کانال تهران - طالبان؛ مرهمی بر زخم ناسور افغانستان- محمدرضا منافی*

تهران - ایرنا - افغانستان، سرزمین زخم خورده از دخالت بیگانه و مردمی خسته از ناامنی و جنگ، دهها سال است که بوی باروت و صوت شلیک و انفجار بخشی ثابت از زندگی روزمره شان شده و نسل دهه های اخیر این سرزمین پرگوهر، بیگانه با مفهوم صلح و امنیت و ثبات، آن را فقط در خیال پرورانده اند.

از زمان لشکرکشی اتحاد جماهیر شوروی سابق به افغانستان در سال 1358 شمسی، دوران پس از خروج نیروهای شوروی از افغانستان و پا گرفتن طالبان در این کشور و سپس هم لشکرکشی آمریکا و متحدانش به افغانستان در سال 2001 به بهانه مبارزه با تروریسم، امنیت و آرامش از این سرزمین رخت بربسته و افغان های خسته از جنگ و آوارگی، همچنان در عطش صلح و ناامید از وعده ها و راه حل های فرامنطقه ای، چشم امید به سوی همسایگان و دوستان منقطه ای برای پایان دادن به دهها سال رنج و درد این سرزمین دوخته اند.

** شکست طرح های فرامنطقه ای برای تحقق صلح در افغانستان
شرایط کنونی افغانستان و وضعیت بغرنج این کشور در سال ها و دهه های گذشته، شاهدی برای اثبات این واقعیت است که وعده های دولت ها و قدرتهای فرامنطقه ای برای به ارمغان آوردن صلح در افغانستان و نسخه های بیگانه با منطقه برای التیام بخشیدن به جراحت های درون منطقه ای، دردی از افغانستان و مردمش درمان نکرده و اگرچه دیرهنگام، اما زمان آن فرا رسیده تا نسخه های منطقه ای از سوی دوستان حقیقی افغانستان برای درمان رنج و درد این سرزمین بکار گرفته شود.
جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشور همسایه و دوست که همواره در کنار افغانستان بوده و هم به عنوان میزبانی برای بیش از سه میلیون پناهجوی افغان و هم حامی همه جانبه دولت های مشروع و ملت افغانستان در تمام مقاطع، به بهترین شکل ایفای نقش کرده است، اکنون با هماهنگی دولت کابل، راه جدیدی را برای کمک به بازگشت صلح و ثبات به همسایه شرقی خود در پیش گرفته است.
ایران که سیاست خارجی اش را بر پایه حسن همجواری و برخورداری از بهترین روابط در همه زمینه ها با همسایگان استوار کرده و براساس این سیاست اصولی، امنیت، آرامش و صلح در کشورهای همسایه و منطقه را امنیت و آرامش خود می داند، با هماهنگی دولت کابل، وارد فاز عملی گفت و گو با گروه طالبان به عنوان بازیگری غیرقابل انکار در عرصه افغانستان، با هدف کمک به بازگرداندن آرامش به این کشور همسایه و از بین بردن زمینه بروز تهدیدهای جدید در این سرزمین شده است؛ سرزمینی رنجور از سالها نبود ثبات و امنیت که بیش از این تاب مقابله با تهدیدها را ندارد و می تواند بستری مستعد برای ظهور وبروز بی ثباتی ها و تهدیدهای تازه نظیر داعش باشد؛ داعشی که 'احمد نور' سفیر افغانستان در ایران، آن را متفاوت از داعش سوریه و عراق می داند و می تواند در قامت تهدیدی جدید برای افغانستان و منطقه باشد.
تجربه های تاریخی فراوان ثابت کرده است که هرجای جهان بحرانی ایجاد شده، تنها از طریق نسخه های منطقه ای قابل درمان است و نمونه های روشن موثر بودن راه حل های منطقه ای برای مسائل یک منطقه را می توان در بحران های سوریه و عراق جستجو کرد. هر جا که بیگانگان و قدرت های فرامنطقه ای به بهانه کمک به استقرار امنیت، نیروهای نظامی خود را گسیل داشتند، زخم ها عمیق تر و دردها جانسوزتر شد و هرجا کشورهای منطقه داری منافع و تهدیدهای مشترک، با حسن نیت وارد صحنه شدند، نتایج مطلوب آن برای همگان به ثبات رسید.

** 'مذاکرات چهارجانبه' نمونه ناکامی نسخه های خارجی برای صلح افغانستان
روندی بیگانه محور موسوم به 'مذاکرات چهارجانبه صلح افغانستان' با حضور آمریکا، پاکستان، چین و افغانستان که از سال 1394 آغاز و طی مدت بیش از یک سال، پنج دوره نیز برگزار شد، به دلیل حضور و نقش آمریکایی ها به عنوان یکی از طرف های ا صلی این مذاکرات، نه تنها عملا نتیجه ای برای بهبود ثبات و امنیت افغانستان دربر نداشت، بلکه سبب تشدید فضای بی اعتمادی و حتی عقب تر کشیدن طالبان از پای میز مذاکرات صلح با دولت افغانستان شد.
در طول روند مذاکرات چهارجانبه، آمریکایی ها از یک سو مدعی تلاش برای کمک به صلح میان طالبان و دولت افغانستان بودند و از سوی دیگر، با هدف قراردادن برخی رهبران طالبان از جمله کشتن ملا اختر منصور یک سال پس از آغاز روند مذاکرات چهارجانبه، طالبان را از پای میز مذاکره فراری می داد به گونه ای که این روند چهارجانبه در نهایت بدون نتیجه، پایان یافت.

** آمریکا مانع تحقق صلح افغانستان
طالبان بارها اعلام کرده است که حضور نیروهای آمریکایی و متحدان آن در افغانستان، اصلی ترین مانع تحقق صلح در این کشور است و مادامی که نیروهای آمریکایی در افغانستان حضور داشته باشند، صلحی میان دولت کابل و طالبان شکل نخواهد گرفت.
محمد کریم خلیلی رییس شورای عالی صلح افغانستان که آبان ماه سال جاری به تهران سفر کرده بود، معتقد است همسایگان می توانند نقش مهمی در روند صلح ایفا کنند و ... شورای عالی صلح نیز ضرورت گفت وگو با ایران را لازم دید.

** طالبان و کابل، بی اعتماد به تلاش های عربی برای صلح
اعتماد دوجانبه بین طالبان و دولت کابل، حلقه مفقوده در تلاش های متعدد از سوی کشورهای مختلف از جمله برخی کشورهای عربی حوزه خلیج فارس برای کمک به روند صلح افغانستان است. دلیل این امر را شاید بتوان در نداشتن حسن نیت این کشورها جستجو کرد.
احسان طاهری، سخنگوی شورای عالی صلح از حکومت این کشور خواسته است بدون پیش شرط در نشست صلح افغانستان که قرار است در آینده نزدیک در شهرجده، پایتخت عربستان برگزار شود، شرکت نکند.
همچنین گزارش رسانه های بین المللی به نقل از منابع ارشد طالبان حاکی است که نمایندگان این گروه در نشست جده شرکت نخواهند کرد و به دنبال راه های دیگر برای پیشبرد روند مذاکرات هستند.
همچنین، چندی پیش نشستی با حضور طالبان به میزبانی ابوظبی برگزار شد که دولت افغانستان از آن راضی نیست و بیم آن دارد که نشست آتی در شهر جده عربستان هم به سونوشتی مشابه مبتلا شود.

** حسن نیت ایران در تماس های همزمان با طالبان و دولت افغانستان
رفت و آمدهای اخیر هیات های مختلف از هیات های دولتی گرفته تا نمایندگان طالبان میان تهران و کابل و تماس های منظم و آشکار تهران با طالبان و دولت کابل، حاکی از جدی بودن مسیر مشترک نقش آفرینی تهران-کابل برای کمک به حل مسائل افغانستان و ایجاد زمینه های تقویت امنیت و ثبات در این کشور و حسن نیت ایران در این مسیر است.
در تازه ترین این رفت و آمدها، معاون وزیر امور خارجه ایران 15 دی ماه جاری به کابل سفر کرد و در ملاقات های متعدد با عالی ترین مقامات این کشور، علاوه بر گفت و گو درباره روابط دوجانبه، مقامات دولت افغانستان را در جریان روند گفت وگوهای میان تهران و طالبان قرار داد.
عراقچی با تاکید براینکه «این مذاکرات در هماهنگی با دولت افغانستان انجام شده است»، گفت:«جمهوری اسلامی ایران از دولت افغانستان و مذاکرات صلح به 'رهبری و مالکیت افغان‌ها' حمایت و پشتیبانی می ‌کند».
هفته گذشته نیز هیاتی از طالبان افغانستان به تهران سفر کرده بود. پیش از سفر طالبان به تهران نیز علی شمخانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران سفری به کابل داشت و در این سفر بود که ایران رسما و در عالی ترین سطح، روند گفت و گوهایش با طالبان را آشکار ساخت هرچند پیش از آن ، ایران اعلام کرده بود که با طالبان در تماس است.
هفته گذشته و پس از سفر هیات طالبان به تهران، بهرام قاسمی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در این باره گفت: با توجه به این که بیش از 50 درصد از خاک افغانستان در اختیار طالبان است و باتوجه به وجود ناامنی، بی ثباتی و مشکلاتی که در داخل این کشور وجود دارد، آنها تمایل به مذاکره با ایران داشتند و مذاکرات با اطلاع دولت افغانستان انجام شد.
قاسمی هدف اصلی این مذاکرات را یافتن راهکار و زمینه های تسهیل کننده برای کمک و مساعدت به گفت و گوهای بین گروه های افغانستانی و دولت این کشور برای پیشبرد روند صلح در این کشور ذکر کرد.
قاسمی افزود: جمهوری اسلامی ایران با توجه به مرزهای طولانی با افغانستان و پیشینه فرهنگی و تاریخی به عنوان یک نقش آفرین مهم در منطقه که صلح، ثبات و امنیت را برای منطقه جستجو می کند بعد از مذاکرات با دولت افغانستان این علاقه مندی را برای ورود به این مذاکرات داشت تا بتواند به سهم خود نقش اساسی و مهم تری را در ایجاد ثبات وا منیت در افغانستان ایفا کند. این یک گام با اهداف مشخص است.

** استقبال افغانستان از هر روشی که به صلح پایدار بیانجامد
احمد نور سفیر افغانستان در تهران در گفت و گو با ایرنا در خصوص مذاکرات و تماس هایی که اخیرا با گروه طالبان انجام می شود، از جمله مذاکرات ایران و طالبان گفته است: دولت و ملت افغانستان سال هاست که تشنه صلح هستند و ما در این راه از هر راه و روشی که صلح و آشتی پایدار و آبرومندانه به دست بیاید، استقبال می‌کنیم.
«از دید ما کوتاه ترین راه این است که همانطور که دولت افغانستان بارها آمادگی خود را اعلام کرده مذاکرات مستقیم میان دولت و گروه طالبان صورت بگیرد تا به نتیجه ای برسد که عملی و ماندگار باشد. ما دنبال صلح واقعی و پایدار هستیم نه صلحی که مقدمه جنگ و منازعه از نوع دیگری باشد.»

** مذاکره با طالبان باید تحت مدیریت و مالکیت دولت کابل باشد
نکته ای که احمد نور درباره روند مذاکرات کشورها با طالبان بر آن تاکید ویژه دارد، این است: هر کشور برادر و دوستی که در این راه کمک و زمینه سازی کند ما از آن سپاسگزار هستیم و از آن استقبال می کنیم ولی با تاکید براینکه مسئله صلح و مذاکره با طالبان باید مدیریت و مالکیت دولت افغانستان باشد.
کابل نگران است مبادا در مذاکراتی که کشورهای مختلف با طالبان انجام می دهند، نقش دولت کابل را به عنوان رکن اصلی حکومت افغانستان نادیده بگیرند. ایران به صراحت اعلام کرده است مذاکراتش با طالبان با هماهنگی و اطلاع دولت کابل است و مقامات دولتی کابل هم این مهم را تایید کرده اند.
اکنون که جهانیان به نقش موثر و سازنده ایران در کمک به روند حل مسائل منطقه ای از جمله کمک به روند مبارزه با تروریست های داعش در سوریه و عراق اذعان دارند و نتایج ملموس ایفای نقش مستشاری ایران و حمایت آن از دولت های مشروع سوریه و عراق برای غلبه بر تروریست های تحت حمایت برخی قدرت های فرامنطقه ای و بعضی هم پیمانان منطقه ای آنان کاملا آشکار آشده است، جایی برای تردید در مسیری که ایران برای کمک به بهبود شرایط در افغانستان و التیام بخشیدن به زخم های ناسور بجا مانده از دخالت و حضور قدرت های فرامنطقه ای در این کشور خسته از جنگ آغاز کرده، وجود ندارد.
ایران، به عنوان لنگرگاه امن منطقه ای که در آتش دسیسه ها و دخالت های بیگانگان شعله ور است، در عمل ثابت کرده نسخه های سیاسی-مستشاری آن برای حل مشکلات منطقه بطور قابل ملاحظه ای موثر بوده و نسخه «گفت وگوهای تهران و طالبان» نیز می تواند مرهمی برای التیام زخم ناسور بجا مانده از جنگ، ناامنی و ترور ناشی از دخالت بیگانگان در افغانستان باشد.
** کارشناس شبه قاره و رئیس سابق دفتر ایرنا در پاکستان

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال