هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

گفتگوی روزنامه اعتماد با منوچهر متکی

تهران- ایرنا- روزنامه اعتماد در گفت وگویی با منوچهر متکی وزیر امور خارجه پیشین ایران، نوشت: خاطره‌نگاری برای کسانی که مسوولیت‌های اجتماعی در کشورشان داشته‌اند، در واقع نوعی ادای دین محسوب می‌شود و نوعی به اشتراک گذاشتن تجربیات است.

در ادامه این گفت وگو آمده است: در هفتمین روز آبان ماه برای دیدار با آقای منوچهر متکی، وزیر سابق امور خارجه ایران و معاون کنونی امور بین‌الملل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی به دفتر کارش در خیابان آیت ا... طالقانی رفتم. این دیدار بنا به درخواست «گروه علمی تاریخ شفاهی وزارت امور خارجه» به مدیریت آقای حسن علی‌بخشی و طرح موضوع نگارش خاطرات ایشان صورت می‌گرفت؛ دیداری که در آستانه اخذ «نشان درجه یک خورشید تابان» دولت ژاپن، در ١٦ آبان سال ١٣٩٦ در کاخ امپراتوری و با حضور امپراتور و نخست‌وزیر ژاپن برنامه‌ریزی شده بود.

متکی در سفر به توکیو با حضور در کاخ امپراتور ژاپن این نشان را طی آیین خاصی از امپراتور و نخست‌وزیر این کشور دریافت کرد. وی در دوره تصدی به‌ عنوان سفیر ایران در ژاپن طی سال‌های ١٩٩٥ تا ١٩٩٩، در تقویت روابط دوجانبه میان دو کشور در زمینه‌های گوناگون مشارکت داشته‌ است.

**خاطره‌نگاری دیپلمات‌ها در واقع ادای دین است
متکی در مقابل این پرسش که نظر شما درباره «تاریخ شفاهی» چیست؟ پاسخ داد: «خاطره‌نگاری برای کسانی که مسوولیت‌های اجتماعی در کشورشان داشته‌اند، در واقع نوعی ادای دین محسوب می‌شود و نوعی به اشتراک گذاشتن تجربیات است، مساله‌ای که متاسفانه در ایران از گذشته‌های دور تا زمان حاضر، بسیار کم اتفاق افتاده است. در برخی از کشورها این موضوع برای آنها تبدیل به فرهنگ شده است. حتی کسی هم که به مدت ده روز برای سفر به مکانی می‌رود، خاطراتش را می‌نویسد. از جغرافیا، تاریخ، مردم‌شناسی، اقتصاد و معماری آن شهر می‌نویسد. از سوی مسوولین متصدیان تاریخ شفاهی، تصمیم خیلی خوبی گرفته شده است. دوستان در گذشته تلاش‌هایی انجام داده‌اند، اما اقدامات اخیر نشان از عزم جدی دارد که بالاخره به هرطریقی، تلاش می‌کنند مطالب را جمع‌آوری کنند و همانطوری که برخی از دوستان گفتند اینها ارثیه شخصی نیست که کسی برای خودش یا برای خانواده‌اش تعریف کند. اینها ارثیه و تجارب ملی با همه تلخی‌ها و شیرینی‌ها، موفقیت‌ها و هم ناکامی‌هایش است. لذا کاری که دوستان با همت والا انجام می‌دهند کار بسیار ارزشمندی است و امیدواریم که ما هم توفیق پیدا کنیم و به سلک دوستانی که در این میدان موفق بوده‌اند، بپیوندیم. اگر چه ممکن است گفتنی‌هایمان قابل نباشد، اما از آنجایی که شخصی نیست، بتوانم مطالبی را در فرصت مناسب ارایه کنم.»

**شعار دیپلمات نباید ‌گر یار ناز کند تو نیاز کن باشد
تعریف متکی از کار دیپلماسی و دیپلمات نیز جذاب بود. به باور او، دیپلمات خوب و موفق کسی است که از یک سو حرفه‌ای و از سوی دیگر شناخت خوبی از مبانی ارزشی نظام جمهوری اسلامی داشته باشد. کار دیپلماسی نیاز به دو ویژگی به موازات هم دارد؛ اولی حرفه‌ای و متخصص بودن است و اینکه آیا می‌تواند از عهده طرف مقابل برآید؟ در زمانی می‌تواند در مذاکرات خارجی از عهده مذاکرات و گفت‌وگوها بر بیاید که حرفه‌ای باشد؛ بنابر این دیپلمات وزارت خارجه اگر حرفه‌ای نباشد، وزارت خارجه‌ای نیست.

اما ویژگی دوم این است که ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که ارزش‌های حاکم برآن الزاما ارزش‌های مبتنی بر باورهای ما نیست. اینجا بعد دوم هنر دیپلمات بودن باید ظهور کند و آن اینکه شما مبانی ارزشی خود را بدانید و در تعامل با مبانی دیگران بتوانید اینها را تا جایی که مقدور است، حفظ کنید و این هنر یک دیپلمات حرفه‌ای مسلمان وزارت خارجه ایران است وگرنه خیلی‌ها ممکن است پیدا شوند که کار حرفه‌ای بلد بوده و از عهده مذاکرات برآیند.

دیپلمات ارزشی کسی است که در صورت ورود خدشه به مبانی ما در کار با کشورها، تلاش کند تا خدشه را دور کند. جاهایی منافعی وجود دارد همه باید منفعت ببرند. این یعنی توافق چند جانبه یا دو جانبه با یک کشور. اما آنجایی که به مبانی برمی‌گردد، آنجایی که می‌خواهند سندی را به ما تحمیل کنند، آنجایی که می‌خواهند یک چارچوبی را به ما به اجبار بقبولانند دیگر نباید شعار ما این باشد که «گر یار ناز کند تو نیاز کن». ما مبانی خود را داریم. با چنین نگاه و باوری به امر دیپلماسی معتقدم که دیپلمات‌های زیادی در وزارت خارجه ما هستند که اینها سرمایه‌های نظام‌اند.

**هاشمی در دیدار با ملک عبدالله برگزاری کنفرانس در تهران را نهایی کرد
از متکی به عنوان نخستین کسی یاد می‌شود که در سال ١٣٧٠ و در زمان معاونت بین‌الملل وزارت خارجه میزبانی کنفرانس سران کشورهای اسلامی را برای ایران به ارمغان آورده است. همچنین میزبانی اجلاس سران کشورهای عدم تعهد که از آن به عنوان بالاترین سطح حضور سران کشورهای مختلف در ایران یاد می‌شود که وی در زمان وزارت خود مدیریت کرده است.

متکی خاطره خود را از کنفرانس اسلامی نیز چنین به یاد می‌آورد: «آن موقع در بخش بین‌الملل وزارت خارجه اداره‌ای به نام کنفرانس اسلامی و غیر متعهدها تاسیس کردیم که رییس آن آقای سید محسن نبوی بود و آقای عراقچی در آن اداره در سال ١٣٦٩ معاون ایشان بود. این جریان ادامه پیدا کرد و ما در همان زمان بر اساس تلاشی که انجام دادیم، موفق شدیم در کنفرانس اسلامی جایگاه خوبی پیدا کنیم. در سال ١٩٩٠ که من در بخش بین‌الملل بودم. به‌طور کامل در شوروی فروپاشی اتفاق افتاد و در دنیا یک سردرگمی به وجود آمد. امریکا به دنبال این بود، تا بتواند یک سیستم تک‌قطبی را حاکم کند و در سازمان کنفرانس اسلامی، اتحادیه اروپا و بسیاری از سازمان‌های بین‌المللی، این بحث مطرح بود که با توجه به این تحولات جهانی، جایگاه ما چه خواهد شد.

خاطرم می‌آید چند اجلاس سازمان کنفرانس اسلامی در سطح وزرا و کارشناسان ارشد به این بحث اختصاص پیدا کرد که کنفرانس اسلامی با این تحولات جایگاهش کجاست؟ مدتی هم سازمان‌های منطقه‌ای تقریبا مسلوب الاراده شدند؛ به دلیل اینکه هجمه و غلبه نگاه یکجانبه‌گرایانه امریکا بر مناسبات بین‌المللی حاکم شد، از آن تاریخ به مدت ٢٠ سال اتحادیه اروپا سیاست خارجی نداشت؛ یعنی یکپارچه سیاست خارجی را به امریکا واگذار کرده بود و امریکا برایش تصمیم می‌گرفت. امریکا در افغانستان، در عراق، خاورمیانه و فلسطین تصمیم می‌گرفت، در حالی که در دهه ٨٠ میلادی وزرای خارجه آلمان، فرانسه و دیگران همه فعال بودند.

در چنین فضایی آنچنان روی سازمان کنفرانس اسلامی کار کردیم که توانستیم در سفری که بنده به عربستان و ملاقاتی که با فهد داشتم، زمینه تصویب اجلاس سران در تهران را فراهم کنیم. بعد سعی کردند که ماجرا را منتفی کنند، ولی نهایتا ما موفق شدیم و در سفری که مرحوم آیت‌الله هاشمی به پاکستان داشتند و در آنجا اجلاس فوق‌العاده کشورهای عضو کنفرانس اسلامی در سال ١٣٧٦ بود و ملک عبدالله هم که آن زمان ولیعهد بود و به پاکستان آمده بود، در آنجا آقای هاشمی کنفرانس را نهایی کردند و کنفرانس برگزار شد. البته زمانی که من دیگر معاون بین‌الملل نبودم و در ژاپن سفیر بودم. اجلاس در دوره آقای هاشمی برگزار نشد، بلکه در دوره اصلاحات برگزار شد. این مهم نیست، مهم کاری است که انجام شده است. این نتیجه کار با کنفرانس اسلامی بود. ما باید به کنفرانس اسلامی و غیرمتعهدها توجه ویژه کنیم.

**عراقچی دفتر مستقل ایران در کنفرانس اسلامی در جده را به راه انداخت
متکی همچنین ادامه می‌دهد زمانی که آقای سعود‌الفیصل در سال ١٣٧٠ به ایران آمد، من به آقای ولایتی گفتم ما می‌خواهیم استقرار سفیر مستقل در سازمان کنفرانس اسلامی را نزد این سازمان مطرح کنیم، ایشان گفت: «این‌ها نمی‌پذیرند». گفتم «اجازه بدهید موضوع را طرح کنیم». من در جلسه مطرح کردم، اتفاقا سعود الفیصل پذیرفت و آقای عراقچی نخستین کسی بود که به آنجا رفت و این دفتر را راه انداخت. چرا؟ برای اینکه اگر دوباره حادثه‌ای بین ایران و عربستان پیش بیاید و روابط دو جانبه ما مخدوش شود، حضور ما در جده به عنوان سازمان کنفرانس اسلامی مستقل و خارج از اراده عربستان سعودی حفظ شود و الان هم باید پیگیری شود که سفیر ما در کنفرانس اسلامی علی‌رغم قطع روابط، به جده بازگردد.

همین طور در دوره وزارت، غیرمتعهدها را آنچنان فعال کردیم که در نخستین اجلاس وزرای خارجه غیر متعهدها در سال ١٣٨٥ یکسال بعد از وزارت من، در آنجا نخستین بیانیه قوی غیرمتعهدها را در دفاع از موضع هسته‌ای ایران گرفتیم و اوایل خرداد ماه بود که این اجلاس در کوالالامپور تشکیل شد. وقتی که این دستاورد حاصل شد در ١٤ خردادماه یعنی سالگرد رحلت حضرت امام(ره) مقام معظم رهبری در سخنرانی‌شان فرمودند اینکه اینها می‌گویند ما جامعه بین‌الملل هستیم، دروغی بیش نیست.

جامعه بین‌الملل ١٣٠ یا ١٤٠ کشوری هستند که در کوالالامپور حمایت از موضع ایران را در مقوله هسته‌ای تصویب کردند. بعدش هم لابی کردیم و نهایتا اجلاس سران را برای ایران گرفتیم. برای اینکه این اجلاس سران را بگیریم، سه سال در دوران وزارت اینجانب تقریبا بی‌‌وقفه کار کردیم تا توانستیم مصوبه اجلاس سران غیرمتعهدها در شرم الشیخ مصر را بگیریم تا در نهایت ایران رییس اجلاس غیرمتعهدها بشود. پس ما باید به ظرفیت کنفرانس اسلامی و غیرمتعهدها توجه کنیم.

کتاب خاطرات متکی که کار تدوین آن به زودی آغاز خواهد شد به دلیل تنوع موضوعات، می‌تواند یکی جذاب‌ترین کتاب‌های خاطرات تاریخ شفاهی پس از پیروزی انقلاب اسلامی باشد. بی‌تردید ایشان به دلیل حضورش در عرصه‌های مختلف دیپلماسی در طول بیش از چهار دهه از عمرش و به ویژه برکناری بی‌سابقه و پرحاشیه‌اش از وزارت امور خارجه در ٢٢ آذر ١٣٨٩ و همچنین ثبت نام انتخابات ریاست‌جمهوری ایران در سال ١٣٩٢ که صلاحیتش به همراه ١٩ نفر از افراد شناخته شده توسط شورای نگهبان تایید نشد او را به یک چهره ماندگار در تاریخ ایران تبدیل کرده است.

*منبع: روزنامه اعتماد؛ 1396،10،4
**گروه اطلاع رسانی**2059**2002**انتشاردهنده: فاطمه قنادقرصی

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال