گزارشی از یک نشست تخصصی

بررسی روابط ایران و اتحادیه اروپا در دوران پسابرجام

تهران- ایرنا- مرکز پژوهش های دیپلماسی ایرانی نشستی را با موضوع «بررسی روابط ایران و اتحادیه اروپا در دوران پسابرجام» 14 بهمن 1394 خورشیدی در تهران برگزار کرد.

اتحادیه اروپا از برخی کشورهای صاحب نفوذ و قدرت تشکیل شده است و به عنوان یکی از بلوک های قدرتمند اقتصادی در نظام بین المللی محسوب می شود. ارتباط ایران و اروپا پیشینه طولانی دارد و در دوره هایی همکاری در زمینه های مختلف به ویژه اقتصادی و صنعتی گسترش زیادی پیدا کرد و در برهه هایی این ارتباط و تعامل با فراز و نشیب های زیادی همراه بوده است. ولی آنچه که عامل استمرار ارتباط ایران و اتحادیه اروپا محسوب می شود، پیشینه تاریخی و مزیت های فراوان موجود برای هر دو طرف در ایجاد ارتباط به شمار می رود.
ایجاد بحران در پرونده هسته ای که به اعمال تحریم های همه جانبه علیه ایران شد، سطح مناسبات بین المللی ایران با اتحادیه اروپا را به شدت کاهش داد. اما با توافق هسته ای ایران با 1+5، فصل تازه ای را در گسترش ارتباط تهران با جهان و به خصوص اتحادیه اروپا گشوده شد و اجرای برجام بیش از هرچیز زمینه های توسعه و تقویت روابط خارجی ایران را با اتحادیه اروپا فراهم کرد.
نشست«بررسی روابط ایران و اتحادیه اروپا در دوران پسابرجام» با حضور سعید خالوزاده استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر ارشد مطالعات اروپا و رافائل ماریلّو، استاد دانشگاه و بنیانگذار گروه تحقیقاتی روابط بین المللی و مطالعات اسلامی در مرکز پژوهش های دیپلماسی ایرانی برگزار شد.
**حل بحران هسته ای ایران حاصل تلاش دیپلماتیک اتحادیه اروپا
نخستین سخنران این نشست رافائل ماریلّو، استاد دانشگاه و بنیانگذار گروه تحقیقاتی روابط بین المللی و مطالعات اسلامی درباره نگاه اروپا به ایران گفت: تفاوت اساسی میان آمریکا و اروپا این است که اروپا از لحاظ روابط بین المللی سعی می کند تا در یک چارچوب مشخص، گفت و گوهای شفافی با ایران داشته باشد که حاصل این تلاش دستیابی به توافق هسته ای پس از 10 سال دیپلماسی فعال اتحادیه اروپا بود. داشتن روابط دیپلماتیک میان ایران و اتحادیه اروپا مساله جدیدی به شمار می رود. ایران قبلا با کشورهای مختلف اروپایی ارتباط بین الملل داشت، اما اتحادیه اروپا به عنوان یک مجموعه در حل مشکل هسته ای ایران، نقشی مثبت ایفا کرد.
**فراز و نشیب های ارتباط میان ایران و اتحادیه اروپا
وی درباره فراز و نشیب های ارتباط میان ایران و اتحادیه اروپا در دوره های مختلف اظهار داشت: حسن روحانی رئیس جمهوری پس از اجرایی شدن برجام تصمیم گرفت به اروپا سفر کند و نخستین مقصد او نیز ایتالیا بود، رئیس جمهوری ایران در دولت اصلاحات نیز ابتدا به ایتالیا سفر کرد. اما در دولت نهم و دهم روابط ایران و اروپا پیچیده و به همین دلیل سیاست های اتحادیه اروپا متاثر از سیاست های آمریکا شد. اتحادیه اروپا بزرگترین شریک تجاری ایران بود و بعد از تحریم ها جایگاه ایران در این زمینه تضعیف شد.
بنیانگذار گروه تحقیقاتی روابط بین المللی و مطالعات اسلامی با اشاره به این که به نظر می رسد در دوره کنونی، سیاست اروپا مستقل از آمریکا خواهد بود، یادآور شد: یکی از محورها در سفر آینده فدریکا موگرینی مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا به ایران، تاسیس دفتر رسمی اتحادیه اروپا خواهد بود. نبود دفتر رسمی اتحادیه اروپا در ایران از جمله مشکلاتی است که شرکت های اروپایی که خواهان عقد قرارداد با ایران هستند با آن رو به رو می شوند. سیاست اتحادیه اروپا در قبال ایران قبلا درباره مسائل امنیتی بود، زیرا نزدیک بودن ایران به اتحادیه اروپا سبب شد تا زمانی که احتمال وجود سلاح هسته ای در ایران را مطرح کردند، امنیت اروپا تهدید شود، اما بعد از توافق هسته ای امید است تا روابط ایران و اتحادیه اروپا به سمت غیرامنیتی شدن حرکت کند و روابط اقتصادی و سیاسی گسترش یابد.
**تامین انرژی اروپا به وسیله ایران
رافائل ماریلّو در ادامه با یادآوری توانایی ایران در تامین انرژی اروپا، بیان کرد: اتحادیه اروپا خریدار انرژی از روسیه است و با ایجاد بحران اوکراین و تیره شدن روابط اروپا و روسیه، ایران باید در زمینه تامین انرژی اروپا، یک سیاست مستقل را در پیش بگیرد. اتحادیه اروپا آمادگی کاملی را برای همکاری با ایران دارد و می توان انتظار داشت پس از بحران اوکراین، ایران بتواند نیازهای اروپا در حوزه گاز را برطرف کند.
**زمینه های مختلف همکاری ایران و اتحادیه اروپا
وی با اشاره به ارتباط خوب ایران با اتحادیه اروپا و به ویژه با چهار کشور اروپایی یعنی فرانسه، آلمان، ایتالیا و انگلیس تصریح کرد: عضویت نداشتن ایران در سازمان تجارت جهانی (WTO) یکی از مشکلات موجود در برقراری تعامل و ارتباط های اقتصادی است که ایران باید در جهت عضویت به این سازمان تلاش کند. اروپا می تواند در حوزه تامین انرژی پاک و برطرف کردن مشکلات زیست محیطی، نقشی موثر داشته باشد. ایران به لحاظ باستان شناسی ارتباط خوبی با ایتالیا و فرانسه دارد اما امکانات ایران برای توریسم ضعیف است. بعد از تصویب قانون مربوط به محدودیت سفر به ایران، مشکلات زیادی برای توریست های ایران ایجاد شد.
بنیانگذار گروه تحقیقاتی روابط بین المللی و مطالعات اسلامی هزینه سفر به ایران را بسیار بالا و گران توصیف کرد و افزود: کمبود امکانات اقامتی و تسهیلات رفاهی برای توریست های خارجی مشکلی جدی است و همین عامل موجب شده تا تعداد گردشگران اروپایی با توجه به امکانات و جاذبه های توریستی بی نظیر ایران به لحاظ باستانی و هنری، کم باشد. یکی دیگر از زمینه های همکاری مشترک ایران و اتحادیه اروپا، مبارزه و توقف با ترانزیت مواد مخدر از افغانستان به اروپاست. این همکاری ها باید گسترش یابد و همچنین ایران باید نقش مثبتی را در حل و فصل بحران سوریه ایفا کند.
**میزان و سطح ارتباط ایران و اتحادیه اروپا
دومین سخنران این نشست سعید خالوزاده استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر ارشد مطالعات اروپا درباره نگاه ایران به اروپا گفت: اتحادیه اروپا در دوره های سازندگی و اصلاحات نخستین طرف تجاری ایران بود و ارتباط خوبی را با این اتحادیه داشت. اما بعد از ایجاد بحران ناشی از فعالیت های هسته ای ایران و مطرح شدن آن در شورای حکام آژانس اتمی، فضای موجود تغییر کرد و آمریکا به اتحادیه اروپا فشار آورد که مساله هسته ای را در سرفصل گفت وگوهای خود با ایران قرار دهد و از سال 2003 میلادی مناسبات ایران و اتحادیه اروپا وارد فضای جدیدی شد که بیشتر چالش برانگیز بود. به خصوص در دولت های نهم و دهم ارتباط میان ایران و اتحادیه اروپا به شدت کاهش یافت و تعامل و همکاری جای خود را به چالش و درگیری داد و در این دوره سطح مناسبات ایران و اروپا به پایین ترین میزان خود رسید و در حالی که زمانی سطح مناسبات ایران و اتحادیه اروپا 30 میلیارد یورو بود ولی با اعمال تحریم ها این رقم تا سال گذشته به 6.5 میلیارد یورو کاهش پیدا کرد.
**تحریم های اعمالی بر ایران به وسیله اتحادیه اروپا
استاد دانشگاه تهران در ادامه یادآور شد: تحریم هایی که اتحادیه اروپا بر ایران تحمیل کرد، تحریم های بانکی، انرژی، حمل و نقل، بیمه، کشتیرانی و غیره را شامل می شد که این تحریم ها موجب کاهش شدید سطح مناسبات فیمابین بود. با توجه به این که بیش از 85 درصد صادرات انرژی ایران به کشورهای اروپایی را دربرمی گرفت که با اعمال تحریم ها این روند متوقف شد.
** افق روشن آینده با توافق هسته ای
پژوهشگر ارشد مطالعات اروپا با اشاره به نتیجه رسیدن توافق هسته ای بیان داشت: بعد از 12 سال گفت و گو میان ایران با اتحادیه اروپا و سپس با کشورهای 1+5، جهان شاهد توافق وین در 14 ژوییه 2015 میلادی در ارتباط با فعالیت های هسته ای ایران بود. سپس در یک دوره 6 ماهه برجام در 26 دی 1394خورشیدی اجرایی شد. اجرایی شدن برجام نقطه عطفی در روابط ایران و اتحادیه اروپا محسوب می شود. سفر حسن روحانی رئیس جمهوری 10 روز پس از اجرایی شدن برجام به اروپا به لحاظ روانی، سیاسی، اقتصادی و بین المللی حائز اهمیت است. نخستین سفر اروپایی رئیس جمهوری به ایتالیا پیام مهمی دارد. گسترش روابط ایران و اتحادیه اروپا به تقویت جایگاه منطقه ای هر دو طرف منجر می شود. ایران به عنوان کشوری باثبات و قدرتمند در منطقه خاورمیانه، می تواند گزینه مناسبی برای توسعه همکاری با اتحادیه اروپا باشد.
وی در ادامه ظهور داعش را مساله ای نگران کننده برای جهان و به خصوص اتحادیه اروپا خواند و اظهار داشت: داعش آثار و پیامدهای خطرناکی را برای امنیت اروپا دارد و نقش ایران در زمینه مبارزه با تروریسم بسیار تاثیر گذار خواهد بود. به لحاظ فلسفی و عقیدتی ایران شیعه در مقایسه با دیدگاه های افراطی نزدیکی بیشتری به اروپای مسیحی دارد. از این جهت دیدار آقای روحانی با پاپ فرانسیس اهمیت زیادی دارد. زمینه های همکاری میان ایران و اروپا بسیار بیشتر از موارد اختلافی میان آنها است. با آغاز گفت وگوهای هسته ای و آشکار شدن اراده و علاقه در دو طرف برای پایان دادن به این مشکل و بحران، اروپایی ها منتظر اجرایی شدن برجام نماندند و در دو سال پیش، بیش از 100 هیات اقتصادی را به ایران فرستادند.
سعید خالوزاده با اشاره به نقش تاثیرگذار آمریکا در مذاکرات 1+5، تصریح کرد: با این وجود نباید نقش اروپا را نادیده گرفت. خانم کاترین اشتون، مسئول پیشین سیاست خارجی اتحادیه اروپا، مسئول هماهنگی مذاکرات هسته ای با ایران بود که پس از وی خانم فدریکا موگرینی هم چنین جایگاهی برعهده داشت. نقش اتحادیه اروپا در حل پرونده هسته ای ایران نقش تسهیل کننده و تسریع دهنده بود. اروپایی های تمایل و انگیزه خوبی برای همکاری با ایران دارند. یکی از آثار مهم اجرای برجام گسترش روابط ایران و اروپا است که به خاطر تعاملات تاریخی با ایران است.
**نقش مثبت اروپا در به نتیجه رسیدن توافق هسته ای
استاد دانشگاه تهران در ادامه افزود: اروپایی ها آمریکا را متقاعد کردند که به طرف جنگ با ایران حرکت نکند و آنها را قانع کردند که مشکل ایران را می توان با گفت و گو حل کرد و آمریکا را سر میز مذاکره آوردند و در برابر برخورد سخت پیشنهادی نومحافظه کاران آمریکایی، دیپلماسی نرم را مطرح کردند. با اجرایی شدن برجام ایران وارد فضای جدیدی شده است و محدودیتی برای همکاری های سیاسی، اقتصادی، بین المللی تجاری، علمی، فرهنگی و دانشگاهی با کشورهای اروپایی و به خصوص ایتالیا ندارد.
** گشایش یک سفارت یا هیات نمایندگی اتحادیه اروپا در ایران
پژوهشگر ارشد مطالعات اروپا در پایان با اشاره به علاقه مندی اروپایی ها نسبت به گشایش یک سفارت یا هیات نمایندگی اتحادیه اروپا در ایران، بیان کرد: در آینده می توان شاهد نهادینه شدن روابط ایران و اتحادیه اروپا بود که این امر به وسیله یک موافقتنامه همکاری و تجاری میان ایران و اتحادیه اروپا از نوع موافقتنامه های نسل سوم که تمام زمینه های تعامل تجاری و حتی سیاسی را در برمی گیرد، محقق خواهد شد تا ارتباط میان ایران و اتحادیه اروپا نظام مند و چارچوب داشته باشد. تاسیس سفارت خانه اروپایی در ایران در حقیقت مقدمه و پیش زمینه ای برای توسعه همکاری های بیشتر است. از نظر اتحادیه اروپا، برجام در واقع نقشه راه و راهبرد ارتباط میان ایران و اروپا محسوب می شود. در آینده می توان شاهد بهبود و گسترش سطح ارتباط میان ایران و اتحادیه اروپا بود و با دوره ای از گسترش سطح روابط رو به رو خواهیم بود.
*گروه اطلاع رسانی(مهسا شریفی)
پژوهشم**2059**9131

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال