اتحادیه اروپا وبرجام، دفاع ازمنافع اروپا دربرابریکه تازی آمریکا - بابک جعفری*

اتحادیه اروپا، فارغ از انگیزه های تغییرات جدید در دستگاه سیاست خارجی کاخ سفید، در برابر آزمون مهمی در مورد برجام قرار گرفته است که نتیجه آن پیش و بیش از آنکه به ایران مربوط باشد، به اعتبار اروپا به عنوان بازیگری جهانی و نیز ثبات و امنیت آینده اروپا ارتباط دارد.

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا، پس از چندین ماه گمانه زنی درباره تغییرات در وزارت امور خارجه آمریکا، سرانجام سه شنبه 22م اسفند (13م مارس) برکناری رکس تیلرسون را از مقام وزارت خارجه دولت خود اعلام و 'مایک پمپئو' رئیس اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) را برای جانشینی او معرفی کرد. موضوع برکناری تیلرسون بطور جدی از چند ماه پیش مطرح شده بود بطوری که نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در اواسط آذر ماه امسال در بروکسل ، تحت الشعاع گمانه زنی ها در این باره قرار گرفت.
اینکه ترامپ از ابتدا چرا این مدیر نفتی را در راس دستگاه سیاست خارجی آمریکا قرار داد و اکنون چرا او را برکنار کرد، موضوع این نوشتار نیست؛ آنچه مشخص است اینکه در رسانه های جهان تحلیل ها و گمانه زنی های زیادی درباره آثار و نتایج این تغییرات در وزارت امور خارجه آمریکا مطرح شده است. بطور مشخص دو تحلیل اصلی این است که قرار گرفتن پمپئو از جناح تندرو سیاست خارجی آمریکا در راس وزارت امور خارجه در جهت اجرای برخی سیاستهای ترامپ از جمله خروج از توافق هسته ای با ایران یا اقدام دیگری برای تقویت قدرت چانه زنی آمریکا در مذاکرات با طرفهای اروپایی برای تحت فشار قراردادن بیشتر آنها به منظور همراهی بیشتر با خواستهای آمریکا و اعمال فشارهای بیشتر بر ایران ضمن حفظ برجام است.
تغییرات در کادر دیپلماسی آمریکا در حالی است که فشارهای آمریکا بر کشورهای اروپایی درباره رفع نواقص ادعایی برجام تشدید شده و مقامات آمریکایی (با همراهی و معرکه گیری رژیم صهیونیستی) گفته اند اگر نواقص مورد ادعای آنها در برجام برطرف نشود، آمریکا در موعد بعدی تمدید تعلیق تحریم ها در ماه مه (اردیبهشت) از تایید برجام خودداری می کند و از این توافق خارج خواهد شد.
تازه ترین تهدید در این مورد را 'مایک پنس' معاون ترامپ هفته گذشته در اجلاس لابی اسرائیلی آیپک اعلام کرد.
این در حالیست که اتحادیه اروپا و شخص 'فدریکا موگرینی' نماینده عالی این اتحادیه در امور سیاست خارجی و امنیتی، بارها بر اهمیت حفظ برجام به عنوان یکی از دستاوردهای دیپلماسی چندجانبه که اتحادیه اروپا نیز نقش مهمی در مذاکرات آن داشته است ، تاکید کرده اند.
پیش از این نیز ادعای آمریکا مبنی بر پایبند نبودن ایران به برجام در 13م اکتبر 2017 (21م مهر 1396) با واکنش های مخالف طرف های دیگر توافق هسته ای و اتحادیه اروپا رو به رو شد بطوری که مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و وزیران امور خارجه سایر قدرت های جهانی شریک در برجام بارها بر نتیجه بخش بودن توافق هسته ای و لزوم حفظ توافق و ادامه پایبندی همه طرفها تاکید کردند.
موگرینی در گزارش کار سال 2017 خود، دفاع از برجام در سال گذشته میلادی را لحظاتی دشوار برای 'چندجانبه گرایی' نامید و تاکید کرد که این اتحادیه (در سال 2018) همچنان به تلاشهای خود برای اجرای برجام توسط همه طرفها ادامه خواهد داد.
اما مساله ای که شاید کمتر به آن توجه شده است، اهمیت حفظ برجام برای منافع امنیتی و اقتصادی خود اروپاست چرا که هرگونه تضعیف یا از میان رفتن برجام به عنوان یک توافق مهم در زمینه منع اشاعه هسته ای، در کنار سایر تنشهای خاورمیانه از یک سو و نگاه تاجر مآبانه ترامپ به موضوع هسته ای و مذاکرات هسته ای با عربستان، می تواند تشدید تنشها و رقابتها در خاورمیانه و به تبع آن به خطرافتادن بیشتر منافع اقتصادی و امنیتی اروپا به دلیل مجاورت با خاورمیانه و شمال آفریقا را درپی داشته باشد. پر بیراه نیست که موگرینی مسئول سیاست خارجی اروپا بارها بر اهمیت برجام برای امنیت اروپا تاکید کرده است.
در همین حال، برخی کارشناسان اروپایی بر این باورند که نقش اتحادیه اروپا در برجام یک استثنا بوده و این اتحادیه هنوز به مرحله ایفای نقش به عنوان یک بازیگر مهم جهانی نرسیده است. اکنون مسئولان سیاست خارجی اتحادیه اروپا و قدرتهای این اتحادیه بطور مشخص آلمان و فرانسه (و انگلستان تا قبل از نهایی شدن برگزیت) با این وظیفه دشوار رو به رو هستند که بتوانند از یک سو در برابر زیاده خواهی آمریکا برای ارتباط دادن مسائل غیرمرتبط همانند مسائل موشکی و منطقه ای به توافق هسته ای مقاومت کنند و از سوی دیگر با ارائه راهکارهای مشخص با همکاری روسیه و چین برای تامین منافع ایران و حفظ برجام در صورت خروج آمریکا تلاش کنند.
ولفگانگ ایشینگر دیپلمات سابق آلمانی و رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ در بهمن ماه امسال در گزارش سالیانه این کنفرانس خاطرنشان کرد 'بسیاری از روابط مناقشه برانگیز و موضوعات مورد مناقشه تا کنون به مرحله تعیین تکلیف نرسیده اند و سال 2018 سالی است که برخی از این بحرانها ممکن است به سمت حل و فصل شدن یا تشدید پیش بروند که بطور بالقوه پیامدهای فاجعه باری خواهند داشت.' بطور حتم برجام یکی از این 'موضوعات مورد مناقشه' است که ممکن است در سال 2018 به مرحله تعیین تکلیف برسد چنانکه سید عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه کشورمان بتازگی در گفتگو با شبکه خبری 'بی بی سی جهانی' گفت 'برجام در برهه ای حساس قرار گرفته و در سه ماه آینده چالش بزرگی خواهیم داشت.'
در این میان ، مخاطرات هر گونه کرنش و کوتاه آمدن اروپا در برابر زیاده خواهی و یکه تازی و یکجانبه گرایی آمریکا ، برای منافع خود اروپایی ها قطعا کمتر از مخاطرات احتمالی برای منافع ایران نخواهد بود. نشست کمیسیون مشترک برجام که جمعه این هفته در وین برگزار می شود ، اولین فرصت رویارویی اروپا و آمریکا برای دفاع قاطعانه از چندجانبه گرایی و برجام در برابر نماینده آمریکا پس از تغییرات جدید در دستگاه دیپلماسی کاخ سفید است. آیا اتحادیه اروپا به درجه ای از استقلال و اعتبار سیاسی جهانی رسیده است که از این آزمون سربلند بیرون آید؟
رئیس دفتر ایرنا در وین

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال