فیلم «محمد رسول الله (ص)» در بوته نقد و نظر

تهران- ایرنا- فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) ساخته ی «مجید مجیدی»، این روزها بازار نقدهای سینمایی را پررونق کرده است؛ نقد و نظرهایی که همزمان با بررسی نقطه های قوت این فیلم پرتماشاگر و پرهزینه، به برخی ضعف های آن نیز پرداخته است.

نزدیک به چهار هفته از اکران فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) می گذرد. این فیلم طی این مدت افزون بر کشاندن شمار چشمگیری به سینماها، بسیاری از منتقدان و صاحبنظران سینمایی را به دایره ی ارایه ی دیدگاه هایشان درباره ی این فیلم کشاند. به باور برخی، از آنجا که فیلم محمد رسول الله (ص) از بزرگترین و مهم ترین پروژه های دینی در سینمای ایران و جزو آثار فاخر سینمایی به شمار می رود، اینگونه مورد توجه و ارزیابی اهالی سینما قرار گرفته است. هزینه ی ساخت این اثر بزرگ سینمایی 623.3 میلیارد ریال بوده است که این هزینه را شرکت سینمایی «نور تابان» وابسته به «بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی» پرداخت کرده است. در پشت صحنه ی این فیلم مجموعه یی از بهترین سینماگران جهانی حضور داشتند. از جمله چهره های سرشناسی که جزو عوامل فنی پروژه ی سینمایی محمد رسول الله (ص) هستند، می توان به «ویتوریو استورارو» (Vittorio Storaro) فیلمبردار نامدار ایتالیایی و «آی.آر.رحمان» آهنگساز معروف هندی اشاره کرد که هر 2 از برندگان جایزه ی سینمایی «اسکار» به شمار می روند. این فیلم سینمایی از محاصره ی مسلمانان در شعب ابی طالب آغاز می شود و سپس به دوره ی پیش از تولد پیامبر اسلام باز می گردد. این فیلم رخدادهای پیش از تولد پیامبر اسلام تا 12 سالگی و صحنه های دوره ی شیرخوارگی و خردسالی پیامبر را پیش چشم مخاطبان به تصویر می کشد. فیلم با اولین سفر پیامبر به شام و رسیدن به صومعه ی «بحیرا» راهب مسیحی به پایان می رسد؛ راهبی که درباره ی ظهور آخرین پیامبر به «ابوطالب» عموی پیامبر، بشارت می دهد. فیلمبرداری، موسیقی متن و جلوه های ویژه ی به کار رفته در این فیلم تاکنون مورد تحسین بسیاری از منتقدان قرار گرفته است. به باور بسیاری از صاحبنظران، آخرین اثر سینمایی مجیدی با بهره مندی از ظرفیت های موسیقی، تصویربرداری و جلوه های ویژه می تواند به قلب مخاطبان نفوذ کرده و عظمت و شکوه اسلام و پاکی و مهربانی پیامبر را به زیباترین و تاثیرگذارترین شکل آن به تصویر بکشد. گروهی از منتقدان سینمایی، ساخت این اثر بزرگ را در شرایط آشفته ی امروز جهان که به موجب رفتارهای غیرانسانی گروه های افراطی، اسلام ستیزی و اسلام هراسی در آن رو به گسترش است، امری ضروری دانسته اند. به اعتقاد آنان اثر سینمای محمد رسول الله (ص) می تواند معرف شایسته یی برای چهره ی حقیقی اسلام در عرصه ی بین الملل باشد و بر حاشیه سازی ها پیرامون این دین الهی و رحمانی خط نابودی بکشد. *** فیلم محمد رسول الله (ص) و تمجید منتقدان روزنامه ی «شرق» بیست و یکم بهمن ماه پارسال، یک روز پس از رونمایی از فیلم مجیدی در یادداشتی با عنوان «روایت باشکوه مجیدی از حضرت محمد(ص)» نوشت: خورشید و سواری که بر اسب به سوی مکه می رود، صحنه آغازین فیلمی است که هالیوودریپورتر از هزینه ٣٠ میلیون دلاری آن خبر داده است؛ بودجه ای که یک سی ام بودجه قطری ها برای ساخت فیلمی در همین زمینه است و همین صحنه است که بیننده را برای تماشای ٣٠٠ دقیقه فیلم دعوت می کند. فیلمی که بی تردید یکی از مذهبی ترین آثار سینمای ایران است و قطعا هیچ تحمیلی از مذهب در آن نمی توان یافت و مجیدی در مقام کارگردان تمام تجربه های این سال ها را در کنار استفاده از بهترین عوامل فنی انسانی و تکنولوژیک قرار داده است تا روایت های داستانی زیبای زندگی حضرت محمد(ص) را تصویر کند. فیلمنامه ای که با همراهی کامبوزیا پرتوی نوشته شده و با کمک بیژن میرباقری دیالوگ هایش تهیه شده است و البته مشاور هم آیت الله جوادی آملی است. شرق آورده است: ریزه کاری مجیدی در خلق صحنه های زیبا در لحظات مختلف همه یادآور آن دقتی است که مجیدی در لحظه ای از (فیلم) آواز گنجشک ها تاکید دارد که ماهی های قرمز از کیسه پسر بر زمین بریزد. مجیدی بهترین های سینمای جهان را گردآورده است یا نه، مهم نیست. اثری که خلق کرده شکوه موسیقی و تصاویر منحصر به فردش می تواند بیننده را برای ساعت ها بعد از دیدن فیلم به خود جلب کند. لحظه های غار حرا یا تصاویری که از بیابان های کنار مکه یا در رفتن به دیر پیش بحیرا ترسیم شده است، تنها لحظه های اندکی هستند که دوربین فیلمبرداری ویتوریو استورارو آن را تصویر کرده است و موسیقی متن آن ساخته اِی.آر.رحمان، در لحظات اوج و فرود قلب را می لرزاند. کلاس درسی که کودکان ایرانی و مسلمانان با علاقه بسیار در آن می نشینند. خبرگزاری «فارس» نیز در نیمه ی شهریورماه امسال در یادداشتی به دفاع همه جانبه از آخرین اثر سینمایی مجیدی پرداخت و انتقادهای صورت گرفته در مورد این فیلم را غرض ورزی سیاسی و سلیقه یی دانست. در این یادداشت سینمایی آمده است: فیلم محمد رسول الله (ص) برای کسانی که با نگاه های غیرمنصفانه و بعضاً «شخصی»، «سلیقه ای» و «سیاسی» به دنبال ایجاد تشنج و حاشیه باشند، پیام روشنی را القا نخواهد کرد. «علی محمدی» نویسنده ی این یادداشت، در ادامه با اشاره به فروش 2 میلیارد تومانی فیلم محمد رسول الله (ص) در 10 روز نخست از اکران آن نوشت: استقبال مردمی از این فیلم به حدی بود که سانس های فوق العاده ای برای آن حتی در ساعات نیمه شب نیز در نظر گرفته شد. در این میان، نکته ی حایز اهمیت آن است که برعکس بسیاری از فیلم های دیگر ایرانی، «خانواده های ایرانی» دسته جمعی برای تماشای این فیلم در سینما حاضر شدند. در این بین هنوز هستند مخالفانی که با قصد و غرض های آشکار و پنهان دست به بدگویی نسبت به پراقبال ترین فیلم این روزهای سینمای ایران می زنند. در این یادداشت در پاسخ به برخی ادعاها مبنی بر اینکه برخی روایت ها در فیلم محمد رسول الله (ص) پشتوانه ی تاریخی ندارند آمده است: هر فیلم تاریخی باید از حضور محققانی که در این حوزه تخصص دارند، بهره ببرد و در واقع از هر فیلم تاریخی باید توقع پژوهش تاریخی داشت. مجیدی فیلم خود را با بهره مندی از نظرات علما و آیات عظام همچون آیت الله جوادی آملی، آیت الله وحید خراسانی، آیت الله سیستانی، آیت الله صافی گلپایگانی و آیت الله مکارم شیرازی ساخته است. همچنین فیلم محمد رسول الله (ص) از حضور یک گروه مجرب از مورخین و پژوهشگران به سرپرستی حجت الاسلام اختیاری و با حضور حجت الاسلام رسول جعفریان استفاده کرده و مراحل مقدماتی و پیش تولید این فیلم که با تمرکز بر تحقیق و پژوهش بوده، سه سال طول کشیده است. «سرج لوزیک» مدیر جشنواره ی فیلم «مونترال» کانادا، نخستین جشنواره ی بین المللی که فیلم محمد رسول الله (ص) در آن به نمایش در آمد نیز در اظهارنظری درباره ی این فیلم با تمجید از آن گفت: این فیلم اثری با ارزش والای هنری است. تاکنون فیلم های زیادی در خصوص زندگی چهره ی کلیدی ادیان بزرگ مانند مسیح، موسی و بودا ساخته شده اما این دومین فیلم حماسی است که داستان بنیانگذار اسلام را تعریف می کند. *** ضعف های فیلم از نگاه منتقدان با وجود تجلیل ها و تقدیرهای فراوان از فیلم محمد رسول الله (ص) در محافل مختلف سینمایی داخلی و بین المللی، برخی این فیلم را اثری پرنقص می دانند. به باور برخی منتقدان، آخرین اثر سینمایی مجیدی از کاستی های زیادی از جمله ضعف در فیلمنامه و شخصیت پردازی رنج می برد. همسنجی فیلم مجیدی با اثر ماندگار «مصطفی عقاد» فیلم ساز فقید سوری و اشاره به سنددار نبودن بخش هایی از فیلم از لحاظ تاریخی، بستری برای دیگر انتقادهای است که در مورد فیلم محمد رسول الله (ص) مطرح شده است. «مصطفی شریفیان» در نقدی با عنوان «پرنقص و کامیاب!» که بیست و پنجم شهریور، در تارنمای خبری- تحلیلی فرارو منتشر شد، در نقد اثر تازه ی مجیدی نوشت: بی تردید فیلم محمد (ص) ساخته مجید مجیدی از نقایص و ایراد های فراوانی به ویژه در فیلمنامه آسیب خورده است. این فیلم در پیگیری روایت داستانی و شکل دهی درام باز مانده و مغشوش بودن روایت در سراسر این فیلم سه ساعته نمایان است. دیالوگ نویسی سطحی و فاقد زیبایی ادبی، از دیگر نقیصه های فیلمنامه است که به ویژه در مقایسه ی آن با دیگر آثار تاریخی شاخص سینمای ایران، ضعف آن مشخص می شود. او افزود: معایب فیلمنامه در شخصیت پردازی نیز به چشم می خورد به شکلی که می توان گفت هیچ شخصیتی در داستان به طور کامل شکل نگرفته است و هیچ یک از آنها از حد تیپ فراتر نمی روند. آمنه و محمد به وضوح تداعی گر مریم و مسیحند و عبدالمطلب یادآور پیر فرزانه که در اسطوره های خضر و ابراهیم می شناسیم. «محمدعلی محمدپور» منتقد دیگری است که به نقطه های ضعف فیلم پرداخته است. در نقدی که از وی در تارنمای سینمایی «سلام سینما» در نوزدهم شهریور امسال منتشر شده، آمده است: فیلم خوب و قوی، بر پایه درام قوی، بر پایه شخصیت های قوی و بر پایه تکنیک قوی بنا می شود. حرفِ فیلم از مجموعه ی تمام موارد بالا، و از پسِ نمره قبولی گرفتن در مجموعه ی این عناصر است که به عینیت می رسد و بر مخاطب اثر می کند. فقدان و ضعف هر یک از این عناصر می تواند همه ی فیلم را بی اثر کند و همه ی فیلم را زیر سوال ببرد. به نوشته ی محمدپور، فیلم محمد رسول الله (ص) در مجموع نمره ی قبولی نمی گیرد چون در بسیاری از مواردی که نام بردیم نمره ی قبولی نمی گیرد. «سعید حسینی» منتقد دیگری است که نظر چندان مساعدی نسبت به پروژه ی سینمایی محمد رسول الله (ص) ندارد. وی در روزهای میانی شهریورماه امسال، در نقدی در تارنمای سینمایی «کافه سینما» نوشته است: آماده شده بودیم که یکی از بهترین های تاریخ سینمای ایران را ببینیم. آنقدر عوامل و داستان وسوسه کننده بودند که تقریبا مطمئن بودیم در هیچ صورتی فیلم محمد رسول الله فیلم بدی نخواهد شد. اما محمد رسول الله فیلم بدی شده. انگار مجیدی قصد داشته با ما شوخی کند و فیلم اصلی را هنوز رونمایی نکرده و راشهای کنار گذاشته فیلم را به هم چسبانده و نمایش داده تا ببیند چند نفر متوجه می شوند! این تنها امیدی است که داریم و گرنه فیلم محمد رسول الله را باید ناکامی بزرگ سینمای ایران در ساخت عظیم ترین و گران ترین فیلم تاریخش دانست. در این نقد آمده است: محمد رسول الله فیلم کنش مندی نیست. بحث ایجاد نمی کند و ایمانی نمی سازد بلکه تنها می خواهد پاسخ بدهد. پاسخش هم پاسخ نفی است. فیلمنامه آشفته، دیالوگ های بد، بازی های ضعیف، فیلمبردار سرگردان، تدوین از این دکور به آن دکور، طراحی صحنه در حد ساده ترین سریال های تاریخی ایرانی، غیبت اتمسفر، فضای احساسی که بیشتر اشک آدم های داخل فیلم را در می آورد تا تماشاگران، صدای بسیار بدی که برای پیامبر (چه در کودکی چه در بزرگسالی) انتخاب شده، جلوه های ویژه ای در حد بازیهای کامپیوتری، داستانی که جلو نمی رود و.. . «آریان گلصورت» نیز در نقدی در کافه سینما نوشته است: مشکل اصلی این فیلم ناتوانی در خلق درامی قدرتمند است؛ ضعفی که مجیدی تلاش کرده با استفاده از موسیقی پرحجم و زیبای ای.آر رحمان و چند قاب چشم نواز ویتوریو استورارو آن را بپوشاند، اما موفق نشده است. *** نگاه آخر با وجود اینکه بازار نقدهای منفی در مورد فیلم محمد رسول الله (ص) داغ است، اما می توان گفت نقدهای مثبت موجب ایجاد نوعی تعادل بین 2 کفه ترازو شده است. در حالی که منتقدان فیلم مجیدی این اثر را از یک نگاه فنی مطلق مورد ارزیابی قرار می دهند و از این رهگذر ایرادهایی را به آن وارد می دانند، مخاطبان فیلم سینمایی محمد رسول الله (ص) که بیشتر با چشمانی اشکبار سالن نمایش را ترک می کنند، نظر دیگری دارند. آنان جدا از عناصر فنی، احساس را عنصری عمیق در آخرین فیلم مجیدی می دانند؛ عنصری که در دیگر آثار این فیلمساز برجسته از جمله «رنگ خدا»، «باران»، «بچه های آسمان» و «بید مجنون» نیز حضوری قوی و باورپذیر دارد. عنصری که این بار مجیدی از آن برای شناساندن چهره ی حقیقی دین اسلام و پیامبر پرمهر مسلمانان بهره برده است. به باور نگارنده، فیلم محمد رسول الله در بحث فنی نیز چند پله از بسیاری از فیلم های ساخته شده در سینمای ایران از جمله بسیاری از آثار فاخر چند سال گذشته که هزینه های هنگفتی نیز برای ساخت آنها صرف شده بالاتر ایستاده است و می تواند الگویی مهم در مسیر پیشرفت فنی سینمای ایران باشد. با وجود این، نقدهای منفی وارد بر فیلم را نیز نمی توان امری غیرمعمول دانست چرا که این فیلم نیز مانند دیگر فیلم های ساخته شده در سینما باید مورد نقد و ارزیابی قرار گیرد و به شکل بازخوردی منفی سبب ارتقای سطح فنی ساخت های آینده ی سینمایی شود. *گروه پژوهش و تحلیل خبری پژوهشم**9282** 9279**2054

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال