تحقق صلح افغانستان بدون همسایگان ممکن است؟- علی نصیری*

تهران- ایرنا - سال ها است آمریکا با صرف هزینه های مالی و جانی برای حضور خود در افغانستان به دنبال راهی برای خروج از مشکلاتی است که خود موجد آن برای خودش، افغان ها و کشورهای همسایه بوده است.

امروزه بعد از این همه سال، به ظاهر قصد حل این مشکلات با کمک همه همسایگان اصلی و بازیگران در افغانستان به غیر از ایران کرده است، اما با خارج کردن ایران از این معادله اهداف بلند مدت دیگری را پی می گیرد که ظاهرا همه از آن غافل هستند.
مدتی است که زلمای خیل زاد فرستاده ویژه آمریکا در امور افغانستان ماموریت خود را برای گفت وگو با همسایه های افغانستان (منهای ایران) و گروه طالبان آغاز کرده است تا در ظاهر راهی برای خروج آمریکا از این کشور بحران زده فراهم آورد.
خلیل زاد بعد از مرحله نخست چهارمین دور از این مذاکرات صلح میان دولت افغانستان و طالبان که از دوشنبه تا شنبه گذشته در دوحه قطر برگزار شده بود، قرار است مرحله دوم آن را در فوریه (اوایل بهمن) در همین شهر با طالبان آغاز کند.
وی پیشتر در سومین دور از مذاکرات در ابوظبی امارات متحده عربی در حالی در یک نشست مشترک طالبان، دولت افغانستان و کشورهای همسایه آن (غیر از ایران) و نیز کشورهای روسیه، چین و هند شرکت کرد که خود آمریکا از افغانستان به لحاظ جغرافیایی بسیار دور است.
هدف آمریکا از برگزاری این نشست های صلح فراگیر میان طرف های درگیر و حامیان آن ها در افغانستان نیل هرچه سریعتر به صلح و ثباتی است که بتواند بعد از آن و در واقع تا پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در 31 فروردین سال آینده پای خود را از این کشور بیرون بکشد.
این نشست های تحت مدیریت آمریکا از یک سو می کوشند واکنشی به نشست صلح طالبان با دولت افغانستان و کشورهای همسایه آن از جمله ایران، در مسکو باشند که در نهم نوامبر (18 آبان) برگزار شده بود. البته دولت روسیه از نمایندگان آمریکا و هند نیز - نه در سطح شخصیت کلیدی - به عنوان ناظر در این نشست دعوت کرده بود.
خلیل زاد همچنین در 5-4 دسامبر (14-13 آذر) در دیدار با رهبران پاکستان تصریح کرده بود که همکاری آمریکا با پاکستان می تواند موجب تسهیل حضور طالبان در این مذاکرات و تحقق سریع صلح در افغانستان شود؛ این درحالی است که تا نزدیک به سه هفته قبلتر یک جنگ لفظی نسبتا جدی میان رهبران دو کشور برقرار بود.
با این وجود، دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا چندی پیش یعنی 10 روز بعد از آن جنگ لفظی تند در یک چرخش فوری نامه ای به عمران خان، نخست وزیر پاکستان نوشت و خواستار همکاری نزدیکتر دو کشور شد تا بتوانند بحران افغانستان را به یک نتیجه مطلوب برسانند.
چرا که او به خوبی می داند طالبان افغانستان تحت تاثیر مستقیم پاکستان هستند، لذا این چرخش سریع برای نیل به اهداف بلند مدت در افغانستان از سوی ترامپ توجیه پذیر بوده و هست.
آمریکا تلاش دارد با کمک بازیگران منطقه ای افغانستان و آن بخش از طالبان که از آمریکا و پاکستان حرف شنوی دارند صلح با طالبان را به نقطه ای برساند که آنها اجازه ندهند گروه تروریستی القاعده و وابستگان آن همچون داعش بار دیگر در افغانستان نضج بگیرند و در عین حال رابطه مطلوبی با حاکمیت موجود افغانستان تحت رهبری اشرف غنی برقرار کنند.
البته هنوز معلوم نیست این مذاکرات صلح بتواند تحت رهبری آمریکا به خوبی پیش برود مگر اینکه شورای امنیت سازمان ملل نیز بتواند بر مبنای قطعنامه 1368 و 1373 این صلح را رسمیت ببخشد؛ بیشتر بدان سبب که آمریکا به احتمال زیاد نیروهایش را کاملا از افغانستان خارج می کند.
البته اگرچه برخی کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) گفتند که با خروج آمریکا از افغانستان آنها این کشور را ترک نمی کنند، اما به احتمال زیاد نیروهای سازمان ملل جایگزین نیروهای آمریکایی در این کشور خواهند شد.
طبق برنامه، چنانچه روزی آمریکا بتواند با طالبان کنار بیاید باید نام آنها را از لیست تروریست های خود خارج کرده، زندانیان آنها را آزاد و آنها را از فهرست تحریمی خود خارج سازد، چون این خواسته ای بود که طالبان در نشست صلح مسکو نیز مطرح کرده بودند.
برخی تحیلگران معتقدند که آمریکا خیال باطلی را از این صلح در افغانستان در سر می پروراند در حالی که از بازیگر اصلی در صحنه افغانستان، یعنی ایران که پیشتر نیز برای آرام کردن اوضاع در این کشور از آن بهره جسته بود، در این مذاکرات صلح صرف نظر کرده است.
چرا که ایران به ترتیب پس از پاکستان و هند، سومین شریک مهم تجاری افغانستان به شمار می رود.
آمریکا در حالی ایران را در این بازی مهم نادیده گرفته است که چندی پیش بازرسی کل آمریکا در امور افغانستان در گزارشی، اقدامات تجاری ایران در افغانستان را گسترده و حتی 'تهاجمی یا غیر عادلانه' خوانده بود.
همین اداره بازرسی همچنین گفته بود که ایران به ویژه بعد از توافق جامع قدرت های هسته ای جهان با ایران (برجام) حضورش را در افغانستان تقویت کرده و حتی به همراه پاکستان به جای اینکه به مقصدی برای صادرات افغانستان تبدیل شده باشد، این کشور را به بازاری برای تولیدات خود بدل کرده است.
بازرسی کل آمریکا در امور افغانستان حتی اعلام کرده بود که تجارت افغانستان با پاکستان در نیمه دوم سال 2017 به طور قابل ملاحظه ای کاهش یافته، در حالی که تجارت آن با ایران و هند رشد کرده است.
از طرف دیگر، ایران دارای منافع تجاری گسترده ای در افغانستان به ویژه در استان هرات است که ایران از لحاظ تاریخی برق آنجا را تامین می کند.
در عین حال افغانستان، یک بازار صادراتی مهم برای کالاهای مصرفی ایران است. کالاهای مصرفی ایران به ویژه برای افغان هایی جذاب است که به سبب اقامت در ایران در طول سال های پس از وقوع جنگ در سال 1979، سلایق ایرانی پیدا کرده اند.
واردات از ایران، در سال1397 به حدود 2 میلیارد دلار گزارش شده که بالاترین میزان در منطقه است.
این همه درحالی است که خود آمریکا در فهرست شرکای تجاری بزرگ افغانستان در جایگاه یازدهم قرار دارد و هند، ایران، چین، روسیه، ترکیه، امارات متحده عربی، اتحادیه اروپا و کشورهای دیگر از آمریکا پیشی گرفته اند.
بازرسی کل آمریکا در امور افغانستان حتی چندی پیش تاکید کرده بود که وزارت دفاع آمریکا (پنتاگون) با نقض تحریم های فعلی واشنگتن علیه تهران، برای رفع نیازهای نیروهای امنیتی افغانستان، از ایران سوخت خریداری کرده است.
با این وجود، چگونه می توان انتظار داشت افغانستانی که در کنترل پاکستان، ایران، چین و روسیه است کنفرانس صلح آن بتواند بدون حضور ایران نتیجه مطلوبی برای دیگر بازیگران در این کشور داشته باشد.
بنابراین آمریکا و همه بازیگران منطقه ای و ذی سهم در افغانستان باید بدانند که نمی توانند ایران را به عنوان همسایه مستقیم افغانستان بعد از چند دهه بحران در این کشور از صحنه مذاکرات صلح آن خارج کنند، این در حالی است که ایران پیشتر در چند کنفرانس صلح مشابه در ژنو، تاشکند و حتی در مسکو حضور داشته است.
بنابراین، سفرهای اخیر خلیل زاد به کشورهای منطقه را نباید یک روزنه امید برای تحقق صلح واقعی در افغانستان دانست بلکه او ماموریت دارد نه منافع اصلی افغان ها و کشورهای همسایه، بلکه منافع آمریکا را تامین کند و بدون تردید هیچ قدم مثبتی برای کابل بر نخواهد داشت.
حتی برخی تحلیل ها حاکی است که آمریکا به دنبال فعال کردن گروه تروریستی داعش در افغانستان خصوصاً در مرزهای شرقی ایران و مرزهای منتهی به روسیه و چین است.
از این نظر، آمریکایی ها بخوبی می دانند برای نیل به این هدف نخواهند توانست هم طالبان را کنترل و هم با داعش مبارزه کنند، چرا که حتی اخیرا وزیر دفاع آمریکا نیز برخلاف ادعای امروز خود که می گویند قرار است افغانستان را ترک کنند، رسما ً اعلام کرده بود که آمریکا پس از صلح، در افغانستان باقی خواهد ماند؛ یعنی حتی اگر طالبان سلاح خود را زمین بگذارد، باز هم پدیده‌ای به نام داعش به علاوه نظامیان ایالات متحده در این کشور باقی خواهند ماند.
-------------------------
کارشناس ایرنا

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال

گالری تصاویر