هدف ایرنا گسترش اطلاع رسانی است. لذا انتشار این مطلب به معنای تائید محتوای آن نیست

پیشرفت داستان‌نویسی در کشورامیدوارکننده است

تهران- ایرنا- روزنامه خراسان در گفت وگویی با عزت الله الوندی داستان نویس نوشت: نویسندگان می‎توانند کتاب های مورد علاقه خود را پیدا کنند و بدین‌ ترتیب سطح کیفی آثار کشورهای دیگر به راحتی برای آن‌ها قابل ارزیابی است. به تبع آن،سطح رمان‌هایی که با تأثیرپذیری از آن‌ها خلق می‌کنند، بالاتر رفته و این نویدبخش آغاز پیشرفت و دوره امیدوارکننده‌ای است.

در ادامه این گفت وگو آمده است: متولد سال 1353 شهر تویسرکان و دانش آموخته رشته ادبیات نمایشی دانشکده هنر است. از جمله سوابق اجرایی وی می‌توان به مسئولیت برگزاری جشنواره کودک و نوجوان، مسئول صفحه موسیقی جام جم، بیان و آفتاب یزد، دبیر سرویس ادب و هنر مجله توانا اشاره کرد. همچنین کتاب‌های «فردوسی»، «بچه‌ها دلم برایتان تنگ می‌شود»، «بیل کوچولو و بچه آدم»، «سالمون و رؤیاهایش»، «اسمت چیه تربچه»، «مرغ هوا» و ... از جمله آثار اوست. عزت‌ا... الوندی، نویسنده موفق حوزه کودک و نوجوان کشورمان اخیرا در سفری به مشهد، میهمان انتشارات «به‌نشر» مشهد بود. به همین دلیل فرصتی دست داد تا با این مولف درباره کم و کیف تولید یک اثر ارزشمند فرهنگی به گفت‌وگو بنشینیم.

** جریان رمان‌نویسی و داستان‌نویسی در کشور ما در دهه اخیر ، به ویژه با ورود نویسندگان جوان دستخوش تحولاتی شده است، اما بازار نشر یک پوسته و یک جریان درونی دارد، شما به عنوان یکی از فعالان این بخش، امروز، احوال این جریان را چطور می‌بینید؟
به نظر من، سطح کیفی آثار به نسبت 10 سال گذشته بسیار بالاتر رفته است. طبیعی است که با رشد فناوری‌ها و رسانه‌ها به سهولت می‌توان کتاب‌ها را هم به زبان اصلی و هم فارسی به دست آورد. بنابراین نویسندگان می‎توانند کتاب های مورد علاقه خود را پیدا کنند و بدین‌ ترتیب سطح کیفی آثار کشورهای دیگر به راحتی برای آن‌ها قابل ارزیابی است. به تبع آن، سطح رمان‌هایی که با تأثیرپذیری از آن‌ها خلق می‌کنند، بالاتر رفته و این نویدبخش آغاز پیشرفت و دوره امیدوارکننده‌ای است. نوشته‌های هر دوره باید بازتاب نیازها، غم، اندوه، شادی، رؤیا و خیال افراد جامعه خود باشد. علاوه بر این که آثار نویسندگان، ذائقه مخاطب خود را بالا می‌برد، به بخشی از ذائقه‌های پیشین آن‌ها نیز پاسخ می‌دهد.

** فکر می‌کنید اکنون مخاطب چه نوع رمان‌ها یا مجموعه
داستان‌هایی را با چه کیفیت از نگارش می‌پسندد؟ یعنی رغبت او به چه جنس آثاری با چه رویکردها و پرداخت‌هایی است؟
اکنون با توجه به آمارهایی که در منابع گوناگون کتابخانه‌ای و تلگرامی ارائه می‌شود، به داستان‌هایی بیشتر توجه می شود که رویکردهای اجتماعی بشر امروز را در برمی‌گیرد. این رویکردها در گذشته نیز وجود داشته‌است، اما با توجه به تنوع سن مخاطبان رمان، از نوجوان تا کهنسال و دستاویز کردن قالب رمان برای درک جهان پیرامون‌، بیش از دیگر اشکال ادبی به سمت آن گرایش پیدا می‌کنند. از طرف دیگر، نظر به آنکه رمان مرجعیت دارد و بازتاب دنیای درونی نویسندگان و درعین حال دربردارنده اتفاقات جامعه است، به عنوان یک رسانه می‌توان به آن تکیه کرد.

** اساساً برای راغب کردن جامعه مخاطب به خواندن یک رمان یا مجموعه داستان باید چه رویکردی را پیش گرفت؟ نویسنده باید چه نکاتی را مدنظر داشته باشد و ناشر باید به دنبال چاپ چه آثاری برود که خواننده رغبت کند بابتشان دست به جیب شود؟
در این زمینه، هر انتشاراتی می‌تواند مجموعه‌ای از اقدامات تبلیغی و خلاقانه را به کار گیرد که از شکل عرضه و بسته‌بندی کتاب گرفته تا نحوه آرایه محتوای آن(هنری و ادبی) را شامل می‌شود. یک ناشر برای جذب مخاطبان باید ویترین زیبایی داشته باشد که قسمتی از آن به این نگاه هنری برمی‌گردد و خوشبختانه در سال‌های اخیر رعایت آن را بیشتر در کار ناشران می‌بینیم. به جز آن، یکی از مشکلات دست به گریبان ناشران را می‌توان اوضاع پخش کتاب دانست. چرا که باید محصول فرهنگی نهایی شده به دست مخاطب خود برسد. عرضه‌کنندگان بزرگ کشور نبض بازار را می‌شناسند و شاخه‌ها و کانال‌های ارتباطی با مخاطب را در دست دارند، بنابراین می‌توان از آنها به عنوان یک میان‌بر سود جست.

** همان‌طور که می‌دانید در حال حاضر شمار اندکی از ناشران خاص به موضوع داستان‌های انقلابی علاقه نشان می‌دهند و این رویکرد فراگیر نیست. «به نشر» پیگیر توسعه ظرفیت‌های خود در این بخش است، از این منظر، فکر می‌کنید این مجموعه انتشاراتی باید چه پیش‌زمینه‌هایی را مدنظر قرار دهد تا محصولاتش توجه بخش بیشتری از جامعه را به خود جلب کند؟
مخاطبان از نظر ذائقه طیف گسترده‌ای را شامل می‌شوند، برخی به موضوعات خاص اقبال نشان می‌دهند اما اینکه از بخشی از آثار انقلابی استقبال نمی شود، جای نگرانی ندارد چون این موضوعات بخشی از تاریخ ماست و با گذشت زمان، می‌توان آن را در میان دغدغه‌های مردم جست وجو کرد.

خالق این جنس داستان‌ها و روایت‌ها، سعی می‌کند تا مسائل مورد توجه مردم را با سابقه تاریخی متقن و بیانی درست و مستند منتقل کند، بنابراین نیازمند پژوهش است. اگر پژوهش نکند یا ناقص صورت پذیرد، کاری مانند «معمای شاه» حاصل کار خواهد شد که نتیجه مطالعات جامع و مانع نیست و همه موضوعات را در نظر نمی‌گیرد پس باورپذیر هم نیست.

** شاخصه یک داستان انقلابی خوب را چه می‌دانید؟ (منظورمان از داستان انقلابی روایتی است که بخشی از تاریخ مهم این کشور را برای نسلی که بعضاً هیچ تجربه ای از آن دوران ندارند، شفاف می‌‌کند و علاوه بر پایبندی به اصالت‌های روایت یک واقعه تاریخی، دارای کشش کافی برای مخاطب نیز است)
این پرسش از دو بخش مجزا تشکیل می‌شود. اول باید داستان خوب بنویسیم. داستانی که هم برای مخاطب و هم نویسنده جذاب باشد. یعنی کل ارایه آن سفارشی صرف نباشد. البته کارهای سفارشی به قلم شگفت‌انگیز برخی نویسندگان، مورد نظر بحث من نیست. در درجه دوم باید داستانی نو داشته باشد. انقلاب ما، انقلاب شعارنویسی و پخش اعلامیه نبوده است، رویدادی عمیق‌تر دارد. نویسنده هم باید عمیق‎تر به موضوعات انقلاب توجه کند اما بیشتر اتفاقات سطحی و کلیشه‎ای را در آثار می‎بینیم. منابع و مستندات موجود، حاکی از آن است که انقلاب اسلامی، فراتر از شعارهای ا...‌اکبر روی پشت بام‎ها بود. اگر دقیق‌تر شویم و پژوهش را جدی بگیریم، از حوادث زیرپوستی جامعه آن زمان برای استفاده در داستان‌های‌مان مطلع خواهیم شد.

** بعضی از پرفروش‌ترین کتاب‌های ما در کشور در موضوع دفاع مقدس بوده‌اند، فکر می‌کنید چه نکاتی موجب شد که این آثار مخاطب عام را با خود همراه کنند، چه عواملی در این آثار بود که در نمونه‌های مشابه ناموفق مشاهده نمی‌شد؟
در این زمینه نیز مانند دیگر موضوعات باید بعد از پژوهش و جست وجو، براساس دغدغه‎های مخاطبان، کار تولید شود. در برخی از موضوعات می‌توان مخاطب را حساس کرد تا نگرانی‌های ناشر، نویسنده و مخاطب برطرف شود. در حوزه دفاع مقدس باید به مصادیق طنزآمیز و پُرهیجان و پُرمخاطره دفاع مقدس -برای بچه‌ها یا حتی بزرگسالان- که تاکنون کمتر بدان‌ها پرداخته شده، به صورت برجسته‌تر بپردازیم.

** اگر«به نشر» یا دیگر مراکز انتشاراتی کشور بخواهند وارد حوزه نشر کتاب‌های انقلابی شوند، فکر می‎کنید باید به چه الزاماتی توجه کنند تا آنچه حاصل می‎آید یک مجموعه ارزشمند باشد؟ اقتضائات تولید اثر در این جنس موضوعات چیست که به ورطه شعارزدگی و میان‌مایگی گرفتار نشود؟
اگر ناشران به چیدن گروه کارشناسی قوی برای بررسی دست نوشته‌هایی که به دستشان می‌رسد، توجه بیشتری داشته باشند، در این صورت می‌توانند امیدوار باشند که آثار خوبی چاپ شود. در واقع کارشناسان و صاحبنظران، نقش اتاق فکر را در این عرصه برای سفارش اثر به نویسندگان بازی می‌کنند.

** به تجربه ناشران موفق جهان هم در زمینه تعامل مؤثر میان ناشر و نویسنده اشاره‌ای بفرمایید؟
موفقیت آنها از جسارت ناشی می‌شود. ناشر و نگارنده کتاب باید جسارت بیان واقعیت‌های اجتماعی را داشته باشند. به عنوان نمونه، کتاب «ماتیلدا»، درخصوص زیر سؤال بردن سیستم آموزشی مدارس اروپاست. در ایران به دلیل تأکید بر نمره، ترس و اضطراب و نیز افسردگی و انزوا را در بچه‌های دبیرستانی درونی کردند. یکی از کارهای ما، نقد اتفاقاتی است که پیرامون ما رخ می‌دهد. این جسارت را برخی از نویسندگان و ناشران ما ندارند، لذا کار متفاوت خلق نمی‌شود و راه پدیدآوردن آثار شاخص و تأثیرگذار بسته می‌ماند.

به هرحال صنعت نشر وابسته به بازگشت سرمایه است. ناشران خصوصی در این زمینه موفق‌تر از ناشران دولتی عمل کردند. زیرا ناشران دولتی به تناسب تعاریف و ماموریت‌هایی که برایشان تعریف شده است کتاب‌هایی را تولید می‌کنند که ممکن است استقبال نشود. برخی اوقات هم کتاب‌ها رایگان توزیع یا به افراد خاص هدیه داده می‌شود. درست است که این رویه، در بسیاری از نقاط جهان رواج دارد اما یک نقطه ضعف محسوب می‌شود چون ظرفیت موجود در جهت نیاز و ذائقه جریان نیافته و صرف ماموریت‌ها شده است، از طرفی نگاه رقابتی بازار نشر در این حوزه معنایی ندارد. در مقابل، ناشران خصوصی، سرمایه خودشان را صرف رساندن کتاب به دست مخاطب واقعی می‎کنند. کتاب رایگان، خوانده نمی‌شود زیرا توفیق اجباری است.

*منبع: روزنامه خراسان، 1396.01.30
** گروه اطلاع رسانی**9368**2002** انتشاردهنده: فاطمه قناد قرصی

انتهای پیام /*

باشگاه مخاطبان ایرنا

برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال