پاکستان، ضلع سوم روابط منطقه ای ایران و هند

دهلی نو - به عقیده کارشناسان اهمیت پاکستان در روابط خارجی و منطقه ای ایران و هند چنان است که توجه و یا بی توجهی به آن می تواند بر روابط دوجانبه نیز تاثیرات پایدار و گسترده ای به جا گذارد.

در میانه منازعات سرزمینی ، سیاسی و فرهنگی دیرپای هند و پاکستان که از همان بدو تاسیس این کشور نوظهور در سال 1947 آغاز شده و تاکنون نیز ادامه دارد، ایران همواره به عنوان نقطه تلاقی و اشتراک سیاسی دو کشور مطرح بوده است.
منافع مشترک ایران با این دو کشور در منطقه ای پرتلاطم که همواره حضور پررنگ و تاثیر گذار تهران را شاهد بوده است، نگاه به عنصر پاکستان در برقراری هر نوع معادله سیاسی، اقتصادی، دفاعی و حتی فرهنگی را برای ایران و هند اجتناب ناپذیر می سازد.
هند دوست قدیمی ایران است که از دیرباز تارهای به هم تنیده تاریخ ، سرنوشت آنها را به هم بافته است.
در سالهای اخیر اهمیت تامین انرژی برای هند و لزوم غلبه بر تحریم ها و گسترش روابط اقتصادی بین المللی برای ایران ، این دو کشور را به همکاران استراتژیک تبدیل کرده است.
همین فوریه جاری (بهمن سال گذشته) بود که حسن روحانی رییس جمهوری ایران برای نهایی کردن موافقت نامه های متعددی که در بین دو کشور در حوزه های مختلف امضا شده بود به دهلی نو سفر کرد. بندر چابهار در قلب این توافقات قرار داشت. چابهار برای ایران مهم است چون به عنوان تنها بندر اقیانوسی کشوردریچه ورود کشتی های بزرگ ایران به شاهراه آبی تجارت جهان است، برای هند مهم است چون دروازه ورود آن به بازارهای آسیانه میانه و اروپاست و برای پاکستان مهم است چون در همسایگی یکی از مهمترین بنادر این کشور یعنی گوادر که به عنوان بخشی از راه ابریشم دریایی دریایی توسط چین در حال توسعه است قرار دارد.
همچنین ایران و پاکستان از یک طرف و پاکستان و هند از طرف دیگر مسایل امنیتی و دفاعی متعددی با هم دارند که ورود و خروج تروریستها از مرزهای مشترک ، مهمترین آنها است.
پس از سفر روحانی به هند که زمینه حضور اقتصادی گسترده هند در ایران را فراهم می کرد، دولتمردان ایران نقش پاکستان در عملی کردن توافقات اقتصادی بین تهران و دهلی نو را از نظر دور نداشته و درصدد ایجاد تعادل بین نقش دو کشور در سیاست خارجی ایران برآمدند. تنها با فاصله دو هفته از این سفر، محمد جواد ظریف وزیر خارجه ایران برای رفع برخی نگرانی ها در خصوص نزدیکی ایران به هند، به اسلام آباد رفت تا از آنها برای مشارکت در همین پروژه دعوت کند.
منطقه ای که ایران ، پاکستان و هند در آن واقع هستند به لحاظ جغرافیای سیاسی به طور تاریخی پیوسته دارای حساسیت بوده است و همواره ائتلاف های دو جانبه و چند جانبه بین کشورها مرسوم بوده است . تهران به این نکته توجه داشت که افزایش همکاری ایران با هند به عنوان رقیب تاریخی پاکستان ممکن است نگرانی هایی در اسلام آباد در مورد سفر روحانی به هند و همچنین گسترش حضور دهلی نو در چابهار ایجاد کند. بنابراین ، ظریف اعلام کرد روابط ایران با هند بر روابطش بر هیچ کشور سومی تاثیر نخواهد داشت و این همکاری نه تنها علیه پاکستان بلکه هیچ کشور دیگری نیست.
گسترش روابط با ایران از سال 2016 زمانی که مودی به تهران سفر کرد و در آنجا سه کشور هند، ایران و افغانستان توافق ترانزیتی چابهار را امضا کردند، در دستور کار دولت هند قرار گرفت.
اما این نزدیکی روابط به این معنی نیست که ایران بخواهد خود را از پاکستان دور کند. در واقع، ایران به دنبال تامین منافع خود در منطقه بوده و به نقش هر دو کشور در این خصوص بویژه با توجه به تحریم های یکجانبه غرب علیه خود واقف است . این راه کار از سوی اسلام آباد نیز مورد استقبال قرار گرفته است. علاوه بر همکاری اقتصادی، تامین امنیت مرزها نیز از دغدغه های مهم دولت های این سه کشور منطقه ای به شمار می رود.
هند و پاکستان حدود 900 کیلومتر مرز مشترک دارند و هر دو از تردد تروریستها در دو سوی خط مرزی شکایت دارند. از آنطرف ایران هم با پاکستان مرز مشترک طولانی دارد و از همین موضوع نگران است . از آنطرف، ایران و پاکستان با افغانستان که می تواند تهدیدات تروریستی بالقوه ای ارائه کند هم مرز هستند و هند هم با فاصله کمی از این کشور قرار دارد. بنابراین دیدن این واقعیت که هرگونه همکاری امنیتی بین ایران و هند بر ارتقا وضعیت امنیت پاکستان نیز تاثیر خواهد گذاشت برای اسلام آباد دشوار نیست.
انرژی، عرصه دیگری است که سه کشور را به هم متصل می کند. ایران به هند و پاکستان نفت و گاز می فروشد . برای آنها نقش ایران در تامین انرژی قابل جایگزین شدن نیست و برای ایران هم درآمد حاصل از این بازار بزرگ غیر قابل چشم پوشی است.
روابط تاریخی و طولانی مدت ایران و هند چنان گسترده و عمیق است که به نظر می رسد هیچ مساله اقتصادی و یا سیاسی نمی تواند بر آن تاثیر منفی بلند مدت داشته باشد. روابط دو کشور هر چند فراز و فرودهای بسیاری داشته است اما همواره مانند درختی سترگ در هر دو طرف ریشه گسترانده است.
همسایگی در طول مرزهای طولانی و همچنین علائق فرهنگی و مذهبی بی شمار ، روابط تهران و اسلام آباد را آنگونه ویژه نموده است که تصور هر نوع سردی روابط بین دو ملت خارج از ذهن است.
با تلاش های رهبران دو کشور برای گسترش روابط راهبردی دو جانبه، روابط هند و ایران را به شکلی بی سابقه گسترش داده است. اما آیا با بهتر شدن این مناسبات ، روابط ایران و پاکستان تحت تاثیر قرار خواهد گرفت؟
گسترش روابط هند و ایران به هیچ وجه به معنی تخریب روابط با رقیب سنتی هند یعنی پاکستان نیست. ایران با هر دو کشور دارای روابط راهبردی است و هند و پاکستان نیز در بسیاری از دغدغه های اقتصادی و امنیتی ایران شریکند.
ایران و هند برای پیشبرد اهداف خود نیازمند توجه به عنصر پاکستان هستند که به تشکیل مثلثی می انجامد که تضمین کننده روابط راهبردی هستند. انرژی، ارتباطات و امنیت سه زاویه این مثلث هستند که نادیده گرفته هر یک به معنای شکست طرح های هر یک از این سه ضلع برای توسعه ملی و ارتقا نقش منطقه ای و بین المللی خواهد بود.
آساق**1424**1663**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال