نخستین کاوش های باستان شناسی دوره قاجار در شوش انجام شد

تهران - ایرنا - مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه گفت: نخستین کاوش های باستان شناسی دوره قاجار در زمان ناصرالدین شاه توسط یک زوج فرانسوی در شوش صورت گرفت.

به گزارش روز دوشنبه گروه فرهنگی ایرنا، محمدنادر نصیری مقدم در نشست بررسی کاوش های باستان شناسی فرنگیان در دوره قاجار اظهار کرد: اینکه حکومت مردان ایران عصر قاجار تا چه حد برای میراث فرهنگی ارزش و اهمیت قائل بودند و آیا کاوش های انجام شده در دوره قاجار در چهار چوب قانونی انجام شده یا نه مسائلی است که با بررسی درست تاریخ باستان شناسی ایران می توان به آن دست یافت.
وی با بیان مقدمه ای از کتاب های منتشره درباره ایران باستان و ارایه اسناد آرشیو های فرانسه، انگلستان و ایران افزود: بنیامین تودلایی نخستین جهانگرد اروپایی است که به شوش سفر کرد و بدون انجام حفاری تشخیص داد شوش همان شوشان تورات است.
نصیری مقدم ادامه داد: پس از سفر بنیامین به شوش و همزمان با اوج گیری تحقیقات باستان شناسان درباره اینکه آیا تمدن از شرق به غرب رسیده است افراد زیادی برای تحقیق در مورد شوش از انگلیس به ایران آمدند که نظرات مختلفی را نسبت به شوش مطرح کردند.
مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه با بیان اینکه اغلب این محققان برای دیدن سنگی سیاه در مقبره دانیال نبی به شوش سفر کردند، گفت: پس از مدتی انگلیسی ها به دلیل هزینه بر بودن و سختی کار کاوش در شوش ترجیح دادند در بین النهرین کاوش ها را ادامه دهند.
وی افزود: 30 سال بعد یک زوج فرانسوی به نام های مارسل دیولافوا و مادام ژان دیولافوا (Dieulafoy) در سفر به ایران به وجود تپه های باستانی در شوش پی بردند و هنگام بازگشت به کشورشان از مدیر موزه لوور فرانسه خواستند تا بودجه ای را برای کاوش این تپه ها در اختیار آنها بگذارند.
نصیری مقدم ادامه داد: پس از پذیرفته شدن این خواسته زوج فرانسوی به ایران آمدند و با استفاده از رابطه دوستی با طولوزان پزشک فرانسوی ناصر الدین شاه قاجار توانستند مجوز حفاری در شوش را به دست آورند.
وی اضافه کرد: در این زمان نخستین قرارداد ایران و فرانسه نوشته شد و طبق آن ایران اجازه داد که فرانسویان به حفاری در اطراف قبرستان دانیال بپردازند؛ با این شرط که به آرامگاه دست نزنند مگر اینکه احتیاج به بازسازی داشته باشد.
استاد دانشگاه استراسبورگ گفت: طبق این قرار داد قرار شد فلزاتی که پیدا می شوند متعلق به دولت ایران باشد و سایر آثار نصف به نصف تقسیم شده و در صورت تمایل ایران برای فروش دولت فرانسه در اولویت قرار گیرد.
نصیری مقدم افزود: بر اساس این قرار داد تمامی هزینه های حفاری به عهده دولت فرانسه بوده و ایران هیچ هزینه ای را تقبل نمی کرد و دانشمندان باید به رسوم ایران پایبند بوده و باعث خدشه دار شدن مسائل مذهبی نشوند.
وی ادامه داد: همچنین عبدالرحیم خان به عنوان فردی مطلع بر اجرای این کاوش نظارت داشته باشد که این خود نشان از آن است که این قرار داد یک امتیاز نبوده است.
بر اساس گزارش پژوهشگاه میراث فرهنگی، مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه با اشاره به اینکه در عقد این قرارداد نشانی از دریافت پول نیست، خاطر نشان کرد: زمانی که حرف از قرارداد به میان می آید امتیاز دادن دیگر معنی ندارد و می توانیم بگوییم این کار تنها به منظور پیشرفت علمی انجام گرفته است.
نصیری مقدم ادامه داد: اما در هنگام تقسیم آثار زوج فرانسوی به عهد خود وفا نکرده و 55 صندوق از آثار تاریخی را بدون اطلاع عبدالرحیم خان از ایران خارج کرده و به فرانسه منتقل می کنند.
این محقق اضافه کرد: در این زمان ناصرالدین شاه با اعلام نارضایتی از این اقدام فرانسوی ها اعلام می کند که دولت ایران دیگر به ادامه قرار داد راضی نیست و در نظر دارد کاوش های باستان شناسی را متوقف کند که قرار می شود هیات فرانسوی به ایران بازگشته و تمامی آنچه از وسایلشان باقی مانده است را با نظارت فردی به نام میرزا تقی خان ببرند.
نصیری مقدم، با اشاره به کشف آثار با ارزشی از جمله آثار کاخ های هخامنشی و اثر گاو سنگی بزرگ 12 تنی متعلق به سرستون یکی از کاخ ها و سربازان جاویدان هخامنشی اظهار کرد: با پایان فصل دوم 327 صندوق از آثار تاریخی ایران توسط این زوج فرانسوی با دادن رشوه به میرزا تقی خان بار کشتی می شود.
مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه افزود: پس از رسیدن این آثار به فرانسه این افراد در مقاله ها و مصاحبه ها اعلام می کنند که ناصرالدین شاه نیمه دوم از آثار کشف شده متعلق به ایران را به آنها داده است، اما ناصرالدین شاه اعلام می کند که من این اشیاء را به دولت فرانسه نداده ام.
وی تصریح کرد: در نتیجه سیاه نمایی دوره پهلوی نسبت به قاجار این طور استنباط می شود که این اشیا با ارزش توسط قاجار در اختیار فرانسوی ها قرار گرفته در صورتی که طبق اسناد تاریخی، مصاحبه های انجام شده توسط دانشمندان فرانسوی و سفرنامه هایی که توسط این افراد نوشته شده، معلوم می شود که در مواقعی حتی با زور و تهدید این آثار باستانی را از ایران خارج کرده اند.

** بوشهر دارای آثاری به اندازه شوش
نصیری مقدم با بیان اینکه پیشنهاد این سخنرانی را زنده یاد شهریار عدل به من داده بود، گفت: موضوعی که می خواهم مطرح کنم در مورد آجرهای تاریخی بوشهر است که به نام آجرهای شوش در فرانسه به نمایش گذاشته شده است.
وی افزود: زمانی که دیولافوا برای بار دوم به منظور جمع کردن وسایل حفاری به ایران باز می گردد یک ایرانی ارمنی به نام ملکم به او پیشنهاد خرید 500 آجر را می دهد که از حفاری های بوشهر به دست آمده و اجازه خروج نداشته است. او طی مکاتبه ای با مطلع کردن مسئولان موزه لوور این آجرها را می خرد؛ با این شرط که ایرانی ها مطلع نشوند که این آثار متعلق به بوشهر است.
مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه اظهار کرد: دیولافوا پس از بازگشت به فرانسه این آثار را با عنوان آجرهای شوش به نمایش در می آورد؛ بدون آنکه فردی متوجه شود این آجرها متعلق به شوش نیست و از بوشهر کشف شده است.
این محقق افزود: درباره شوش هویتی کشف شد اما آثار به جای مانده از آن به غارت رفت و منتقل شد اما در مورد بوشهر هویتی تحریف شد؛ هویتی که می توانست ثابت کند در بوشهر نیز به اندازه شوش آثار باستانی وجود داشته است.
وی با اشاره به اینکه شخصا تمامی اسناد مربوط به این موضوع را مشاهده کرده است، خاطرنشان کرد که این مورد را در کتاب خود نوشته است.

** اخلاق و امانت داری در حفظ آثار باستان
رییس پژوهشکده باستان شناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری نیز در این نشست با زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهریار عدل پیام سخنرانی نصیری مقدم را اخلاق دانست و گفت: دولت ها و دانشمندان باید اخلاق و امانت داری را در حفظ آثار باستانی رعایت کنند.
حمیده چوبک افزود: با رعایت اخلاق است که اتفاقاتی از جمله غارت و چپاول آثار باستانی جیرفت دیگر رخ نمی دهد؛ گرچه این چپاول از طرفی به نفع جامعه باستان شناسی بود، چرا که این آثار کشف شد.
چوبک با طرح این پرسش که چرا دنیای متمدن غرب هنوز خریدار فرهنگ و تمدن کشورهای دیگر است، ادامه داد: باستان شناسانی که با ما همکاری می کنند باید به عنوان سفیران علمی و فرهنگی این مسائل فرهنگی را در سرزمین های خود نشر دهند.
وی اضافه کرد: در نظر داریم دفتر معماری و هنر ایران را در خانه شهریار عدل با همکاری برادر وی کامران عدل بنیانگداری کنیم.
در پایان این نشست و در حضور باستان شناسان، پژوهشگران و باستان شناسان پیشکسوت با اعطای لوح و یادبود از زحمات محمدنادر نصیری مقدم مدیر گروه زبان و ادبیات فارسی و مطالعات ایران شناسی دانشگاه استراسبورگ فرانسه تقدیر شد.
فراهنگ**7537**1601**

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال