هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

طرح استانداردسازی رسانه‌ها باید اجرا شود

دانشکده‌های ارتباطات از رسانه‌ها دور افتاده‌اند. گویی در دو خط موازی گام بر‌می‌دارند و قرار نیست هیچگاه به یکدیگر برسند. شمار اندکی از فارغ‌التحصیلان روزنامه‌نگاری در رسانه‌ها مشغول به کارند.

از سوی دیگر مدیران و سردبیران برخی رسانه‌ها برای استفاده از دانش‌آموختگان روزنامه‌نگاری رغبت نشان نمی‌دهند و می‌گویند این نیروها به اندازه کافی با فضای عملی آشنایی ندارند و باید قبل از شروع به کار در رسانه‌ها کارورزی کنند. تازه اگر مشکل مهارت‌های عملی هم حل شود؛ مساله فقدان تناسب میان محتوای آموزشی دانشگاه‌ها با تولید محتوا در رسانه‌ها یکی دیگر از مشکلات موجود است.

برای برون‌رفت از وضع موجود چه باید کرد؟ مجید رضاییان، روزنامه‌نگار و مدرس ارتباطات از لزوم اجرای طرحی با عنوان «استاندارد‌سازی رسانه‌ها» سخن می‌گوید. او در گفت‌وگو با «اعتماد» برای تغییر سرفصل‌های آموزشی دانشگاه‌ها در رشته روزنامه‌نگاری و چگونگی همکاری میان دانشگاه‌ها و رسانه‌ها پیشنهادهایی را مطرح کرده است.

** جناب رضاییان! پیش‌فرض ما در این گفت‌وگو این است که میان آموزش‌های آکادمیک در رشته روزنامه‌نگاری و نیازهای واقعی کار رسانه‌ای در ایران تناسبی وجود ندارد. آیا شما این پیش‌فرض را قبول دارید و اگر قبول دارید به نظرتان چرا دانشگاه خودش را به‌روز نمی‌کند؟
سرفصل‌های درسی ما در ایران از نقص جدی برخوردارند چون از ابتدا بر‌مبنای نیازهای رسانه‌ها طراحی نشده‌اند. یادی می‌کنم از مرحوم استاد معتمدنژاد که بیرون از فضای دانشگاه مرکز مطالعات رسانه‌ها را تاسیس کردند و آدم‌های حرفه‌ای برای آموزش روزنامه‌نگاری به آن مرکز دعوت شدند.

خب این نشان می‌دهد که سرفصل‌های آموزشی در دانشگاه‌ها حتما کارکرد مناسب را نداشته‌اند که برای تاسیس مرکز مطالعات رسانه‌ها احساس نیاز شد. همین جا باید نکته دیگری را هم اضافه کنم در دنیا سرفصل‌های رشته‌هایی مانند روزنامه‌نگاری 5 سال یک‌بار بازنگری می‌شوند. با اطمینان می‌گویم این اتفاق در ایران اصلا نیفتاده است. فقط حدود سال 1375 بود که ما هنگام تاسیس دانشکده خبر سرفصل‌هایی پیشنهاد کردیم و برخی از آنها برای آن دانشکده تصویب شدند یا مثلا ممکن است در دوره‌هایی برخی از دانشگاه‌ها به صورت موردی یک عنوان درسی را پیشنهاد کنند و فرآیند تصویب را بگذرانند. اما دانشگاه‌ها نمی‌توانند خودشان درباره تغییر سرفصل‌های آموزشی تصمیم بگیرند .

در دنیا از دهه 70 میلادی به بعد یعنی از آغاز اینترنت (1982 تا 1990)، دوره وب یک (1990 تا 2005) و دوره وب دو (از 2005 تا 2020) هر‌چقدر جلوتر آمده‌ایم روزنامه‌نگاری تخصصی‌تر شده است. این تغییر نیاز به سرفصل‌های تخصصی روزنامه‌نگاری را بیش از پیش روشن می‌کند. اگر دانشکده‌های روزنامه‌نگاری بخواهند به این نیازها پاسخ بدهند نیازمند این هستند که اتاق خبر داشته باشند و به جز آن دانشجو را برای کارهای عملی به رسانه‌ها بفرستند.

حوالی سال 1382 پیشنهاد کردم که هر یک از رسانه‌های معتبر با یک دانشکده قرارداد امضا کنند و اسپانسر یکدیگر باشند. در چارچوب این همکاری رسانه باید تجارب خودش را به رسانه منتقل کند و دانشکده‌ها دانشجویان‌شان را برای کارورزی به این رسانه‌ها بفرستند. در دنیا هم همین‌طور است. یکی از اتفاقات خوبی که در قالب این همکاری روی می‌دهد پژوهش است. پژوهش‌های خوبی می‌تواند بر اساس تجارب رسانه‌ها انجام شود. در دنیا رابطه رسانه‌ها و دانشگاه‌ها آنقدر نزدیک است که چهره‌های رسانه‌ای بعد از سال‌ها به عنوان استاد در نهادهای آکادمیک تدریس کرده‌اند.

چند چهره مطرح هم داریم که این چهره‌های مطرح اول روزنامه‌نگار بوده‌اند و بعدا وارد دانشگاه شده‌اند. برای نمونه در زمینه روزنامه‌نگاری تحقیقی پروفسور جانسون، استاد دانشگاه بوستون امریکا بعد از سال‌ها کار تجربی در رسانه و پشتوانه آکادمیک وارد دانشگاه شده است. در ایران اما چنین رابطه‌ای وجود ندارد. البته من نمی‌خواهم به طور مطلق بگویم تناسبی میان آموزش و کار رسانه‌ای وجود ندارد. به هر حال در دانشکده‌ها درس‌هایی مانند مقاله‌نویسی، ویراستاری، گزارش‌نویسی و... وجود دارد. پس دانشگاه‌ها کاملا هم بیگانه نیستند اما نکته این است که کارایی لازم را ندارند مثلا تکنیک‌های ویراستاری خبر متفاوت شده، سبک‌های نگارش خبر تغییر کرده و خبر‌نویسی، مدرن شده است. ولی ما سرفصل‌های‌مان تغییر نکرده است. تازه وقتی سرفصل‌ها تغییر می‌کند باید در کنارش کارورزی و کار عملی هم باشد.

** با توصیفی که شما از وضعیت روزنامه‌نگاری امروز ایران ارایه دادید، تصور می‌کنید آیا در برابر این تغییر مقاومت وجود دارد یا دلایل دیگری مطرح است؟
البته من نباید پاسخ‌دهنده این سوال باشم اما به هر حال دیدگاهم را می‌گویم. اولین نکته این است که آیا این موضوع هیچ‌وقت برای نظام آموزش عالی ما موضوعیت داشته است؟ اگر بخواهم لااقل منصفانه حرف بزنم باید بگویم کمتر موضوعیت داشته است. این باید مساله اصلی شود. از طرف دیگر نمی‌توان فقط در انتظار نظام آموزشی بود. آیا دانشکده‌های ما برای به‌روز‌رسانی سرفصل‌ها پیشنهادی ارایه کردند؟ دانشکده‌های ما دست کم از نظر اخلاقی در این باره مسوولند. از طرف دیگر نظام آموزش عالی ما کلاس‌محور است نه پژوهش‌محور. در روزنامه‌نگاری پژوهش دو جنبه تئوریک و کاربردی دارد. در بعد کاربردی دانشجویان باید بتوانند کارهای عملی‌شان را در رسانه‌ها انجام دهند. شیوه ارزیابی و نمره‌دهی در دانشگاه‌ها هم باید تغییر کند و کارهای عملی در طول ترم باید مبنای ارزشیابی قرار گیرد. پس می‌بینیم که نظام آموزش عالی هم در این حوزه باید تغییر رویکرد بدهد.

** شما می‌گویید تاکنون نظام آموزشی برای تغییر سرفصل‌های رشته روزنامه‌نگاری و نزدیکی میان نهاد آموزش و رسانه‌ها چندان احساس نیاز نکرده‌ است. رسانه‌ها از این به روز نشدن چه آسیب‌هایی می‌بینند؟
دانشکده‌های ما در بخش روزنامه‌نگاری تخصصی سرفصل مشخصی ندارند که بتوانند پاسخگو باشند. مثلا دانشکده‌های ما باید بتوانند فارغ‌التحصیل خبرنگاری فرهنگی داشته باشند. دانشکده‌ها باید از نیازهای رسانه‌ها تبعیت کنند. به شرط اینکه این تقاضا از طرف رسانه‌ها وجود داشته باشند. جدا از اینکه چه آسیب‌هایی می‌بینند باید ببینیم چه راه‌حل‌هایی برای آن وجود دارد. طرحی را ما سال 80 ارایه کردیم و خیلی از استادان هم همان زمان درباره‌اش اظهارنظر کردند. به نظر ما باید در ایران طرح استانداردسازی رسانه‌ها اجرا شود. مثلا کسی که می‌خواهد وارد رسانه شود باید فارغ‌التحصیل این رشته باشد. امتحان ادبیات داده باشد. امتحان تخصصی حوزه کاری‌اش را داده باشد و... ما نمی‌توانیم استانداردسازی را پیاده نکنیم و بعد بگوییم چرا رسانه‌های ما ضعیفند.

** این طرح استانداردسازی را چه کسی باید تدوین و اجرا کند؟
طرح را باید انجمن‌های صنفی روزنامه‌نگاران با همکاری استادانی که سابقه کار عملی در رسانه‌ها دارند؛ تدوین کنند. صنوف تخصصی روزنامه‌نگاری هم درباره‌اش نظر بدهند و بعد در رسانه‌ها اجرا شود. البته این حرف‌ها را ما قبلا هم گفته‌ایم و اجرا نشده است. اگر این طرح اجرا شود و آدم‌ها بدون رعایت استاندارد وارد رسانه نشوند آن‌وقت می‌توانیم برویم سراغ دانشکده‌ها و بگوییم این نیازها را داریم و دانشکده‌ها هم برای رفع آن کوشش کنند.

** به نظر این طرح هم خیلی اجرایی نباشد. مثلا بسیاری از روزنامه‌نگاران ما روزنامه‌نگاری نخوانده‌اند؟
خب این درست نیست. رویترز بیش از یک دهه است که نیروهای مورد نظرش را در یک دوره دو‌ساله آموزش می‌دهد و این افراد بعد از آن وارد تحریریه می‌شوند. مثلا اگر در حوزه صنعت خبرنگار خودرو بخواهند، می‌روند فارغ‌التحصیل مهندسی مکانیک سیالات را جذب می‌کنند و به او روزنامه‌نگاری تخصصی آموزش می‌دهند. این آموزش‌ها با همکاری موسسه آکسفورد ارایه می‌شود. ما هم می‌توانیم این کار را انجام دهیم و هر چه تعلل کنیم بیشتر ضرر می‌کنیم.

** خب اولین گام برای رسیدن به چنین مدلی چه می‌تواند باشد؟
انجمن‌های صنفی باید از مدیران رسانه‌ها به همراه سردبیران آنها دعوت کنند و استادانی که سابقه روزنامه‌نگاری دارند هم به این نشست‌ها دعوت شوند و طی یک فرآیند مشخص به جمع‌بندی برسند. اصل پیشنهاد من همان است که اشاره کردم. یعنی باید میان دانشکده‌ها و رسانه‌ها قرارداد همکاری مشترک شکل بگیرد.

*منبع: روزنامه اعتماد؛ 1397،2،27
**گروه اطلاع رسانی**1699**9131

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده*
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال