چرا برجام را موفق می دانیم - عبدالله رمضان زاده

تهران- ایرنا- یکی از راهبردهای سیاست خارجی و یکی از هنرهای دیپلماتیک، اجماع سازی بین المللی در جهت نیل به اهداف سیاست خارجی هر کشور است.اجماع سازی یعنی همراه کردن کشورهای دیگر با اهداف سیاست خارجی خود، اعم از اینکه آن کشورها منفعت همسویی با شما داشته باشند یا منافع دیگری در همسویی با شما بیابند.

این روش گاه به شکل ائتلاف های رسمی بین المللی و اتحادیه های دراز مدت خود را نشان میدهد و گاه به صورت موردی اتفاق می افتد، مانند همراهی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی با دنیای کاپیتالیست در جنگ جهانی دوم.
در قضیه برنامه هسته ای ایران، رژیم اسرائیل از ابتدا در پی اجماع سازی علیه ایران بود و از هیچگونه تلاشی فروگذار نکرد، عملیات پیچیده جاسوسی، به استخدام درآوردن مجاهدین خلق(منافقین)، رفع تنش با برخی از کشورهای عربی، حمایت غیرمستقیم از شکل گیری داعش، برخی از تلاش های علنی اسرائیل برای اجماع سازی علیه ایران بوده است.
از سوی دیگر ایالات متحده به عنوان قدرتی که پس از جنگ سرد در پی به انقیاد در آوردن تمام دنیا در چارچوب سیاست یک جانبه گرایی خود است، نیز همواره در تلاش برای اجماع سازی علیه ایران، به عنوان کشوری که آن را یاغی می خواند بوده است، و در این جهت تلاش کرده است که سایر قدرت های دنیا را باخود همراه و همسو کند. در مسیر این همسوسازی نیز از همه امکانات قدرت برتر خود، اعم از فشار اقتصادی، بایکوت، تحریم و تهدید علیه سایر کشورها استفاده کرده است و می کند.
رفتارهای ناشیانه و گاه کاملاً اشتباه تصمیم گیرندگان سیاست خارجی کشور نیز در برهه هایی بهانه را برای ایالات متحده و اسرائیل فراهم کرده است تا جایی که وضعیت به حدی بحرانی می شد که نیروهای مسلح به حالت آماده باش نظامی برای مقابله با خطر حمله خارجی در می آمدند. در مقابل تلاش های دیپلماتیک ایران همواره بر این مسیر قرار داشت که ضمن پیش برد اهداف ملی،از شکل گیری اجماع بین المللی علیه کشور، به بهانه برنامه هسته ای، جلوگیری کند.
تا قبل از مذاکرات برجام، موفق ترین دوران در این مسیر، دوران اصلاحات و در نتیجه رأی چشم گیر مردم در دوم خرداد بود. در نتیجه سیاستگذاری خارجی موفق، گفتگوهای انتقادی ایران و اتحادیه اروپایی (جامعه اروپا در زمان) به گفت وگوهای سازنده بدل شد، درحالی که ایالات متحده و اسرائیل همواره مخالف این روند بودند.
ادامه این گفت وگوها که نتیجه جهت گیری جدید سیاست خارجی کشور مبنی بر تلاش برای جلوگیری از ائتلاف اروپا و آمریکا بود، به بهبود مناسب روابط با کشورهای اروپایی و سفر رئیس جمهور به چند کشور اروپایی منجر شد. البته این جهت گیری با مخالفت هایی نیز در داخل روبرو بود که بر پایه نگاه 'سگ زرد برادر شغال است' بر این باور بودند که غرب یک کل یکپارچه است و فرقی میان ایالات متحده، اروپا و اسرائیل نیست. در این دوران تلاش های آمریکا و اسرائیل برای اجماع سازی علیه ایران بی نتیجه ماند و حاصل تلاش دیپلمات ایران توافق نامه سعدآباد بود. دستآوردهای توافق سعدآباد در پیشبرد اهداف توسعه صنعت هسته ای کشور غیرقابل کتمان است و چنانچه محذورات سوء استفاده دشمن از آن وجود نداشت، در این نوشتار به تفصیل از آن سخن می رفت. بدیهی است بزرگترین مخالفان توافق سعد آباد اسرائیل و ایالات متحده آمریکا بودند که هدف شان نابودی صنعت هسته ای صلح آمیز ایران بود.
روی کار آمدن آقای احمدی نژاد با برنامه ماجراجویانه سیاست خارجی بهترین هدیه برای اسرائیل و زمینه ساز موفقیت آن کشور در اجماع سازی علیه ایران بود.
اسرائیل توانست با بهره گیری از ادبیات ماجراجویانه احمدی نژاد تمام ابزار لازم برای اجماع سازی علیه ایران را در اختیار گیرد. برای اولین بار در تاریخ 60 ساله سازمان ملل اسرائیل توانست به نفع خود از مجمع عمومی ملل متحد قطعنامه بگیرد و ایران را نیز محکوم کند. این روند ادامه داشت و نتیجه ماجراجویی در سیاست خارجی و به کارگیری افراد غیر دیپلمات و کم تجربه، محکومیت توسط آژانس بین المللی انژری اتمی و ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و اجماع میان قدرت های بزرگ دنیا علیه ایران بود. رفتار غلط سیاست خارجی ما به گونه ای بود که تقریباً هیچ کشوری در دنیا از ما دفاع نکرد و کار به جایی رسید که روسیه و چین هم به قطعنامه تحریم علیه ایران رأی مثبت دادند و از آن حمایت کردند. این قطعنامه نهایت موفقیت اسرائیل و ایالات متحده در اجماع سازی علیه ایران بود. اجماعی که تبعات بسیار زیانباری برای اقتصاد و سیاست خارجی ما داشت. تدبیر آیت الله خامنه ای در خارج کردن سیاست خارجی از دست مجموعه احمدی نژاد- جلیلی، نقطه آغاز تغییر جهت گیری سیاست خارجی از ماجراجویی به سوی تدبیر و عقلانیت بود. اعزام ولایتی به عمان شروع روند جدید در سیاست خارجی کشور بود.
تغییر و تحول داخلی و حضور چشمگیر مردم در رأی به آقای روحانی، تسریع در روند جدید سیاست خارجی را در پی داشت. سیاست جدید از یک دیپلمات با تجربه در صحنه بین المللی در رأس تیم مذاکره کننده بهره برد و ماجراجویان به حاشیه رانده شدند. نتیجه مذاکرات تیم جدید به شکستن تحریم های شورای امنیت سازمان ملل منجر شد و اقتصادکشور نفسی کشید و دروازه روابط سیاسی- اقتصادی جدی با بسیاری از کشورها گشوده شد.
(در این میان جریان هایی در داخل کشور که موافق این روند نبودند سنگ اندازی هایی کردند که باز هم مورد استفاده اسرائیل در مظلوم نشان دادن خود قرار گرفت.)
تغییرات سیاسی در رأس قدرت در عربستان و روی کار آمدن بن سلمان و بن جبیر، اسرائیل را امیدوار کرد که با تکیه بر پول عربستان مجدداً اجماع از دست رفته را احیاء کند. همه تلاش ها را به کار برد و با استفاده از جاه طلبی ترامپ برنامه جدیدی برای اجماع سازی علیه ایران را پایه ریزی کرد.
اما هوشیاری دستگاه تصمیم گیری سیاست خارجی کشور باعث شد که هیچیک از این دستآوردها کارآمدی نداشته باشد. تلاش آمریکا واسرائیل برای تحریک ایران به اقدام نظامی علیه اسرائیل نیز تاکنون بی نتیجه مانده است. تدبیر در سیاست خارجی، عصبانیت ائتلاف آمریکایی، عربستانی و اسرائیلی را در پی داشته است. نتیجه این تدبیر اقدام یک جانبه آمریکا در خروج از برجام بود، اقدامی که از حمایت هیچ قدرت بزرگ و کوچک دیگری در دنیا جز اسرائیل و عربستان برخوردار نبود. آشنایان به علم روابط بین الملل به خوبی آگاهند که حفظ هژمونی (سلطه) بدون مشروعیت چندان دوام نخواهد آورد و حفظ مشروعیت به میزان اجماع سازی بستگی دارد. در این دوره خاص نه تنها ایالات متحده به اهداف خود نرسیده، بلکه برای نخستین بار پس از جنگ جهانی دوم شاهد مخالفت های علنی همه قدرت های اروپایی و آسیایی با سیاست های آمریکا در خصوص برجام هستیم. آش آن اندازه شور شده است که حتی کانادا هم از سیاست های آمریکا پیروی نکرده است.
نویسنده این مقاله به خوبی آگاه است که این روند در مقابل فشار سنگین آمریکا ممکن است دوام نیاورد، اما بر این باور است که سیاستی که منجر به امضاء برجام شد، ناشی از تدبیر، عقلانیت و مبتنی بر منافع دراز مدت ایران بوده است و توانسته است از شکل گیری اجماع بین المللی علیه ایران جلوگیری کند.
----------------------------------------------
فعال اصلاح طلب

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال