توافق‌نامه‌ پاریس، بهانه‌ جدید دلواپسان - محمدجواد هاشمی*

تهران-ایرناپلاس- توافق‌نامه‌ اقلیمی پاریس قراردادی در چارچوب پیمان‌نامه‌ سازمان‌ملل در زمینه‌ تغییرات اقلیمی (UNFCCC) است و قرار است از سال 2020 به حل مسائل مرتبط با تعدیل، تأمین بودجه و سازگاری با بحران انتشار گاز‌های گلخانه‌ای بپردازد.

متن این توافق‌نامه پس از مذاکراتی که میان نمایندگان 195 کشور جهان در بیست‌و‌یکمین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان‌ملل متحد در پاریس انجام گرفت، تصویب شد و در 21 دسامبر سال 2015 به تأیید عمومی رسید. این پیمان در روز زمین، برابر با 22 آوریل سال 2016 در مراسمی در نیویورک به امضا رسید. تا ماه نوامبر سال 2016، 193 عضو پیمان‌نامه‌ اقلیمی سازمان‌ملل متحد (UNFCCC) این توافق‌نامه را به امضا رساندند که از این میان، صد عضو آن را تصویب کردند. پس از تصویب این قرارداد توسط اتحادیه‌ اروپا در اکتبر سال 2016، تعداد کشور‌های تصویب‌کننده‌ آن از نظر میزان تولید گاز‌های گلخانه‌ای به حد نصاب لازم برای اجرایی شدن پیمان رسید. این توافق‌نامه از 4 نوامبر سال 2016 به اجرا درآمده است و بر اساس آن، زمانی که 55 کشور جهان که عامل تولید حداقل 55 درصد از گاز‌های گلخانه‌ای جهان هستند، این توافق‌نامه را تصویب، پذیرش یا امضا کنند، پیمان وارد فاز اجرایی خواهد شد.

**هدف چیست؟

هدف از این پیمان که در بند دوم آن آمده است عبارت است از: «ارتقا‌ی اجرای چارچوب سازمان‌ملل در زمینه تغییرات اقلیمی از طریق حفظ افزایش میانگین دمای جهانی پایین‌تر از دو درجه‌ سانتی‌گراد بالای میانگین دوران پیشا‌صنعتی و تلاش برای جلوگیری از افزایش 5/1 درجه‌ای دما نسبت به دوران پیشا‌صنعتی به‌منظور کاهش خطرات و عوارض ناشی از تغییرات اقلیمی، افزایش توانایی سازگاری با عوارض شدید تغییرات اقلیمی و ایجاد مقاومت اقلیمی، شرایطی برای کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای به شیوه‌ای که روند تولید غذا دچار نقصان نشود و منطبق‌سازی جریان اقتصادی با سازوکاری در مسیر کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای و توسعه‌ مقاومت اقلیمی».

میزان مشارکت هر کشور توسط همان کشور تعیین می‌شود. با این همه، این مشارکت مانند یک قانون بین‌المللی الزام‌آور نیست، زیرا از ویژگی‌های لازم برای ایجاد عوامل الزام‌آور برخوردار نیست. علاوه بر این، هیچ مکانیزمی برای وادار کردن یک کشور برای تعیین اهداف در مشارکت ملی آ‌ن‌ها در زمانِ تعیین شده وجود ندارد و هیچ اجباری نیز برای اجرای اهداف تعیین‌شده در نظر گرفته نشده است و تنها یک برنامه‌ تشویقی-‌تنبیهی در این پیمان گنجانده‌ شده ‌است. از این رو، به دلیل اینکه هیچ عواقبی برای عدم پایبندی به تعهدات برای کشور‌ها در نظر گرفته نشده است، درصورتی‌که کشور‌هایی با عدم پایبندی از پیمان خارج شوند، ممکن است دیگر کشور‌ها نیز به ادامه‌ پایبندی دلسرد شده و به‌تدریج، پیمان پاریس دچار فروپاشی شود.

**تأمین مالی چگونه است؟

کشور‌های ثروتمند موظف هستند برای کشور‌های درحال توسعه کمک مالی فراهم کنند تا آن‌ها بتوانند تغییر پرهزینه‌ منابع انرژی را مدیریت و در برابر تأثیرات تغییرات اقلیمی از خود محافظت کنند. کشور‌های حمایت‌کننده هر دو سال یک‌بار باید سطح مالی کنونی و میزان هدف‌گذاری‌شده را گزارش دهند.

تصمیمی غیرالزام‌آور این معاهده را همراهی می‌کند که بر اساس آن، کمک‌های مالی 100 میلیارد دلاری کشور‌های ثروتمند تا سال 2020، به‌عنوان کف کمک‌های مالی تعیین شده است و کمک‌های مالی باید از این مقدار بیش‌تر باشد. این مقدار باید تا سال 2025 به‌روز شود.

**ایران و توافق‌نامه

توافق‌نامه‌ پاریس برای ایران عمدتاً فرصت است تا تهدید. چرا که در این توافق‌نامه گاز طبیعی با وجود آن‌که یک سوخت فسیلی است، به‌عنوان سوخت پاک تأیید شده و از همگان خواسته‌شده حتی‌الامکان آن را جایگزین دیگر انواع سوخت‌های فسیلی کنند. ایران طرح موفق گازرسانی به عمده شهر‌ها و حتی شماری از روستا‌های بزرگ کشور را اجرا کرده و می‌تواند آن را به‌عنوان بخشی از تعهدات خود در برابر تعهد پاریس اعلام کند.

اولویت تعهدات توافق پاریس اصطلاحاً «طرح‌های بدون پشیمانی» است. یعنی طرح‌هایی که حتی فارغ از تعهد پاریس، اجرای آن‌ها سودمند است، مثلاً توسعه‌ انرژی خورشیدی و بادی در چین و هند. این دو کشورِ واردکننده‌ سوخت فسیلی، قاعدتاً بدون توافق پاریس هم باید به دنبال سرمایه‌گذاری برای بهره‌برداری از سوخت پاک می‌رفتند. در ایران هم به همین نسبت خیلی پیش از توافق پاریس گسترش شبکه گازرسانی توسط دولت انجام و پیگیری شده است.

اگر ایران آلودگی هوای تهران را نصف کند (یعنی نه اینکه کلاً مشکل آلودگی هوا را برطرف کند، بلکه فقط آن را نصف کند) تقریباً تمام تعهداتش نسبت به توافق‌نامه‌ پاریس اجرا خواهد شد! زیرا کاهش این مقدار از آلودگی، تقریباً معادل همان چهار درصد مصرح تعهد ایران در توافق‌نامه‌ پاریس است.

ایران به‌عنوان کشوری واقع در محدوده‌ کمربند پرفشار جنب حاره، خود یکی از بزرگ‌ترین قربانیان گرمایش جهانی است. خشکسالی بلندمدت و برگشت‌ناپذیر (خشکیدگی) چشم‌انداز ایران را دگرگون کرده و تا هم اکنون عرصه‌ وسیعی از آن را غیرقابل زیست کرده است. اتفاقاً این ایران است که باید یقه‌ کشور‌های غربی را بگیرد که چرا سریع‌تر و متعهدانه‌تر اجرای توافق پاریس را پی نمی‌گیرند.

ایران کشوری ا‌ست که انرژی را به‌طور کاملاً بی‌برنامه مصرف می‌کند. بهره‌وری انرژی در ایران کاملاً پایین است و در خوزستان گاز فلر به‌طور بی‌برنامه در حال سوختن و آلوده‌کردن هوای خوزستان و مناطق جنوب است. ایران جزو 10 کشور تولیدکننده‌ گاز دی‌اکسید کربن است و اجرای توافق‌نامه قطعاً به بهبود وضع آلودگی هوا در آن مناطق منجر خواهد شد.

حال دلواپسان مثل همیشه توافق‌نامه‌ پاریس را که جزو موضوعات تخصصی و فنی مانند برجام، FATF و سند 2030 است، به موضوع امنیتی تبدیل کرده‌اند. به‌طوری‌که مخالفان این موضوعات که غالباً از یک نوع تفکر هستند، متأسفانه نمی‌دانند باید با هر موضوع به‌طور تخصصی برخورد کنند و به‌جای اینکه عقل و منطق بر تصمیم‌گیری‌هایشان حاکم باشد، اکثر تصمیم‌گیری‌هایشان احساسی است. به‌جای اینکه دولت و متخصصان این حوزه به شفاف‌سازی درباره‌ توافق‌نامه و روشن کردن نقاط مبهم برای مجلسیان و شورای نگهبان بپردازند یا اینکه مجلس به‌دنبال بررسی تخصصی موضوع باشد، همگی در بازی‌های سیاسی و جناحی گیر کرده و گروهی مخالف تمام موضوع است و می‌گوید این توافق‌نامه مخالف امنیت ملی‌ است و گروه دیگر اجرای آن را خوب می‌پندارد.

برخلاف اظهارنظر‌های سنگین مبنی بر تحریم‌شدن ایران در صورت عدم اجرای برنامه‌ خود، همان‌طور که در بالا ذکر شد، این توافق بیش‌تر جنبه‌ داوطلبانه دارد و الزام حقوقی و بین‌المللی ندارد. ایران در مذاکرات سال 2015 اعلام کرد که می‌تواند به‌طور داوطلبانه 4+8 درصد از تولید کربن دی‌اکسید خود را کاهش دهد. به‌طوری‌که 8 درصد آن منوط به بازنگشتن تحریم‌ها بود که حال با توجه به برگشتن دوباره‌ تحریم‌ها، همان کاهش 4 درصد مدنظر ایران است. ایران هنوز به این توافق ملحق نشده ‌است و ملحق‌ شدن مشروط به تصویب‌ شدن در مجلس و شورای نگهبان است (درحال حاضر این توافق‌نامه در مجلس تصویب شده است، اما در شورای نگهبان خیر). حتی ایران می‌تواند این توافق را تصویب کند، اما اعلام کند که برنامه‌ فنی و تخصصی و حتی میزان کاهش خود را دوباره برنامه‌ریزی و تا دو سال آینده اعلام می‌کند. با این حال، متأسفانه این نکاتی‌ است که برخی به آن‌ها آگاهی ندارند یا اینکه آگاهی دارند، اما نمی‌خواهند که بپذیرند.

سیاست‌های ابلاغی محیط‌زیستی رهبری انقلاب در سال 94 به 15 مورد اشاره می‌کند که سه مورد از آن‌ها مرتبطِ با موضوع توافق پاریس عبارتند از:

پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم و الزام به رعایت استاندارد‌ها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین.

مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشکسالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن.

گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر:

*صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماند‌ها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی.
*اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست.
*توسعه‌ حمل‌ونقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها.

متأسفانه دلواپسان حتی به سیاست‌های داخلی نظام و رهبری هم توجه ندارند و نمی‌دانند که می‌شود با تخصیص یارانه‌ حامل‌های انرژی به زمینه‌های افزایش بهره‌وری و راندمانِ سیستم‌ها، با هزینه‌ بسیار کم به آن کاهش 4 درصد مدنظر دست یافت؛ درحالی‌که رسیدن به آن چهار درصد پیش از هرچیز و هرکس به نفع کشور است. مسلماً هر تغییری چه در بحث آب، چه در بحث تغییر اقلیم و چه در بحث انرژی در کوتاه‌مدت دارای هزینه است، اما در واقع در بلند‌مدت یک سرمایه‌گذاری است برای زندگی بهتر نسل‌های آینده‌ این مرز و بوم.



--------------------------------------------------------------------------

* کارشناسی مهندسی شیمی، دانشگاه صنعتی شریف

نشریه داد، دانشگاه صنعتی شریف

**اداره کل اخبار چندرسانه‌ای**ایرناپلاس**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال