دانشگاه آزاد؛ کارخانه تولید مدرک!

تهران - ایرنا - پایگاه اینترنتی فرارو در گفت و گو با میثم هاشم خانی پژوهشگر، حاکم شدن کمیت گرایی در دانشگاه آزاد اسلامی را مورد بررسی قرار داد و نتیجه گرفت که این نگاه سبب شد دانشگاه یادشده، تبدیل به کارخانه تولید مدرک شود.

این رسانه نوشت: دو هفته پیش رییس دانشگاه آزاد گفته بود: 500 هزار صندلی در دانشگاه آزاد خالی مانده است. حمید میرزاده در هشتمین جلسه هیئت امنای دانشگاه آزاد همدان همچنین اظهار کرد اگر توسعه تحصیلات تکمیلی در دستور کار دانشگاه قرار نگرفته بود، مشکلات اقتصادی بسیاری پیش می آمد. سال 93 بود که دانشگاه آزاد اقدام به بالابردن ظرفیت پذیرش خود کرد. افزایش ظرفیت به خصوص در مقطع دکترا انجام گرفت. چنانچه 5 هزار نفر در آزمون دکترای تخصصی سال 93 این دانشگاه پذیرفته شدند. حمید میرزادهاز اضافه شدن 70 درصدی رشته های دکتری در سال 93 نسبت به سال 92 خبر داده است. گسترش ظرفیت دانشگاه آزاد، واکنش های زیادی در پی داشت. مخالفان از پایین آمدن کیفیت حرف زدند؛ چه در سطح اساتید و اعضاء هیات علمی و چه در سطح دانشجویان. با این وجود رییس دانشگاه آزاد این انتقادها را رد می کند. حالا با گذشت مدت زمانی رییس دانشگاه آزاد از خالی بودن 500 هزار صندلی در کاردانی به کارشناسی این دانشگاه خبر می دهد. 500 هزار صندلی خالی این دانشگاه را باید در کنار 10 میلیون مترمربع فضای مسقف، 70 هزار عضو هیات علمی و مدرس و داشتن رتبه سوم این دانشگاه از نظر تعداد دانشجو قرار داد. با این شرایط باید دید که آیا خالی ماندن این تعداد صندلی در دانشگاه آزاد ناشی از گسترش بی رویه آن است؟ به طور کلی این دانشگاه چه تاثیری در وضعیت آموزشی کشور داشته است؟ آیا سیاست گسترش دانشگاه آزاد به بهبود وضعیت آموزش عالی در کشور کمکی کرده است؟ چهار ملاحظه برای دانشگاه آزاد میثم هاشم خانی -پژوهشگر- در گفت و گو با فرارو عملکرد دانشگاه آزاد را تحلیل کرد. عضو غیردولتی کمیته تلفیق برنامه ششم توسعه در حوزه آموزش با در نظرگیری 4 ملاحظه درباره این دانشگاه گفت: اول آن که وجود این دانشگاه، 2 فایده کلیدی داشته است. در درجه نخست این دانشگاه توانسته از خروج بخشی از متقاضیان تحصیلات دانشگاهی به خارج از کشور جلوگیری کند. در درجه بعد توانسته با توسعه شعب خود در مناطق محروم تر کشور، فرهنگ مطالعه و علم آموزی را به این مناطق توسعه دهد. وی ادامه داد: دانشگاه آزاد از «سم انحصار و فقدان رقابت» رنج می برد و ضعف های کیفی این دانشگاه، عموما ناشی از این مساله است. هاشم خانی با اشاره به فرهنگ مدرک گرایی و با توضیح سومین نکته در مورد دانشگاه آزاد اظهار کرد: متاسفانه فرهنگ «مدرک شیفتگی» در کشور، باعث رونق کسب و کارِ «تولید انبوه مدرک» شده است. نتیجه این که درست در شرایطی که انبوهی از کودکان و نوجوانان خانوارهای محروم تر جامعه به حداقل های آموزشی دسترسی ندارند، متاسفانه تمام همّ و غم برخی مقامات ارشد کشور بر افتخار به ارایه آمارهای فارغ التحصیلان دانشگاهی متمرکز است. وی همچنین با انتقاد از تشویق جوانان برای داشتن هرچه بیشتر تحصیلات دانشگاهی گفت: متاسفانه شاهد نگاهی بسیار مخرب در میان برخی از مقامات ارشد کشور هستیم، که معتقدند برای کاهش «تعداد جوانان جویای کار» و کاهش فشار بر بازار کار، باید جوانان را به تحصیلات دانشگاهی هر چه بیشتر تشویق کنیم. وی تصریح کرد: این نگاه مخرب، اگرچه شاید بتواند یک مسکن کوتاه مدت باشد و اندکی از فشار بازارکار را کم کند، اما قطعا در بلندمدت باعث شکل گیری سیل انبوهی از جمعیت جوانی خواهد شد که جوانی خود را صرف تحصیلات عالیه کرده اند و با ورود ناگهانی به بازار کار و نیافتن شغل، دچار سرخوردگی شدید می شوند. مدرک دانشگاهی در انحصار دانشگاه آزاد عضو غیردولتی کمیته تلفیق برنامه ششم توسعه با اشاره به انحصار وسیع دانشگاه آزاد در ارائه مدرک دانشگاهی گفت: در حوزه آموزش در اقتصادهای توسعه یافته، یکی از مهم ترین جنبه های رقابت دانشگاه های دارای شهریه برای حذف دانشجویان، ارایه گزارش عملکرد شغلی و مالی فارغ التحصیلان دانشگاه ها است. هر دانشگاهی سعی می کند در این زمینه گزارش شفاف ارایه دهد. وی در ادامه تاکید کرد: طبیعتا تا زمانی که دانشگاه آزاد دارای یک انحصار وسیع در ارایه «مدرک دانشگاهی دارای شهریه» باشد، این دانشگاه هیچ انگیزه ای برای ارایه گزارش عملکرد فارغ التحصیلان ش در بازار کار نخواهد داشت. این پژوهشگر اقتصادی با اشاره به رکود کیفی دانشگاه آزاد اظهار کرد: همین طور که عرض کردم، دانشگاه آزاد از «سم انحصار» رنج می برد. تا این انحصار شکسته نشود و رقابت کافی در این حوزه شکل نگیرد، محال است بتوانیم با بخشنامه و توصیه و تقاضا، رکود کیفی دانشگاه آزاد را اصلاح کنیم. میثم هاشم خانی در ادامه توضیح داد: وضعیت انحصاری دانشگاه آزاد، درست مشابه انحصار فعلی ایران خودرو در بازار عرضه اتومبیل، یا وضعیت 15 سال پیش بانک های دولتی یا وضعیت 10 سال پیش شرکت همراه اول است. همان طور که شکسته شدن انحصار در بانکداری و عرضه سیمکارت موبایل باعث شد شرکت های دولتی این 2 حوزه هم پویاتر بشوند، توسعه رقابت در زمینه «تحصیلات دانشگاهی دارای شهریه» هم قطعا باعث می شودبسیاری از ظرفیت های دانشگاه آزاد شکوفا شوند. وی با مقایسه دانشگاه های غیردولتی در کشورهای توسعه یافته با دانشگاه آزاد ایران گفت: در کشورهای توسعه یافته، صدها دانشگاه کاملا غیردولتی وجود دارد که برای جذب دانشجویان بیشتر، هم در زمینه شهریه، هم در زمینه کیفیت آموزش و هم در زمینه اصلاح مکرر برنامه درسی به شکل سازگار با نیازهای بازار کار، با هم رقابت دارند. همین رقابت باعث شده که مثلا بسیاری از دانشگاه های غیردولتی مستقر در اقتصادهای توسعه یافته، هر سال گزارش مناسبی از میزان موفقیت فارغ التحصیلان خود در بازار کار منتشر کنند. کمیت دانشگاه آزاد کیفیت نداشته است هاشم خانی در پاسخ به سئوالِ 'آیا چنانچه مسئولین این دانشگاه می گویند کمیت این دانشگاه با کیفیت همراه بوده است'؟ با ذکر مثالی گفت: درحال حاضر ایران خودرو هم مدعی ست که جزو بزرگ ترین تولیدکنندگان خودرو در دنیا است. اما به چه قیمتی؟ به قیمت مجبور کردن ده ها میلیون ایرانی به استفاده از خودروهای کم کیفیت و گران. به قیمت مجبور کردن میلیون ها خانوار به پرداخت اقساط سنگین خرید خودرو که باعث شده است قدرت خرید ماهانه خانوارها کاهش یابد و با کاهش خرید مواد غذایی و خدمات تفریحی و امثالهم از طرف این خانوارها، صدها هزار شغل در زمینه کشور تخریب شوند. وی همچنین صراحتا گفت: تصور می کنم که قرار گرفتن در میان بزرگ ترین خودروسازان دنیا به قیمت لطمه به میلیون ها ایرانی، قطعا افتخارآمیز نیست. این پژوهشگر ضمن اشاره به بالانبودن ارزش کمیت دانشگاه آزاد اظهار کرد: دانشگاه آزاد هم وضعیت مشابهی دارد. بالابودن کمیت دانشجویان دانشگاه آزاد، فقط زمانی ارزشمند است که در یک رقابت سنگین حاصل شده باشد. اگر دانشگاه های مختلفی با شهریه های مختلف وجود داشتند و بعد تعداد بسیار بالایی از داوطلبان تحصیلات دانشگاهی «دانشگاه آزاد» را انتخاب می کردند، قطعا برای این دانشگاه بسیار افتخارآمیز بود. چطور در تحصیلات دارای شهریه رقابت ایجاد کنیم؟ عضو غیردولتی کمیته تلفیق برنامه ششم توسعه برای رقابتی شدن فضای ارایه تحصیلات دانشگاهی دارای شهریه در کشور در برنامه ششم توسعه پیشنهاداتی را ارائه کرده و گفت: اولین پیشنهاد آن که وزارت علوم برای تاسیس هر دانشگاه غیردولتی که 5 تن از اعضای هیات علمی دانشگاه های دولتی جزو موسسان آن باشند، ظرف حداکثر 6 ماه مجوز تاسیس و پذیرش دانشجو صادر کند. وی در ادامه پیشنهاد دوم و سوم را مطرح کرده و گفت: پیشنهاد دوم آن که وزارت علوم به طور سالیانه کیفیت دانشگاه های غیردولتی را ارزیابی کرده و به آنها درجه 1 تا 5 ارایه کند. پیشنهاد سوم این است که درجه هر دانشگاه غیردولتی براساس ارزیابی وزارت علوم، در دفترچه انتخاب رشته کنکور درج شود. هاشم خانی در ادامه پیشنهاد چهارم را چنین توضیح داد: در دفترچه کنکور درج شود که نهادهای دولتی مجاز به استخدام فارغ التحصیلان دانشگاه های درجه 4 و 5 نیستند. پیشنهاد پنجم؛ دانشگاه های غیردولتی در تعیین شهریه خود در هر سال آزاد باشند و میزان شهریه در دفترچه کنکور درج شود، اما مجاز نباشند که شهریه دانشجویان ورودی هر مقطع را تا پایان فارغ التحصیلی افزایش دهند. این پژوهشگر در ادامه اظهار کرد: در صورت اجرایی شدن این پیشنهادها، تصور می کنم رقابت مطلوبی در زمینه ارایه آموزش دانشگاهی دارای شهریه ایجاد خواهد شد و دانشگاه های غیردولتی هم مجبور به رقابت سنگین در زمینه برآورده کردن نیازهای بازارکار خواهند بود تا بتوانند دانشجویان را جذب کنند. عضو غیردولتی کمیته تلفیق برنامه ششم توسعه در حوزه آموزش ضمن اشاره به فضای وسیع دانشگاه آزاد گفت: قطعا زمین ها و ساختمان های متعدد دانشگاه آزاد می تواند واگذار شود و درآمد حاصله صرف بهبود کیفیت آموزش در این دانشگاه شود. اما تصور می کنم اگر ده ها مصاحبه هم در نقد این وضعیت منتشر شود، تا وقتی که دانشگاه آزاد خود را در معرض رقابت سنگین نبیند، هیچ فایده ای نخواهد داشت. میثم هاشم خانی در ادامه به خالی ماندن 500 هزار صندلی در دانشگاه آزاد پرداخته و دراین باره اظهار کرد: تصور می کنم سرمایه گذاری عظیمی برای ظرفیت سازی برای این حجم عظیم از صندلی های خالی صورت گرفته است. منابع سرمایه گذاری هم طبیعتا از جیب دانشجویان دانشگاه آزاد پرداخت شده است. این مساله، به هیچ عنوان اتفاق خوشایندی نیست. فواید دانشگاه آزاد چه بود؟ این پژوهشگر البته معتقد است که دانشگاه آزاد فوایدی نیز داشته است. وی می گوید: با وجود همه نقدهایی که ذکر کردم، قطعا منافع دانشگاه آزاد بیشتر از مضرات آن بوده است. این دانشگاه توانسته است سطح فرهنگ کتابخوانی و علم آموزی را، به ویژه در مناطق کمتر توسعه یافته کشور، ارتقا دهد. هاشم خانی ادامه داد: همچنین در 30 سال گذشته، بخشی از دانشجویانی که مایل به ادامه تحصیل در دانشگاه های خارجی دارای شهریه بوده اند نیز، جذب دانشگاه آزاد شده اند. دانشگاه ها کارخانه های سه شیفت تولید مدرک شده اند این پژوهشگر در پاسخ به این سئوال که شما به «مدرک شیفتگی» شهروندان و کسب وکار «تولید انبوه مدرک» اشاره کردید. به نظر شما راه حل این مشکل چیست' گفت: همان طور که اشاره کردم، فرهنگ «مدرک شیفتگی» باعث شده که شاهد تبدیل دانشگاه ها (اعم از دولتی و آزاد) به «کارخانه های 3شیفته تولید مدرک دانشگاهی» باشیم. نتیجه اینکه ظرف 2 سال آینده تعداد مهندسان ایران از آلمان هم بیشتر خواهد شد، در حالی که ارزش تولیدات صنعتی ما حداکثر یک دهم آلمان است. این پژوهشگر در نقد اینکه افراد جامعه برای کسب اعتبار به مدرک روی آورده اند توضیح داد: متاسفانه به لحاظ فرهنگی جامعه ما به سمتی رفته که بسیاری از شهروندان، برای کسب اعتبار اجتماعی، راهی جز دریافت مدرک تحصیلی بالاتر پیش روی خود نمی بینند. بنابراین حتی در صورتی که وسع مالی مناسب برای پرداخت شهریه نداشته باشند و حتی اگر مطمئن باشند که دریافت مدرک تحصیلی هیچ رشدی در درآمد شغلی آنها ایجاد نمی کند، باز هم حاضرند به هر قیمت ممکن هزینه ای برای کسب مدرک تحصیلی بالاتر بپردازند تا جایگاه اجتماعی مناسب تری کسب کنند. چرا شیفته مدرکیم؟ میثم هاشم خانی در ادامه سه عاملی که 'مدرک شیفتگی' را در جامعه ایران تقویت کرده نام می برد و می گوید: درحال حاضر 3عامل مهم باعث تقویت «مدرک شیفتگی» در جامعه هستند: اول، تسلط نگاه کنکورمحور و دانشگاه محور در نظام آموزش وپرورش که باعث شده کودکان و نوجوانان در کلیدی ترین سال های شکل گیری شخصیت شان مدام با جمله «تنها راه پیشرفت مدرک دانشگاهی است» بمباران شوند و مثلا کسب حس وجهه اجتماعی از طریق موفقیت کسب وکاری و یا مشارکت در فعالیت های اجتماعی یا نظایر آن در ذهن شان نقش نبندد. وی همچنین تصریح کرد: به کارگیری مکرر القاب «دکتر» و «مهندس» در صداوسیما و نامه نگاری های دولتی و امثالهم عامل دوم تقویت 'مدرک شیفتگی' است. هاشم خانی عامل سوم را نیز این گونه توضیح داد: تسلط ساختار مدرک محور در استخدام های دولتی و انتصاب مقامات ارشد دولتی. برای مثال هم اکنون در اتحادیه اروپا، حدود 20 وزیر دیپلمه وجود دارند که همگی هم جزو وزرای موفق هستند. در نقطه مقابل، در ایران شاهد وضعیتی هستیم که اگر یک وزیر مدرک دکترا نداشته باشد، نوعی نقص برای او تلقی می شود. عضو غیردولتی کمیته تلفیق برنامه ششم توسعه در حوزه آموزش همچنین معتقد است: 3 عامل بالا، عواملی هستند که با سیاست گذاری صحیح (مثلا ممنوعیت به کارگیری القاب دکتر و مهندس در صداوسیما و نامه نگاری های دولتی) قابل کنترل هستند و اگر کنترل شوند، می توانند تب «مدرک شیفتگی» را کاهش دهند. وی در انتها تاکید کرد: متاسفانه بخشی از مقامات ارشد کشور، پدیده «مدرک شیفتگی» را مثبت ارزیابی می کنند و با سیاست گذاری تبلیغی و ترویجی برای تعدیل این وضعیت مخالفند. استدلال این بزرگواران این است که نرخ بالای اقبال جوانان به تحصیلات کارشناسی و بعد هم کارشناسی ارشد و دکترا، می تواند در کوتاه مدت فشار بر بازار کار را کاهش دهد. میثم هاشم خانی گفت: در برابر چنین تحلیلی باید توجه کنیم که اگر امروز نتوانیم سیاست صحیحی برای رونق بازارکار کشور طراحی کنیم و به عنوان یک «مسکن» جوانان را به دنبال نخودسیاه (تحصیلات کارشناسی ارشد و دکترا) بفرستیم، چند سال بعد چگونه می خواهیم تبعات اقتصادی و اجتماعی و حتی امنیتی حضور انبوهی از جوانان بیکار و شدیدا سرخورده ای که مدرک کارشناسی ارشد و دکترا دارند را کنترل کنیم؟ منبع: پایگاه اینترنتی فرارو اول**1577

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال