تحلیل اندیشکده 'کارنگی' از سیاست خارجی روسیه در آسیای مرکزی

پروژه اوراسیای بزرگ

تهران - ایرنا – تحلیلگر اندیشکده «کارنگی» در تحلیلی ضمن بررسی الگوی رفتاری روسیه در قبال منطقه اوراسیا معتقد است: اتحادیه ی اوراسیا که ابتدا با کارکرد اقتصادی از سوی مسکو تشکیل شد، به رغم تاثیر مثبت ناشی از ساختارهای فراملی، به نظر می رسد که اکنون در حال فروپاشی است.

گزارش می افزاید: سال 2014میلادی با یک تغییر و تحول در راهبرد، یک سال مهم در سیاست خارجی روسیه به حساب آمد. پس از آن بود که مسکو آغاز به کنارگذاشتن تمرکز سنتی بر اروپا وآتلانتیک با اولویت ثانویه سرزمین های هم مرز با اتحاد جماهیر شوروی نمود.
در واقع بحران اوکراین زمینه ای برای رویگردانی روسیه از مفاهیمی بود که سیاست خارجی این کشور را از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی هدایت می کرد یعنی موضوع پیوستن به غرب و ادغامِ دوباره جمهوری های سابق با روسیه به حوزه اتحادیه اروپا.
«دمیتری ترنین» تحلیلگر این اندیشکده معتقد است: آنچه که اکنون مشهود است چرخش محوری روسیه به سمت آسیا یا یه طور مشخص چین نیست، همچنان که بسیاری از تحلیلگران بلافاصله پس از بحران اوکراین در اظهار نظری عجولانه عنوان کردند، بلکه در چارچوب یک نگرش 360 درجه روسیه را به مانند نقطه کانونی یک ساختار جدید ژئوپولیتیکی می نگرد؛ یعنی یک اوراسیای بزرگ».
کارنگی می نویسد: در حالی که روسیه خود را به عنوان یک قدرت مستقل بر بخش شمالی- مرکزیِ بزرگ ترین قاره دنیا تحمیل می کند، رهبرانش در جستجوی ایجاد یک هویت ملی مستقل در محدوده وسیع و متنوعی از همسایگان هستند.
اوراسیا به سرزمین هایی گفته می شود که در حد فاصل مرزهای قطعی اروپا و محدوده قطعی آسیا گسترده شده اند - تقریبا همان گستره ای که در گذشته توسط امپراطوری روسیه(به غیر از لهستان و فنلاند) و سپس توسط اتحاد جماهیر شوروی(به غیر از جمهوری های بالتیک) تصاحب شده بود.
اکنون، یورو-آسیای بزرگ، دربرگیرنده تمامی بدنه بزرگترین قاره جهان، از شبه جزیره کره تا پرتقال و از قطب شمال تا اقیانوس هند می شود.
گزارش می افزاید: البته این نواحی، همواره جزء گستره ژئوپلتیکی روسیه بوده است. «ولادیمیر پوتین» رییس جمهوری روسیه در اوایل سال 2010میلادی مفاهیمی همچون اروپای بزرگ از لیسبون تا ولادیوستوک را مطرح کرد.
آنچه امروز تفاوت کرده، این است که دلبستگی دیرپای روسیه به امپراطوری تاریخی اش به همراه آرمان های اروپایی این کشور از میان رفته اند. از آن رو که این مجموعه از منابع ژئوپلتیکی، نیازمند راهبردی کاملا متمایزند، سیاستمداران روسی خود را مجبور به یک بازنگری اساسی دیدند.حتی پس از اعلام پروژه ی اوراسیای بزرگ توسط پوتین در ژوئن 2016، این مفهوم سیاسی هنوز هم در حال تکامل است.
با این حال پایه های چنین سازه ای از هم اکنون مشهود است: تصویری از یک قدرت بزرگ و دیرپا در جهان؛ پیوستگی به شرکای آسیایی برای آفرینش یک نظم قاره ای فارغ از وابستگی به ایالات متحده؛ و بردباری دوراندیشانه نسبت به اروپای غربی.
نویسنده سپس این پرسش را مطرح می کند که؛ آیا راهبرد اوراسیایی به بار خواهد نشست یا به سرنوشت راهبردهای گذشته دچار خواهد شد؟

** ادغام با غرب: شکست های راهبردی روسیه
گزارش در ادامه می نویسد: از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991، اساسی ترین هدف سیاست خارجی مسکو پیوستن به غرب به عنوان یک بازیگر ادغام شده در اروپای بزرگ و یک متحد کلیدی ایالات متحده بود.
رهبران روسیه به شورای اروپا(1996)، گروه هفت، G7(1997) و سازمان تجارت جهانی(2012) راه یافتند. آنها در جستجوی عضویت در سازمان پیمان همکاری آتلانتیک شمالی(ناتو) و سازمان توسعه و همکاری های اقتصادی بودند و حتی پیوستن به اتحادیه ی اروپا را مد نظر داشتند.
مسکو در جستجوی رسیدن به موقعیت بالاتری در غرب بود که به آن امکان مشارکت در همه تصمیم گیری هایِ هم ردیف با واشنگتن را می داد. اما این اتفاق نیفتاد. بعدها اما بدون هیچ امتیاز و نقش ویژه ای در روند تصمیم گیری غربی، به روسیه امکان مشارکت داده شد.
نویسنده معتقد است: عدم پذیرش رهبری ایالات متحده از سوی مسکو، علت اساسی جدایی روسیه و ایالات متحده بود که از سال 1999(بحران کوزوو) و به ویژه از سال 2003 و 2004 (جنگ عراق و انقلاب نارنجی اوکراین) شدت گرفت. یک دهه بعد بحران های به مراتب شدیدتری در اوکراین، روسیه و ایالات متحده را به خروج از آنچه که به اصطلاح همکاری نامیده می شد و حرکت به سمت یک رویارویی آشکار وادار ساخت.
تحلیلگر اندیشکده کارنگی در ادامه می نویسد: تجدید خصومت ایالات متحده- روسیه، به علاوه ترس ها و نگرانی های اروپا پیرامون استفاده مسکو از زور و تغییرات مرزی، به شکاف های عمیق میان روسیه و کشورهای اتحادیه ی اروپا منجر شده است.
به رغم مبادلات قدرتمند اقتصادی، وابستگی های فرهنگی، و مبادلات نیروی انسانی، روسیه و اروپا پس از یک دوره غیرمنتظره از روابط حسنه در پی پایان جنگ سرد به روشنی راه های متفاوتی را در پیش گرفتند. همچنین روابط کلیدی روسیه با آلمان، که مسکو به ایجاد آن در سال 1990 کمک کرده بود، از هم فروپاشید و روابط سنتی با فرانسه به سردی گرایید.
همسایگان نزدیک روسیه، جمهوری های بالتیک و لهستان، خودشان را به عنوان کشورهای هم مرز روسیه، آسیب پذیر می دیدند؛ سوئد و فندلاند کاملا بدگمان شده بودند؛ و همزمان اوکراین که برای چندین قرن بخشی از هسته ی اصلی امپراطوری روسیه و اتحاد جماهیر شوروی بود، نسبت به هر کشور دیگری در دنیا خصومت بیشتری با مسکو پیدا کرد.

**ادغام دوباره جمهوری های پیشین
گزارش در ادامه می افزاید: بحران اوکراین در سال 2014 نه تنها شعله های تنش میان روسیه و ایالات متحده و بیزاری های دو طرفه میان روسیه و اروپا را شعله ور کرد، بلکه همزمان پایانی بر راهبرد جایگزین روسیه برای ادغام دوباره جمهوری های پیشین اتحاد جماهیر شوروی و احیای یک مرکز قدرت به رهبری مسکو در حوزه اتحاد جماهیر شوروی (اوراسیای بزرگ) محسوب می شد. بدون جمعیت 45 میلیونی اوکراین، ایده پوتین پیرامون اتحادیه ی گسترده اوراسیا فاقد جمعیت لازم بود.
نویسندهمعتقد است: شیوه ای که مسکو در بحران اوکراین پیش گرفت منجر به ایجاد نگرانی هایی در کشورهای بلاروس و قزاقستان شد و عزم رهبرانشان را برای حمایت از حاکمیت ملی این کشورها جزم کرد.
در نتیجه، اتحادیه ی اقتصادی اوراسیا(EEU) که در سال 2015 ایجاد شد و در ماهیت خود یک نهاد اقتصادی بود، به رغم اثرات مثبت ناشی از ساختارهای فوق ملی، به نظر می رسد که به تنگنا رسیده و اکنون در آستانه ی فروپاشی است.
بلاروس حتی درخوست روسیه برای ساخت یک پایگاه هوایی در این کشور را رد کرد. در سال 2015 اتحادیه ی اقتصادی اوراسیا گسترش یافت و ارمنستان و قرقیزستان را هم در خود جای داد اما با این حال اندکی بزرگ تر از یک اتحادیه معمولی را شکل داد که تنها 6 تا 7 درصد از تجارت خارجه ی روسیه را شامل می شود.
بنابراین راهبرد تشکیل یک مرکز قدرت در اوراسیای بزرگ با ادغام سرزمین های اتحاد شوروی سابق شکست خورده است.

انتشار دهنده : سهراب انعامی علمداری
لینک اصلی مقاله:
http://carnegie.ru/2017/07/20/russia-s-evolving-grand-eurasia-strategy-will-it-work-pub-71588?mkt_tok=eyJpIjoiTjJFeU1qa3laVEV5WXpFeSIsInQiOiJPa0lGeFwvRnRvNjhNc2Q0UGhMUFVFNWZLOFRoWVZ1K2VuUnBFUjFqQUxLSGx6RU81UWM2WnVmZXBvM3U4cTlhbHp3T2NpcFdtNms5dDgyQnY0aWc4ZlFBZmJJcFRsWjBTN1NpdGlFZzRQTEM4dTJXUFJOUUR3ZkxZc2hjMkhcL2ZcLyJ9
پژوهشم**1194**2040

انتهای پیام /*

باشگاه مخاطبان ایرنا

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال