دولت، جامعه مدنی و نخبگان فکری

تهران- ایرنا- رابطه دولت ها با جامعه مدنی و نخبگان، ضمن تسهیل راه دشوار توسعه در کشورها، دستیابی به پیشرفت را هموار می سازد. از این رو با تقویت جامعه مدنی، قانونمندی، شفافیت و پاسخگویی نهادینه می شود.

به گزارش گروه پژوهش و تحلیل خبری ایرنا، جامعه مدنی به عنوان نهادی میان دولت وخانواده نقش مهمی در کاستن از بار دولت ها در تامین اهداف توسعه ای کشورها دارد. در این میان نخبگان به عنوان بخش برجسته ای از طبقه متوسط کارکرد مهمی در جامعه مدنی دارند و به نوعی حاملان توسعه کشورها به حساب می آیند.
بر این اساس رابطه دولت ها با جامعه مدنی و نخبگان راه دشوار توسعه در کشورها را تسهیل کرده و مسیر رسیدن به پیشرفت را هموار سازد. نظر به اهمیت گسترش ارتباط دولت با جامعه مدنی و بهره وری از نخبگان به ذکر نکته هایی در این زمینه می پردازیم:

1- جامعه مدنی به عنوان نهادی واسط میان دولت و ملت، به طور معمول در کشورهای توسعه یافته بزرگتر از دولت ها به حساب می آیند. زیرا دولت های توسعه یافته، دولت های حداقل هستند و بخشی از امور را به سازمان های مردم نهاد و جامعه مدنی می سپارند و بیشتر نقش نظارتی را برعهده می گیرند. به همین دلیل تشکل ها و نهادهای مدنی از تاثیر گذاری بیشتری برخوردار هستند.
در مقابل در جوامع کمتر توسعه یافته یا در حال توسعه، دولت ها فربه تر از جامعه مدنی هستند و جامعه مدنی چندان قدرت و تاثیر گذاری در عرصه های سیاسی و اجتماعی ندارد.
به نظر می رسد واگذاری بخشی از امور به نهادهای واسط و جامعه مدنی، تحقق برنامه و اهداف دولت ها را میسر می کند. چرا که ساماندهی امور بهتر صورت می پذیرد.

2- داشتن جامعه مدنی پویا، نیازمند طبقه متوسط است. زیرا طبقه متوسط نقشی سازنده، آگاهی بخش و متعادل کننده دارد. در این میان نخبگان جامعه نیز بیشتر در لایه های مختلف طبقه متوسط کارویژه مهمی دارند. بدون توجه به نقش این طبقه توسعه نه شدنی است و نه اثر گذار.
نخبگان در هر جامعه ای نقش پیشرو و برجسته دارند و آن ها را می توان به دو دسته کلی نخبگان فکری و اجرایی تقسیم کرد. نخبگان اجرایی در عرصه سیاسی و اقتصادی فعالیت می کنند و نخبگان فکری افرادی هستند که اندیشه، روش های بهینه، تئوری و آینده نگری تولید می کنند. در واقع طبقه متوسط به عنوان مهمترین پایگاه نخبگان، توان کار اجرایی و فکری را با هم دارد و می تواند نقش نخبه فکری و ابزاری را ایفا و با عقلانیت و خِرد، کشور را به سر منزل مقصود که همان توسعه و پیشرفت است، برساند.
بنابر این دور شدن دو دسته از نخبگان از یکدیگر آفت بزرگی است که به نوعی واگرایی و در مقابل نزدیک شدن آن ها به هم افزایی می انجامد. از این رو نخبگان اجرایی می توانند با بهره گیری از اندیشه نخبگان فکری، بهینه و اجرایی کردن این تفکرات را پی بگیرند.

3- ضعف جامعه مدنی و نبود احزاب قوی و قدرتمند، فضا را برای افراد و جریان هایی فراهم می کند که با سوار شدن بر موج شکاف ها و نارضایتی های مردم و طرح شعارهای عوام فریبانه، تیشه به ریشه ی دموکراسی و نهادهای برخاسته از آن می زنند.
گروهی معتقدند بهشت تفکرهای عوامگرایانه یا پوپولیستی جایی است که جامعه مدنی و احزاب شکل و انسجام پیدا نکرده اند یا ضعیف هستند. در واقع پوپولیسم زمانی شکل می‌گیرد که امکان خردورزی در جامعه مسدود یا اندک شده باشد و امکان بروز احساسات، عواطف، قراین و منافع آنی شدت یافته و جامعه دچار نوعی نابسامانی باشد.
همان گونه که پیشتر گفته شد پایگاه اصلی جامعه مدنی در میان طبقه توسط است. زمانی که طبقه متوسط به دلایل اقتصادی و سیاسی آسیب‌پذیر یا خیلی ضعیف می‌شود، آن گاه ریزش و گرایش آن به سمت جنبش‌های پوپولیستی بیشتر می‌شود.

4- به نظر می‌رسد بهره گرفتن از نخبگان تصمیم گیری و تصمیم سازی را تسهیل می کند. از طرفی دیگر گردش نخبگان شکل عملی پیدا می کند و قابلیت‌های واقعی شناخته شده و به کار گرفته می شود. از این رو دولت ها نمی توانند نسبت به طبقه متوسط جامعه و به ویژه نخبگان جامعه بی توجه باشد چرا که با گردش نخبگان و تقویت جامعه مدنی، قانونمندی و شفافیت را نهادینه کرده و پاسخگویی را ممکن می سازد.

پژوهشم**458** 1601**خبرنگار: محمد ستاری** انتشاردهنده: شهناز حسنی
ایرنا پژوهش، کانالی برای انعکاس تازه ترین تحلیل ها، گزارش ها و مطالب پژوهشی ایران وجهان، با ما https://t.me/Irnaresearchهمراه شوید.

انتهای پیام /*

باشگاه مخاطبان ایرنا

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال