سازمان های مردم نهاد، رکن تحقق توسعه پایدار

تهران- ایرنا- سازمان های مردم نهاد یکی از ارکان دستیابی به توسعه پایدار و تحقق مردمسالاری دینی هستند و دولت در شرایط سخت امروز، باید بیش از گذشته به سازمان های مردم نهاد باسابقه و خوشنام اعتماد کرده و شرایط را برای فعالیت بیشتر این سازمان ها مهیا نماید.

به گزارش گروه تحلیل، تفسیر و پژوهش های خبری ایرنا؛ امروزه سازمان های مردم نهاد، نقشی بی بدیل در تحقق توسعه پایدار در کشورهای مختلف جهان دارند و مشارکت گسترده شهروندان در چنین سازمان هایی باعث شده است تا بسیاری از مسائل و مشکلات در جوامع مختلف، بدون دخالت دولت ها، برطرف گردد.
نقش برجسته سازمان های مردم نهاد در حوزه هایی همچون آموزش و پرورش، بهداشت و درمان، فقرزدایی، حفاظت از محیط زیست، حفظ میراث فرهنگی، مبارزه با خشونت و آسیب های اجتماعی و همچنین حمایت کودکان و آسیب دیدگان اجتماعی، در سال های اخیر بیش از پیش افزایش یافته است و هر کشوری که سازمان های مردم نهاد فعال تری داشته باشد، می تواند با سرعت بیشتری بر چنین مشکلاتی غلبه نماید.
حال این سوال از سوی بسیاری طرح می شود که «سازمان مردم نهاد» به واقع چیست؟ و چگونه سازمان های مردم نهاد می توانند در شرایط امروز کشور ما، فعال تر و اثرگذارتر باشند؟

** تعریف سازمان مردم نهاد
در تعریف سازمان ملل از سازمان مردم نهاد و غیردولتی، آمده است: سازمان غیردولتی به هر گروه غیرانتفاعی و داوطلبانه از شهروندان گفته می شود که در سطوح محلی، ملی یا بین المللی سازمان دهی شده باشند.
در تعریف سازمان ملل و توصیف نقش سازمان های مردم نهاد می خوانیم: سازمان های غیردولتی به وسیله مردمی با علاقه مشترک اداره می شوند، انواع خدمات و کارهای خیریه انجام می دهند، نگرانی شهروندان را به اطلاع دولت ها می رسانند، سیاست ها را بازبینی می کنند و مشارکت سیاسی را در سطح اجتماعی تشویق می کنند. آن ها تحلیل ها و نظرات کارشناسی را فراهم می نند، به مثابه سازوکارهای اولیه اخطار انجام وظیفه مینمایند، به بازبینی و اجرای توافق های بین المللی کمک می کنند و غالباً حول محور موضوعات جمعی مانند حقوق بشر، محیط زیست و بهداشت سازمان دهی شده اند.
در قانون مصوب هیئت دولت که در تاریخ 8 مرداد ماه 1384 به تصویب رسیده است نیز سازمان های مردم نهاد چنین تعریف شده است: سازمان غیردولتی که در این آئین‌نامه «سازمان» نامیده می‌شود، به تشکل هایی اطلاق می‌شود که گروهی از اشخاص حقیقی یا حقوقی غیرحکومتی به صورت داوطلبانه با رعایت مقررات مربوط تأسیس شده و دارای اهداف غیرانتفاعی و غیرسیاسی می‌باشد. همین قوانین و تعاریف چند نکته را مشخص می کنند:
اول آن که سازمانی را می توان مردم نهاد نامید که افرادی غیرحکومتی و غیردولتی و بدور از دخالت دولتی یا سازمان های حکومتی، آن را بنیانگذاری و اداره نمایند. سازمان مردم نهاد، یک سازمان مستقل از دولت است؛ اما طبیعی است که باید براساس قوانین کشور دست به فعالیت بزند. غیردولتی بودن همچنین به این معنا است که یک سازمان مردم نهاد نمی تواند از دولت کمک مالی دریافت نماید یا بودجه دولتی داشته باشد. هر چند طبق قانون می تواند هزینه خدماتی را که عرضه می کند را دریافت نماید.
دوم آن که سازمان مردم نهاد نمی تواند اهدافی سیاسی داشته باشد، به نفع سیاستمداران، احزاب یا تشکیل ها سیاسی فعالیت نماید یا در راستای منافع سیاسی یک جریان سیاسی خاص عمل نماید. سازمان مردم نهاد باید غیرسیاسی باشد.
سومین نکته آن است که سازمان مردم نهاد بایستی غیرانتفاعی باشد. غیر انتفاعی به این معنا است که هیچکدام از بنیان گذاران، اداره کنندگان یا اعضای این سازمان، حق کسب نفع مالی از چنین سازمانی را ندارند. سازمان مردم نهاد می تواند در ازای هزینه ها یا خدماتی که ارایه می کند، پول دریافت کند؛ اما این پول تنها باید هزینه ها را جبران نماید و نباید باعث کسب سود شود. این قانون تا آن جا اهمیت دارد که پس از انحلال یک سازمان مردم نهاد، اعضا، کارکنان یا مدیران آن نمی توانند منابع مالی سازمان را میان خود تقسیم نمایند.
چهارمین ویژگی سازمان مردم نهاد، داوطلبانه بودن فعالیت در آن است. هیچکس را نمی توان به اجبار یا در ازای حقوق رسمی، در یک سازمان مردم نهاد به کار گمارد. سازمان مردم نهاد می تواند مبالغی را برای خرید خدمات یا امکانات هزینه کند؛ اما اعضای ان نمی توانند به چنین سازمانی به صورت یک شغل یا منبع مالی نگاه کنند.
پنجم آن که سازمان مردم نهاد، بایستی سازمان باشد بدین معنا که مانند هرسازمانی نیازمند اساسنامه، ثبت رسمی در مراکز قانونی، هیئت مدیره و دفتر است. از همین رو نمی توان گروهی را که به صورت غیر رسمی و غیر سازمانی، در قالب محفل یا هئیت فعالیت هایی عامه المنفعه را انجام می دهند را سازمان مردم نهاد خواند.
این پنج ویژگی؛ غیر دولتی بودن، غیر سیاسی بودن، غیرانتفاعی بودن، داوطلبانه بودن و سازمان بودن، ویژگی های ضروری هر سازمان مردم نهادی هستند. با توجه به همین موارد است که تشکل های کارگری، سندیکاها، احزاب سیاسی، مدارس غیرانتفاعی، آموزشگاه های علمی آزاد یا مانند آن در ذیل سازمان های مردم نهاد قرار نمی گیرند.

** حوزه دخالت سازمان های مردم نهاد
بطور معمول سازمان های مردم نهاد می توانند در بخش های مختلفی فعالیت داشته باشند. بر طبق قانون رسمی در کشور، سازمان های مردم نهاد می توانند در حوزه های «ارائه خدمات امدادی مورد نیاز دستگاههای دولتی و عمومی غیردولتی»، «اظهارنظر و پیشنهاد راهکارهای مناسب»، «کمک به اجرای برنامه‌ها و پروژه‌های دستگاههای دولتی و عمومی غیردولتی از طریق توافق و تفاهم با آنها»، «برگزاری اجتماعات و راهپیماییها در جهت تحقق اهداف سازمان»، «انتشار نشریه»، «انجام هرگونه عملیات دیگر برای تأمین اهداف مقرر در اساسنامه سازمان» و «حق دادخواهی در مراجع قضایی و شبه قضایی» فعالیت نمایند.
این قوانین به سازمان های مردم نهاد اجازه می دهد تا طیف وسیعی از فعالیت ها را صورت دهند: در حوزه های مختلف به سازمان های دولتی مشاوره دهند، در مورد مسائل مختلف اظهار نظر کرده و اطلاع رسانی نمایند، اجتماعاتی را تشکیل داده و در مورد مسائل و مشکلات مباحثی را در سطح عمومی جامعه طرح نمایند، نشریه منتشر کرده یا تارنما تاسیس نمایند و حتی در مسائل مختلف، حق شکایت و دادخواهی دارند و می توانند در صورتی که تخلفی را مشاهده نمایند، به مراجع قضایی مراجعه نمایند.

** نقش سازمان های مردم نهاد در پیشرفت جامعه
در مورد نقش سازمان های مردم نهاد در پیشرفت کشور، تحقیقات فراوانی صورت پذیرفته است. در گزارش مرکز پژوهش های مجلس با عنوان «سازمان های مردم نهاد، رکن سوم توسعه پایدار» کارویژه های سازمان های مردم نهاد مواردی همچون: « حلقه واسط میان جامعه و حکومت، اولویت بندی تقاضاهای اجتماعی، مشاوره به حکومت، نقد عملکرد حکومت، تاثیرات فعالیت های سازمان های مردم نهاد بر نهادهای دولتی، ارتقای سطح فرهنگ مشارکت عمومی، افزایش آگاهی های اجتماعی مردم، توان بالا برای جذب نخبگان اجتماعی، ایجاد هماهنگی و انسجام اجتماعی و کاهش خشونت های اجتماعی» ذکر شده است.
در سال های اخیر سازمان های مردم نهاد در ایران در بسیاری از حوزه ها تاثیرگذار بوده اند. مبارزه با بیماری ها و حمایت از بیماران خاص همچون کودکان سرطانی، بیماران ام.اس، کودکان مبتلا به اوتیسم، حمایت از معلولین، بیماران مبتلا به ایدز، حمایت از جانبازان شیمیایی و مانند آن طیف وسیعی است از حوزه فعالیت ده ها سازمان مردم نهاد فعال در بخش بهداشت و درمان کشور.
سازمان های مردم نهاد در ایران همچنین در حوزه درمان اعتیاد و بازتوانی معتادان، حمایت از زندانیان و خانواده های آنان، حمایت و آموزش کودکان کار و خیابان، حمایت از آسیب دیدگان اجتماعی و کودکان محروم از تحصیل، کمک مالی و غذایی به نیازمندان و مواردی مشابه نیز بسیار فعال بوده و کارنامه درخشانی داشته اند.
سازمان های مردم نهاد علمی نیز در کشور بسیار فعال هستند. سازمان های مردم در حوزه علم و فناوری فعال بوده و با برگزاری نشست ها و همایش ها، کارگاه های آموزشی و علمی، باعث پیشرفت علمی کشور شده و می توانند به دولت خدمات و مشاوره های علمی در حوزه های مختلف ارایه دهند.
حوزه هنر نیز محل فعالیت کانون ها و تشکل های مردم نهادی است که با هدف ترویج هنر و فرهنگ ایرانی و اسلامی تشکیل شده اند. برخی از این انجمن ها دست به کار حفظ و حراست از میراث فرهنگی ملموس و ناملموس شده اند، برخی دیگر به پاسداشت زبان فارسی همت گماشته اند، گروهی دیگر از این سازمان ها مشغول ترویج فرهنگ و عرفان اسلامی هستند و تعدادی دیگر نیز از دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران حفظ و حراست می نمایند.
سازمان های مردم نهاد همچنین در زمان بحران ها و حوادث طبیعی و انسانی نیز مشارکتی فعالانه دارند. بطور مثال در زلزله سال گذشته کرمانشاه، موسسات مردم نهاد بسیاری به جمع آوری کمک های مادی و معنوی برای زلزله زدگان اقدام کرده و با حضور در منطقه به تسکین آلام و دردهای مردم اقدام و به آموزش و حمایت از آنان همت گماشتند و همچنان نیز در آن مناطق حضوری فعال دارند.

** سازمان های مردم نهاد و تحقق شعار مردم سالاری دینی
حضور سازمان های مردم نهاد، می تواند موجب کاهش تصدی گری دولتی شود. سازمان های مردم نهاد در بسیاری از حوزه ها قادر هستند تا حضور یابند و مسائل و مشکلات را بدون دخالت یا هزینه های دولتی حل نمایند. به ویژه زمانی که اعتماد و ارتباط انسانی حرف اول را می زند. تجربه حضور سازمان های مردم نهاد برای کمک به آسیب دیدگان اجتماعی از جمله چنین تجاربی است. بطور مثال درمان هزاران مصرف کننده مواد مخدر در طی سال های اخیر تنها با تلاش سازمان های مردم نهاد ممکن شد و این سازمان ها توانسته اند کارنامه خوبی در این بخش از خود بجای گذارند. کمک به کودکان بیمار نیز بخش دیگری است که با فعالیت ده ها سازمان مردم نهاد، باعث حمایت از کودکان مبتلا به بیماری های سخت و یاری خانواده های آنان شده و اکنون بسیای از شهروندان به صورت داوطلبانه با چنین سازمان های مردم نهادی همکاری می نمایند. اتفاقی که اگر قرار بود توسط دولت انجام دهد، بایستی میلیاردها ریال بودجه و ده ها هزار ساعت نیرو صرف آن می شد؛ اما با کمک سازمان های مردم نهاد، آلام بسیاری تسکین داده شده است.
در شرایط تحریم نیز سازمان های مردم نهاد می توانند مشارکت بیشتری در حوزه های مختلف داشته و ضمن دفاع از حقوق ملت ایران در مجامع جهانی مختلف، به دولت در برداشتن موانع و مشکلات پیش روی جامعه کمک و یاری نمایند. سازمان های مردم نهاد ایرانی می توانند پرچمدار صلح و دوستی ایرانیان در مجامع جهانی باشند و تبدیل به سفیران حسن نیت و فرهنگ ایرانی -اسلامی تبدیل شوند.
چنین امری بی شک نیازمند اعتماد هرچه بیشتر میان سازمان های مردم نهاد و سازمان های دولتی است. بوروکراسی دست و پا گیر، قوانین پیچیده و نبود برنامه مشخص از سوی دولت برای استفاده از توان سازمان های مردم نهاد، موانعی هستند که با برطرف شدن آن ها می توان امیدوار بود این سازمان ها و به ویژه سازمان های مردم نهاد ریشه دار و باسابقه فعالتر شده و برای رسیدن به کشوری پیشرفته و توسعه یافته فرصتی مناسب فراهم گردد. اعتماد شرط اول دستیابی به این هدف است و به ویژه خواسته سازمان های مردم نهاد خوشنام آن است که دولت پس از گذشت 10 تا 20 سال از فعالیت برخی از این سازمان ها، بیش از دهه های 1370 و 1380 به آنان اعتماد کرده و فرصت فعالیت را برای این سازمان ها مهیا نماید. امری که نیازمند عزم جدی دولت است.
پژوهشم**ب-ا**1552

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال