صدای پای مرگ در گوش ناشنوا - رضا بهار*

تهران- ایرنا- اگر غیرطبیعی بودن معلول را پذیرفته ایم، این را هم باید بپذیریم که برای هموار کردن مسیر زندگی یک انسان دچار معلولیت، نمی شود فقط از همان شیوه ها و ابزارها بهره ببریم که در رسیدگی به امور آدم های به اصطلاح طبیعی استفاده می کنیم.

روزنامه ایران روز چهارشنبه 18 آبان ماه مطلبی را تحت عنوان 'جای خالی دادگاه های ویژه برای جرایم معلولان' چاپ کرد که از یک درد اجتماعی حکایت داشت، دردی که خود برخاسته از ناتوانی ما مردم یا حتی شاید بی اعتنایی ما نسبت به برخی معضلات اجتماعی خاص است.
کاری به این ندارم که چطور پنج سال پیش 'حسین خسروی' فرد ناشنوایی اهل یکی از روستاهای دورافتاده تربت حیدریه، کارش به قتل و محکومیت و زندان کشیده شد؛
کاری به این ندارم که اصلا مقصر هست یا نه و اینکه چطور در مراحل اولیه بازپرسی، قتل را گردن گرفته و حالا که بعد از سپری کردن پنج سال در زندان حکم قصاصش را تایید کرده اند؛ قرار است تا آخر ماه صفر اعدام شود؛
کاری به این ندارم که خانواده مقتول راضی شده است با دریافت دیه 283 میلیون تومانی از خیر قصاص حسین بگذرد و اینکه آیا فرد یا سازمان و نهادی حاضر است این پول را برای رهایی یک ناشنوا بپردازد یا نه؛
کاری ندارم که حسین، با وجود ناشنوایی که برقراری ارتباط را با دیگران در محیط سخت زندان به مراتب سخت تر می کند، این پنج سال را چطور گذرانده است و اصلا چرا حالا که صدای پای مرگ را با گوش های نداشته اش می شنود، می گوید قتل کار او نبوده است؛
اما یک چیز را به جرات می توانم بگویم... زندگی بدون بهره مندی از قدرت شنیدن چه ها که بر سر آدم نمی آورد!
سکوت بویژه سکوت مطلق از مقوله های مورد علاقه دانشمندان هم هست.
ساکت ترین اتاقک دنیا جایی در مرکز آزمایشگاه های اورفیلد شهر مینیاپولیس آمریکا قرار دارد. وقتی در این اتاق باشی هیچ صدایی نمی شنوی مگر صدای خودت، صدای ناشی از فعالیت اندام های درونی ات و حتی صدای برخورد و ساییده شدن پوست بر لباست.
دقایقی که بگذرد، رفته، رفته دچار افکار و احساسات عجیب و هذیان گونه می شوی و با گذشت زمان توهم و هراس بسیار هم به سراغت می آید؛ حتی ممکن است استفراغ کنی.
جالب اینجاست که بیشتر آدمها فقط 30 دقیقه ماندن در این اتاق را تاب می آورند و آخرین رکورد در این باره 45 دقیقه بوده.
حالا شاید بهتر بتوانید سکوتی را که ناشنوا به آن دچار است درک کنید.

** نابینایی بهتر است یا ناشنوایی؟
افراد دارای حس شنوایی حتی اگر گوش هایشان را هم بگیرند تا صدایی نشنوند، باز صدای خودشان را می شنوند اما این در مورد ناشنوایان مصداق ندارد.
شاید ناشنوایانی را دیده باشید که با یک عمل جراحی وقتی برای نخستین بار صدای خودشان را می شنوند، چطور از خوشحالی اشک می ریزند و چه صحنه های تاثیرگذاری خلق می کنند.
جدای از این، فرد ناشنوا هم قادر به شنیدن نیست و هم در نتیجه نشنیدن، ناتوانی در تکلم دارد؛ همان ابزاری که سبب ارتباط فرد با آدم های اطرافش می شود.
بسیاری افراد در برابر این پرسش که نابینایی بهتر است یا ناشنوایی، نابینایی را برگزیده اند. پرسش هایی از این دست برای فهم بهتر درد است.
به قول هلن کلر (1880- 1968 میلادی) نویسنده، کنشگر سیاسی و مدرس آمریکایی که نخستین کسی بود که توانست با وجود نابینایی و ناشنوایی در آن سال ها در دانشگاه تحصیل کند و لیسانس بگیرد، 'نابینایی سبب جدایی میان فرد و اشیا می شود حال آنکه، ناشنوایی فرد را از دیگر آدم ها جدا می کند.'

** ارتباط زبان و اندیشه
از سوی دیگر، تحقیقات نشان داده است زبان و اندیشه رابطه ای پویا و متقابل با هم دارند و هر 2در امور اجتماعی انسان نقش ایفا می کنند.
دکتر احمد یارمحمدیان در این باره در مجله 'علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان'، سال سوم، اسفند ماه 1385، می نویسد: افراد ناشنوا که به سبب نارسایی شنوایی یا محرومیت از شنوایی قادر به تکلم نیستند، ممکن است در فرآیند رشد اجتماعی و ارتباطی دچار آسیب شوند.
این استادیار گروه روانشناسی دانشگاه اصفهان معتقد است همین نقص ارتباطی به پایین آمدن اکتسابات شناختی و هوش بهر ضعیف منجر می شود.
وی تاکید می کند 'حس شنوایی و تکلم، دو عامل مهم یادگیری محسوب می شوند و فقدان آنها کوشش فرد را در امر یادگیری بیش از حد مشکل می سازد.'

** درک متفاوت ناشنوایان از جهان
علاوه بر این، ناشنوایی درک فرد از جهان و عمل کردن بر اساس آنچه را در پیرامونش می گذرد تحت الشعاع خود قرار می دهد، بویژه آنکه نقص ناشنوایی حتی بر درک مفاهیم انتزاعی هم اثر می گذارد.
هنگامی که سر یک کلاس ناشنوایان و کم شنوایان از آنان پرسیدند روز تعطیل خود را چگونه گذرانده اند، یکی از شاگردان این طور جواب داد: من با بابا رفت کوه، آش خورد، آبستن شد، آمد!
توضیح اینکه، وقتی آدم غذا می خورد، به اصطلاح می گویند، از بس خورده، شکمش باد کرده. باد کردن شکم، در آبستن شدن هم اتفاق می افتد و اینجا به جای گفتن 'آش خوردیم و شکممان باد کرد'، شاگرد ناشنوا از کلمه آبستن استفاده کرد که در خود مفهوم باد کردن را هم دارد.
حال با این توضیح مختصر، تصور کنید در یک دادگاه از ناشنوای متهم به قتل بپرسند: تو او را کشتی؟ یا اینکه بپرسند: قتل کار تو بوده، اعتراف می کنی؟ و او هم با همان زبان بی زبانی اش بگوید بله یا خیر.
به راستی، در دنیای ساکت و خاص ناشنوا، مفاهیمی مثل مرگ، زندگی، قتل، خفگی، کمک، دوستی، دشمنی، دادگاه، زندان، بازجویی، امضا، تایید، اعتراف و صدها مورد از این دست چه معنایی دارد و چه درک و تصوری در او ایجاد می کند؟
ناشنوایی با این آدم ها چه می کند که از آنان موجوداتی تا بدین حد صاف و ساده و حتی بسیار مظلوم می سازد که براحتی می توان آنان را فریب داد؟
اینجا سخن از زیر سوال بردن فرآیند دادرسی پرونده قتلی نیست که در آن حسین خسروی ناشنوا گناهکار شناخته شده؛ صحبت از این است که باید شرایط خاص این افراد را بیشتر در نظر گرفت.
با وجود همه آن توصیه ها که می گویند نباید معلولان را از جامعه سوا کرد و به شیوه ای اردوگاهی به آنان آموزش داد و کمکشان کرد تا زندگی کنند، که البته سخنی بسیار درست است اما ما مردم نباید یادمان برود یک نابینا، ناشنوا، معلول جسمی حرکتی یا معلول ذهنی شاید تا آخر عمر مجبور باشد با درد خود بسازد و به 'زندگی خاص' خود ادامه بدهد.
اگر ما مردم این خاص بودن و به بیانی، این غیرطبیعی بودن را پذیرفته ایم و قبول داریم، این را هم باید بپذیریم که برای هموار کردن مسیر زندگی یک انسان دچار معلولیت، نمی شود فقط از همان شیوه ها و ابزارها بهره ببریم که در رسیدگی به امور آدم های به اصطلاح طبیعی استفاده می کنیم.
همان طور که نویسنده مقاله روزنامه ایران می نویسد، ما مردم باید ساز و کارهای حقوقی و قانونی مان را با شرایط این آدم های خاص وفق بدهیم تا خدای نکرده حق انسان های بیگناه پایمال نشود.
حسین قرار است تا پایان ماه صفر برای قتلی که به آن اعتراف کرده است، اعدام شود.
شکی نیست که حسین با همان گوش های نداشته اش الان دیگر به وضوح صدای پای مرگ را می شنود. اما سوال اینجاست که براستی او چه درک و استنباطی از مفاهیمی مثل اعتراف، قتل و اعدام دارد؟ بسیار مشتاقم که پاسخ این پرسش را از زبان او بشنوم.
................................
** فعال حوزه معلولان و کارشناس اخبار خارجی ایرنا

انتهای پیام /*

باشگاه مخاطبان ایرنا

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال

گالری تصاویر