ادامه اشاره کرد که بسیاری معتقد به این امرند که انقلاب اسلامی ایران هماوردی سنت و مدرنیته و همچنین تجربه یک جریان مدرن در یک بستر سنتی است .در عین اینکه جمهوریت مقوله ای مدرن نیست.
از نظر شجاعی زند انقلاب اگر کامل باشد، فلسفه سیاسی جدیدی را جایگزین می کند. به عقیده وی فلسفه سیاسی پاسخ به این پرسش است که چه کسی، با چه هدفی، بر چه پایه و به چه نحوی حکومت می‌کند. در فرایند انقلاب ایران هم به بیان این استاد دانشگاه امام‌ خمینی (ره) نخستین کسی است که فلسفه سیاسی نوینی را جایگزین می کند. فلسفه ای که عقبه های دینی دارد. شجاعی زند در پایان این نشست این نشست مدعی شد که امروزه جمهوریت در نظام اسلامی نه تنها تضعیف نشده بلکه پررنگ‌تر نیز شده است.
در نشست پنجم نیز با موضوع استقلال، کولایی مدعی شد که ایدئولوژی مانع درک واقعیت های بین المللی می شود. او اضافه کرد: ایران کشوری است که قرن های متمادی با مداخلات خارجی روبرو بوده است و این امر باعث شهرت ایران به چهار راه حوادث شده است. برخی مواقع هم مردم برای مقابله با استبداد داخلی به سمت ارتباط با یک قدرت خارجی رفتند تا اوضاع بهبود پیدا کند و این هم خود عاملی بر مداخلات خارجی شده است. تجربه های تاریخی باعث شده است ملت ایران به دنبال راهی برای خود باشد تا از وابستگی ها رهایی یابد. در واقع مرور تاریخ ایران اهمیت آرمان استقلال را مشخص می کند.
کولایی این پرسش را مطرح کرد که استقلال در کدام جهان مدنظر است؟ انقلاب اسلامی در جهان دو قطبی که تضاد کامل منافع وجود داشت پیروز شد و به دلیل شرایط آن زمان به صورت طبیعی جنبش ها به سمت یکی از این دو قطب متمایل می شد. شعار نه غربی و نه شرقی در همین اتمسفر قابل طرح و فهم است. کولایی بیان کرد که بعد از فروپاشی شوروی این نظام و الزامات جهانی فروپاشید و پیرو آن مناسبات بین الملل تغییر کرد. ما امروزه در دوران تغییر این مناسبات به سر می بریم اما در سیاست خارجی رویکرد ما ایدئولوژیک است و خیلی به این پرسش اهمیت نمی دهیم که آیا استقلال در شرایط عدم تحلیل تحولات بین المللی قابلیت اجرایی شدن دارد؟
از نظر کولایی یکی از موارد موفق کنارگذاشتن ملاحظات ایدولوژیک کشور چین است که توانسته به رشد و توسعه چشمگیر این کشور کمک کند. ما هم در دوران تحریم و در زمان احمدی نژاد سیاست نگاه به شرق را اعلام کردیم و از سر ناچار به سمت شرق رفتیم، اما رفتار این کشور ها محبت آمیز نبود. سیاست نگاه به شرق وقتی جواب می دهد که غرب را هم داشته باشیم.
کولایی در پایان یادآور شد که در عصر جهانی شدن، کشورها به یکدریگر وابسته هستند و هر چقدر این وابستگی بیشتر باشد امکان تحریم و انزوای آن کشور هم بیشتر است. دلیل اینکه ما به راحتی تحریم می شویم این است که وابستگی به کشور های دیگر نداریم و متقابلا آن کشور ها هم به ما وابستگی ندارند بنابراین به سادگی تحریم می شویم. درک محیط بین المللی نیازمند عینکی است تا واقعیت های محیط بین الملل را ببینیم از محیط بین الملل دفتر انشای ما نیست که هر چه را دوست داشتیم در آن بنویسم، بلکه یک فضای شکل گرفته خارج از اراده و پسند ماست و ما نمی توانیم واقعیت های آن را انکار کنیم.
**9222**1601**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال