فرهنگ، عرصه بی مرز روابط ایران و عراق

بغداد– ایرنا- همچون مناسبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی ایران و عراق، روابط فرهنگی دو کشور نیز برغم پیشرفت های بسیار همچنان جای پیشرفت و توسعه بسیار دارد.

به گزارش ایرنا، عراق تا چند ماه پیش درگیر جنگ با تروریست های تکفیری مورد حمایت آمریکا و همپیمانان منطقه ای اش بود، شرایط جنگ و ناامنی، انفجار و ترور عملا جا را برای فرهنگ بسیار تنگ کرده بود.
بدیهی است که در شرایط ناامنی و بی ثباتی، فرهنگ بیش از هر مقوله دیگری دچار آسیب و انزوا می شود، در چنین وضعیتی نه تنها عرصه همکاری های فرهنگی عراق با دیگر کشورها از جمله ایران بسیار محدود می شود، در حوزه داخلی نیز عرصه فرهنگ و فعالیت متنوع زیرمجموعه آن نیز بشدت افت می کند و به قهقرا می رود، امری که عملا در 15 سال اخیر از زمان اشغال عراق توسط آمریکا شاهد آن بوده ایم.
نگاه واقعبینانه به همکاری های فرهنگی ایران و عراق طی سالهای اخیر نشان می دهد که برغم شرایط بسیار سخت امنیتی در سراسر عراق و ازجمله بغداد که زمانی داعش به پشت دروازه های آن رسیده بود، دو طرف به خوبی ظرفیت های فرهنگی را در توسعه روابط فیما بین دیده و به اهمیت آن واقفند اما البته هیچکدام هم از سطح کنونی همکاری ها راضی نیستند و بر توسعه همه جانبه آن تاکید دارند.
براساس گزارش ایرنا، شروع نظامند همکاری های فرهنگی میان در دوره جدید از سال 92 با امضای یادداشت تفاهم همکاری بین وزیران فرهنگ دو کشور در تهران کلید خورد.
در پی امضای این یادداشت تفاهم بود که دو مورد از فیلم های فاخر سینمای ایران که به شدت مورد توجه مردم و جامعه هنری این کشور قرار گرفت، در معدود سالن های سینمای عراق نمایش داده شد که این دو فیلم یکی فیلم 'رستاخیز' و دیگری 'محمد (ص)' بود.
علاوه بر آن، چند فیلم فاخر دیگر سینمای ایران مانند 'بادیگارد' ساخته ابراهیم حاتمی کیا یا 'ابوزینب' ساخته علی غفاری نیز در بغداد در هفته های سینمای ایران و یا جشنواره بین المللی فیلم بغداد نمایش داده شدند و جوائز ارزنده ای هم به دست آوردند.
برگزاری نمایشگاه های مختلف صنایع دستی، هنرهای تجسمی، نمایشگاه عکس، برگزاری هفته سینمایی در کنار برپایی کلاس ها و دوره های آموزشی سینمایی و کارگردانی و همچنین آموزش های هنری از جمله فعالیت های مشترک با همکاری وزارت فرهنگ و گردشگری عراق و رایزنی فرهنگی ایران بوده است.
رایزنی فرهنگی ایران در عراق در سال های اخیر همچنین توانسته است که یک مرکز زبان فارسی در بغداد تاسیس کند که این امر در حفظ و فعال کردن کرسی زبان فارسی در دانشگاه بغداد نقش ارزنده ای داشته و باعث شده است تا کرسی های زبان فارسی در چند دانشگاه دیگر عراقی ایجاد شود.


**فرهنگ، اولویت دوران پساداعش
عراق بتازگی وارد دوران پساداعش شده است و امروز تمرکز دولت و نیروهای نظامی و امنیتی این کشور بر پاکسازی مناطق همچنان آلوده به بقایای داعش و نیز کار اطلاعاتی و امنیتی برای شناسائی هسته های خفته گروههای تروریستی در شهرها و مناطق مختلف کشور است.
در چنین شرایطی است که فرهنگ می تواند بهتر نفس بکشد، رفت و آمدهای فرهنگی علاوه بر سطح رسمی، در سطح فعالان این عرصه نیز افزایش یابد و همکاری های دلگرم کننده کنونی جان تازه ای بگیرد.
اگراشتراکات تاریخی، فرهنگی و دینی و نیز ظرفیت های فرهنگی عظیم هر کدام از دو ملت ایران و عراق را در نظر بگیریم، قطعا عرصه پساداعش را باید دوره طلایی همکاری های فرهنگی میان دو کشور تلقی کنیم.
بدیهی است، هرچه مناسبات در حوزه فرهنگی پایدار و قوی باشد، تضمین محکمتری برای مناسبات پایدار در حوزه ها سیاسی، اقتصادی وامنیتی خواهد بود.


** فرهنگ در اقلیم کردستان عراق
روابط فرهنگی ایران با اقلیم کردستان عراق تا حدی متفاوت است، وجود شرایط نسبتا خوب امنیتی طی 15 سال گذشته نسبت به دیگر مناطق عراق، و قرابت های بیشتر فرهنگی و زبانی شاید باعث شده است، فاصله معناداری میان روابط فرهنگی ایران و کردستان عراق با سایر نقاط این کشور وجود داشته باشد هر چند چنانکه گفته شد این به معنای ضعف اشتراکات فرهنگی و زمینه های همکاری با سایرنقاط عراق نیست.
وجود امنیت وثبات شاید زمینه ورود نسبتا قویتر فرهنگی و هنری ایران را به اقلیم کردستان عراق در سالهای فراهم کرده است و این امر البته با توجه به قرابت بیشتر فرهنگی میان دو طرف از شانس موفقیت بیشتری نیز برخوردار بوده است.



**چند عرصه از هزاران
در خصوص عرصه های آغاز یا تقویت همکاری ها و تبادلات فرهنگی، پیش و بیش از هر چیز، کارشناسان، سینما را مثال می زنند. شرایط سخت 15 سال گذشته در عراق سبب شده است که دو کشور نتوانند یک فیلم مشترک بسازند.
عراقی ها بتازگی فعالیت در این عرصه را گسترش داده اند بگونه ای که اولین فیلم مشترک با تعدادی از کشورهای اروپایی همین چند هفته قبل در بغداد به نمایش درآمد و مورد استقبال عمومی قرار گرفت.
بر این اساس، سینما یکی از مهمترین عرصه هایی است که می تواند در دور جدید زمینه گسترش همکاری ها میان دو کشور باشد.
همکاری های سطح بالای حرفه ای در حوزه سینما از جمله انتظاراتی است که جامعه فرهنگی و عموم مردم عراق دارند. برای همین بزرگان حوزه سینما و تئاتر و سناریست های عراق در ماههای اخیر بشدت در این خصوص فعال شده اند.
آمریکایی ها که گفته می شود فقط به انحصارگرایی در پروژه های بزرگ اقتصادی با عراق می اندیشند، در حوزه فرهنگ نیز فعال شده اند. چند هفته قبل یک تیم از هالیوود به بغداد آمد تا درباره ساخت چند فیلم مشترک با عراق به تفاهم برسد.
این رویدادها یعنی ساخت فیلم مشترک یا همکاری با اروپا و هالیوود در این زمینه، نشان می دهد عرصه مهمی برای حضور سینمای ایران نیز وجود دارد.
با توجه به نام و آوازه جهانی سینمای ایران، و مشترکات فرهنگی و مذهبی دو کشور، فعالان سرشناس حوزه سینما و تئاتر عراق از ایران انتظارات فراوانی در این زمینه دارد. اما شروع کار با چالش های مالی مواجه می شود. گفته شده که حتی یک سناریو از طرف یکی از سینماگران معروف عراقی برای ساخت یک کار مشترک ارائه شده است، اما به دلیل مسائل مالی این کار فعلا مسکوت مانده است.
یکی از فعالان حوزه سینما به خبرنگار ایرنا گفت که اگر این فیلم ساخته شود، برغم همه محدودیت هایی که عراق ازنظرتعداد و کیفیت سالن های سینما دارد، بدلیل علاقمندی مردم عراق به سینما، برگشت سرمایه آن تضمین می شود اما فعلا به خاطر مسائل مالی و مشکلاتی که بخش خصوصی در تامین آن دارد، هنوز فیلمی بین دو کشور ساخته نشده است.
یکی از کارگردانان معروف ایرانی که چندی قبل فیلم اش در بغداد به نمایش درآمد و مورد توجه قرار گرفت، در پاسخ به سوال خبرنگار ایرنا که پرسید آیا به انجام یک کار مشترک با سینماگران عراقی فکر کرده است؟ گفت که 'با استقبالی که از کارهای او در عراق مشاهده کرده، این را پیشنهاد بدی نمی داند اما نمی داند از کجا شروع کند.'
این وضعیت فقط مختص سینما نیست بلکه در بخش های مختلف فرهنگی و هنری از جمله تئاتر و هنرهای زیبا نیز همین وضعیت جریان دارد و به رغم تمایل دو جانبه برای کارهای مشترک، هنوز این امر تحقق عملی مطلوب را نیافته است.
عراق همچنین از نظر آثار تاریخی و مناظر طبیعی به ویژه در مناطق امن جنوب این کشور بسیار غنی است و این عرصه دیگری است که می تواند برای ایرانی ها بسیار دیدنی و جالب توجه باشد و مناسبات فرهنگی را بین دو کشور تقویت کند.
جالب توجه اینکه برخی شرکت های گردشگری عراقی در سنوات اخیر توانسته اند از اروپا و جنوب شرق آسیا برخی از گردشگران خارجی را برای دیدن آثار تاریخی و طبیعی به عراق بیاورند و این امر، اهتمام افکار عمومی عراق را نسبت به کشورهایی که گردشگران از آن آمده اند، به دنبال داشته است.
آثار تاریخی طاق کسری از آثار معروف دوره ساسانی ها در حومه بغداد، یا شهر تاریخی بابل در نزدیک حله مرکز استان بابل و یا آثار زیگورات ها در ناصریه مرکز استان ذیقار و همچنین تالاب های بکر در جنوب عراق که به تازگی در فهرست آثار طبیعی جهان به ثبت رسیدند، همگی اماکن قابل بازدید در چارچوب گردشگری هستند.
این مسئله حتی حوزه های کارهای پژوهشی را نیز شامل می شود که در صورتی که اتفاق بیفتد به اعتقاد کارشناسان، دو کشور دیدگاه روشن تری از اوضاع همدیگر پیدا خواهند کرد.
کارهای پژوهشی مشترک در حوزه های فرهنگی، هنری، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نیز حوزه های مختلفی برای کار هستند که هم عراق از حیث زیرساختی دارای پژوهشگران سرشناس است و هم ایران در این خصوص پیشرفت های چشمگیری کسب کرده است.
گسترش و پر تعداد شدن برگزاری نمایشگاه های مختلف صنایع دستی، هنرهای تجسمی، نمایشگاه عکس، برگزاری هفته سینمایی در کنار برپایی کلاس ها و دوره های آموزشی سینمایی و کارگردانی و همچنین آموزش های هنری از جمله فعالیت ها و عرصه هایی است که در دوره جدید باید بیش از پیش مد نظر مسوولان قرار گیرد.
موسیقی عرصه دیگری است که بسیار جای کار دارد. جای موسیقی فاخر ایران هنوز در عراق خالی است بویژه در کشوری که برغم همه افت و خیزهای دهه های اخیر جای پای شعر و ترانه ایرانی هنوز در آن حفظ شده است. بغداد در طول سنوات گذشته نتوانسته است میزبان یکی از کنسرت های بزرگ هنری ایران باشد و به رغم علاقمندی بالای عراقی ها به موسیقی ایرانی، هنوز هیچ کنسرتی در این رابطه از گروه های معروف ایرانی در عراق برگزار نشده است.
راهپیمایی اربعین حوزه بسیار مهم دیگری است که در این عرصه باید نگاه همه جانبه به آن صورت گیرد. در سال های اخیر به مناسب اربعین یکی از بزرگترین ترددها و مسافرت های انسانی در روی کره خاکی بین ایران و عراق جریان دارد و سالانه بالغ بر 4 میلیون انسان تحت عنوان زائر از ایران به عراق و دو میلیون عراقی تحت عنوان زائر، گردشگر و گردشگر پزشکی به دو کشور رفت و آمد می کنند.
این حجم گسترده مناسبات اجتماعی که بعضا دارای قرابت خویشاوندی نیز هستند، سرمایه بزرگ دیگری است که در دوره جدید همکاری ها، باید مورد توجه ویژه متولیان فرهنگ و هنر قرار گیرد.




**همت رسمی باید به همت جمعی تبدیل شود
دید و بازدیدهای رسمی مقامات دوکشور طی این سالها و برغم شرایط سخت امنیتی وسیاسی در عراق هیچگاه قطع نشد، رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در بغداد با همت مضاعف در این عرصه کوشیده است تا پل ارتباطی فرهنگی مناسبی با طرف عراقی ایجاد کند. در دوران جدید اما همه دستگاه های کشور و در راس آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همه قوا باید به کمک رایزنی و سایر نمایندگی های ذیربط ایران در عراق بیایند تا این همت مضاعفی که در سطح رسمی وجود دارد به عرصه بدنه فرهنگی و هنری ایران نیز منتقل شود.
قطعا رفت و آمدهای رسمی میان دو کشور در دوره جدید افزایش خواهد یافت اما به نظر می رسد، با توجه به اهمیت موضوع و نیز بازار رقابتی که بسرعت در حال شکل گیری است، باید از تعارفات کاست و به موضوع و محتوا پرداخت. باید برای هر سفر و هر ملاقات و بازدید یک پروژه تعریف کرد.
تحولات سال های گذشته باعث شده است دو ملت و دو دولت بیش از هر زمان دیگری به همین نزدیک و با هم هم دل شوند اما زمان تعارفات گذشته است و باید نهادهای جمهوری اسلامی و در راس آن وزارت فرهنگ و ارشاد با همه قوا وارد عرصه شود.
تاکنون رفت و آمدها و فعالیت های گسترده ای انجام شده است اما اکنون وقت آن است که یک نقشه راه جامع در دو سطح کلان و خرد برای فعالیت های مشترک فرهنگی بین دو کشور تعریف شود.
حوزه فرهنگ و هنر اگر تنها عرصه مقابله سریع با موج ایران هراسی دهه های اخیر از سوی جریان های قوم گرا یا رقبای منطقه ای ایران نباشد قطعا یکی از موثرترین و موفق ترین عرصه ها خواهد بود و می توند خودآگاهی مردمان دو کشور نسبت به اشتراکات عمیق فرهنگی و تاریخی یکدیگر را به سرعت احیا و دو ملت را بیش از پیش به هم نزدیک کند.
به عنوان نمونه عرب های سنی عراق، به مسائل فرهنگی و هنری علاقه مندی خاصی دارند و در این حوزه ها شخصیت های موثر و قوی در سطح ملی و منطقه ای در میان آنان وجود دارد که این مسئله می تواند زمینه گسترش تبادلات فرهنگی و هنری میان دو طرف باشد.

**با عراقی دیگر طرف هستیم!
به هر روی عراق پساداعش همانطور که به لحاظ امنیتی وسیاسی با سالهای قبل از آن قابل مقایسه نیست، در عرصه فرهنگی و هنری نیز با آن عراق سابق کاملا متفاوت خواهد بود، ما شاهد عراق دیگری هستیم که به همت و برنامه ای دیگر برای حضور موثر فرهنگی در آن نیاز است.
سفر روز دوشنبه سید عباس صالحی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به همراه چندتن از معاونان به عراق بی شک می تواند فرصتی مناسب برای برداشتن گام بلندی که به باور ناظران روابط دو کشور، باید تا دیر نشده درعرصه روبط فرهنگی میان دو کشور برداشته شود.
باید امیدوار بود همانطور که چالش های امنیتی و سیاسی در سالهای اخیرمانع فعالیت گسترده و ارزشمند نهادهای مربوطه ازجمله رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی در بغداد برای تقویت و گسترش همکاری ها نشد، چالش های شرایط پساداعش از جمله اقناع بخش خصوصی ایران و عراق به سرمایه گذاری و تامین مالی لازم برای انجام پروژه های مشترک و نیز چالش شکل گیری بازار رقابتی در این عرصه نیز مانع همت و تلاش مضاعف دستگاه های ذیربط برای گسترش هر چه بیشتر همکاری های فرهنگی میان ملت ها و دولت های ایران و عراق نشود.
در این زمینه البته نقش نگاه و اقدام مستقیم / حمایتی / اقناعی بخش های مختلف وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی به عراق و از جمله خود ایرنا کاملا تعیین کننده خواهد بود.
خاورم *353*380*

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال