«ماهان عابدین» تحلیلگر هسته یی در گفت و گوی تفصیلی با ایرنا:

اجرای پروتکل الحاقی مانعی درمسیر پیشرفت هسته یی نیست

تهران-ایرنا-«ماهان عابدین» تحلیلگر مسایل بین المللی و هسته یی در گفت و گوی تفصیلی با ایرنا با اشاره به سابقه اجرای پروتکل الحاقی در ایران در دهه هشتاد، تاکید کرد که اجرای دوباره آن پروتکل در همان سطح و با همان کارکرد پیشین می تواند از سوی تهران پذیرفتی باشد.

در آستانه دور پایانی گفت و گوهای هسته یی میان ایران و گروه 1+5 برای تدوین سند نهایی توافق و در حالی که گفته می شود موضوع بازرسی ها از برنامه ی هسته یی ایران همچنان یکی از مسایل مورد بخث در میز مذاکره است، با ماهان عابدین تحلیلگر وبسایت خبری-تحلیلی «میدل ایست آی» (middleeasteye) به گفت و گو نشستیم. با توجه به اقامت وی در لندن، این گفت و گو به صورت تلفنی صورت گرفت.
عابدین در این گفت و گو به بررسی روند همکاری های ایران وآژانس بین المللی انرژی اتمی پرداخت و تاکید کرد که هیچ کشوری در مقایسه با ایران، ارتباط و همکاری نزدیک و تنگاتنگی را با آژانس نداشته است. از نظر او آژانس بیشترین و سرسختانه ترین بازرسی ها را در طول سال های اخیر از برنامه ی هسته یی ایران داشته است. عابدین در این گفت و گو به واکاوی تلاش برخی کشورهای غربی برای متهم کردن ایران به داشتن برنامه نظامی هسته یی هم اشاره کرد. این تحلیلگر مسایل هسته یی، به تفصیل درباره پروتکل الحاقی و اما و اگرهای اجرای آن از طرف ایران نیز سخن گفت.

در ادامه مشروح گفت و گوی ایرنا با ماهان عابدین آمده است؛
***ایرنا: آیا پذیرش و اجرای پروتکل الحاقی از جمله ی خطوط قرمز کشورها به شمار می رود یا خیر؟
**عابدین: اگر به کشورهایی که به نوعی با آژانس بین المللی انرژی اتمی سر و کار داشته اند نگاه کنید مشاهده خواهید کرد که مجموعه ی این کشورها با موضوع هسته یی ایران کنار آمده اند ولی موضوع شدت اجرای پروتکل الحاقی است. پروتکل الحاقی بسته یی نیست که به همه ی کشورها به یک شکل عرضه شود. بنابراین میزان، نوع و زمانبدی نظارت ها مهم است. ایران در سال 1382 خورشیدی زمانی که روحانی مسوول مذاکرات هسته یی در دولت خاتمی بود پروتکل را پذیرفت اما دولت احمدی نژاد این موضوع را کنار گذاشت. اگر پروتکل الحاقی در همان سطح و با همان کارکرد تعریف شود به نظر من برای جمهوری اسلامی می تواند پذیرفتنی باشد و مانعی در مسیر پیشرفت هسته ای نیست.

***ایرنا: با نزدیک شدن به نهم تیرماه و پایان موعد مقرر، تفسیرهای گوناگون و متناقضی از گستره و حوزه ی بازرسی آژانس در قالب پروتکل الحاقی به گوش می رسد. از لحاظ حقوقی به طور مشخص چه مکان هایی و به چه نحوی می تواند مورد نظارت و بازرسی قرار گیرد؟
**عابدین: آنچه رسانه ها در حال دامن زدن به آن هستند موضوع بازرسی از مراکز نظامی و حتی شبه نظامی است. مکان های شبه نظامی به این معنا که ماهیت درجه ی یک نظامی ندارند اما می توانند به نوعی ظرفیت ها و کارکردهای نظامی داشته باشند که موضع ایران در این زمینه مشخص است.
همان طور که مقام معظم رهبری عنوان کردند که ایران به هیچ عنوان چنین اجازه یی را به طرف مقابل نمی دهد اما رسانه های غربی از جمله رسانه های فارسی زبانی چون بی بی سی فارسی در تلاش هستند تا میان تیم مذاکره کننده ی ایران و رهبری اختلاف ایجاد کنند تا طوری وانمود کنند که میان آن ها شکاف ایجاد شده است. این موضوع به طرف غربی امکان آن را خواهد داد تا تیم هسته یی ایران را در موضع ضعف قرار دهند تا ضمن بهره برداری از این شکاف بتوانند به مراکز نظامی ایران دسترسی پیدا کنند. در مجموع اگر پروتکل الحاقی سرکشی از تاسیسات نظامی ایران را در دستور کار خود قرار دهد موضع ایران در این زمینه مشخص است و این اجازه را به آن ها نخواهد داد.

***ایرنا: نه تنها ایران بلکه در هر کشوری اسرار نظامی خود را جزو مسایل امنیتی و خطوط قرمز خود می داند. چرا برخی در غرب اصرار دارند که از مراکز نظامی ایران بازرسی صورت گیرد؟
**عابدین: این موضوع به باور غلط غربی ها و حتی سوءظن آن ها نسبت به مسایل هسته یی جمهوری اسلامی ایران برمی گردد. از همان ابتدا پیش فرض آن ها این بوده است که برنامه ی هسته یی ایران ابعاد نظامی دارد. بی شک طرح این موضوع حاکی از تمایل غرب به پیوند موضوع هسته یی به مسایل نظامی است. از این رو طبیعی است که درخواست بازرسی از تاسیسات نظامی داشته باشند.
بنابراین علت اصرار غربی ها، پیش فرض و سوءظن غلط آن ها است. غرب خود اعتراف می کند که دلیل و مدرکی دال بر انحراف ایران وجود ندارد چرا که اگر مدرکی در این زمینه وجود داشت مدت ها پیش رسانه یی می شد و از سوی آن ها مورد بهره برداری قرار می گرفت. موضع ایران نیز نقطه ی مقابل غرب است. ایران همیشه بر صلح آمیز بودن فعالیت های هسته یی خود اصرار ورزیده و این موضع در طی بیش از یک دهه ثابت بوده است.

***ایرنا: به تازگی گویی مقام های آمریکایی در ارتباط با بازرسی از ایران تغییر موضع داده اند که این تغییر موضع بخصوص در اظهارات «جان کری» وزیر امور خارجه ی این کشور آشکار است. کری سه شنبه شانزدهم ژوییه (بیست و ششم خرداد) طی سخنرانی ویدیویی اظهار کرد آمریکا و سایر اعضای 1+5 از فعالیت های نظامی و شبه نظامی پیشین ایران اطلاعات کافی و کامل دارند و دلیلی نمی بینند که بر گذشته مانور دهند. علت چرخش آشکار در موضع گیری های واشنگتن چیست؟
**عابدین: همان طور که اشاره شد این امر نیز به سوءظن غلط غرب و بخصوص آمریکا برمی گردد. در نوامبر 2007 دستگاه های اطلاعاتی آمریکا گزارشی را منتشر کردند که در آن ادعا شده بود که برنامه هسته یی ایران ابعاد نظامی دارد و ایران تلاش هایی را در این راستا انجام داده است. گزارش مورد نظر مجموعه یی از یافته ها و دیدگاه های تمام دستگاه های اطلاعاتی و امنیتی آمریکایی -در آن زمان شامل 16 دستگاه- بود. در این گزارش آمده بود نشانه هایی از ابعاد نظامی برنامه ی هسته یی ایران پیش از سال 2003 وجود داشته که پس از آن متوقف شده است.
به دلیل وجود چنین گزارش هایی و همچنین وجود فشارهایی که از سوی رژیم صهیونیستی اعمال می شد آمریکا بر ایران فشار می آورد که ایران باید اقدام هایی را که در گذشته انجام داده نیز افشا کند. آمریکا قصد داشت به اطلاعات و آزمایش های ایران و همچنین اقدام هایی که در گذشته تعطیل شده اند دسترسی پیدا کند اما شاید خودِ ایران نیز به دلیل گذشت زمان زیاد به آن اطلاعات دسترسی نداشته باشد زیرا پس از دورانی مشخص مدارک و اطلاعات را از رده خارج می کند. به عنوان مثال در انگلیس پس از گذشت هفت سال، مجموعه یی از مدارک از رده خارج می شوند و حتی اگر دور ریخته نشوند باز هم دسترسی به آن دشوار است.
بر اساس این گفته ها درخواست آمریکا مبنی بر دسترسی به تمام اطلاعات، خواسته یی غیرمنطقی است. غرب در نظر دارد تمام مسایل گذشته را مورد واکاوی قرار دهد تا به بهانه یی هرچند کوچک دست یابد و به این ترتیب موضع مذاکراتی خود را تقویت کند.

***ایرنا: تغییر موضع مقام های آمریکایی در روزهای پایانی گفت و گوها به چه خاطر است؟
**عابدین: اگر به سوال شما برگردیم باید عرض کنم که ایجاد شکاف میان جبهه ی غرب به دلیل موضع سرسخت و مقاوم جمهوری اسلامی ایران است که در مقابل زیاده خواهی ها و خواسته های نامعقول طرف مقابل عقب نشینی نمی کند. ایران در مراودات خود با آژانس مطرح کرد تمام مکان هایی که به نوعی باید مورد بازرسی قرار می گرفته بازرسی شده است.
نباید از این نکته غافل ماند بازرسی هایی که در ایران طی 12 سال گذشته انجام شده است جزو سرسخت ترین و بازرسی ها بوده است. مردم و مسوولان باید به این موضوع بیشتر توجه داشته باشند که هیچ کشوری با این میزان و شدت با آژانس همکاری نکرده است. از سویی این همکاری زیاده خواهی های طرف مقابل را نیز به تصویر می کشد زیرا باوجود این که بازرسی از ایران در طول 12 سال گذشته وسیع ترین، سرسخت ترین و جزیی ترین بازرسی ها بوده است باز هم غرب خواهان بازرسی های بیشتر و دسترسی به تمام اطلاعات گذشته است.
من شک دارم که این شکاف در گروه 1+5 باشد چرا که نقش آمریکا بسیار تعیین کننده است. موضع گیری کری نشان از نوعی عقب نشینی از سوی آمریکا دارد که آمریکایی ها نیز دست کم تا سطح تیم مذاکره کننده به این موضوع پی برده اند. صرف نظر از کنگره ی آمریکا و گروه های فشاری که در این کشور هستند تا آنجایی که به تیم مذاکره کننده و دستگاه رسمی دیپلماسی مربوط می شود به نظر می رسد که تغییری در موضع گیری آن ها ایجاد شده است.

***ایرنا: برخی از طرف های منطقه یی از جمله رژیم صهیونیستی عضو معاهده ی منع گسترش سلاح های هسته یی (ان پی تی) نیستند و پروتکل الحاقی را نیز نپذیرفته اند اما فشاری نیز از سوی آژانس بر آن ها وارد نیست. این در حالی است که ایران سال هاست به عضویت این پیمان درآمده است. با وجود این، اعتماد به آژانس به عنوان نهادی راستی آزما چقدر امکان پذیر است؟
**عابدین: شکی در این نیست که معیارهای دوگانه در ارتباط با موضوع هسته یی اعمال می شود و حتی این مساله را افکار عمومی ایران و غرب پذیرفته اند. به عنوان مثال کشوری که دست کم 200 کلاهک هسته یی دارد و بیش از 40 سال است که به این توانایی دست یافته، تاکنون زیر هیچ گونه نظارتی نبوده است. این در حالی است که ایران با دارا بودن برنامه ی صلح آمیز هسته یی برای تامین منابع انرژی نسل های آینده ی کشور این گونه زیر فشار قرار گرفته است. این فشارها مربوط به زمان های طولانی است و صحبت از یک دهه ی پیش نیست که این مساله شدت پیدا کرده است اما در چند سال گذشته این فشارها به اوج خود رسید و در قالب تحریم های گسترده علیه ایران وضع شد.
نکته ی مورد بحث دیگر این است که ایران در زمینه ی هسته یی سرمایه گذاری های زیادی کرده است از سرمایه گذاری های مالی گرفته تا سرمایه گذاری های سیاسی، آرمانی، عقیدتی و شعاری. برخی از پایه های افکار عمومی در ایران خواستار آن هستند که از این سرمایه گذاری ها به صورت جدی محافظت شود و گمان می برند ممکن است برخی از این سرمایه گذاری ها در راستای گفت و گوها مورد معامله قرار گیرند.
به نظر من این ترس بجایی است زیرا وقتی گفت و گو انجام می شود 2 طرف باید از موضع خود عقب نشینی هایی انجام دهند و در واقع هیچ یک از 2 طرف به تمام خواسته های خود دست نمی یابد. بنابراین، طبیعی است که افکار عمومی یا دست کم برخی از پایه های افکار عمومی تبدیل به عامل فشاری بر گروه مذاکره کننده شوند که این نه تنها مضر نیست بلکه فایده هایی نیز برای کشور دارد.

***ایرنا: برخی از منتقدان گفت و گوهای هسته یی می گویند پروتکل الحاقی، سندی استعماری است که برای تخلیه اطلاعات نظامی کشورها طراحی شده است. به باور آن ها بیشتر کشورهای جهان که پروتکل الحاقی را پذیرفته اند، کشورهای کوچک و کم اهمیتی هستند که دغدغه امنیتی ندارند. این ادعا چقدر به واقعیت نزدیک است؟
**عابدین: به طور معمول پروتکل الحاقی به کشورها تحمیل شده است. من با دقت از کلمه ی «تحمیل» استفاده می کنم. به این دلیل که هیچ کشوری داوطلبانه پروتکل را نپذیرفته است.

***ایرنا: پذیرش پروتکل اما باید به صورت داوطلبانه باشد.
**عابدین: پذیرش و اجرای پروتکل داوطلبانه صورت می گیرد اما با اعمال سلسله یی از فشارها که از سوی قدرت های جهانی تحمیل می شود. موضوع اجرای پروتکل الحاقی به دلیل وجود نیروی حاکمیت در هر کشور باید در سطح مشخصی داوطلبانه انجام شود زیرا باید اجازه ی انجام بازرسی ها از سوی حاکمیت آن کشور صادر شود. در عین حال اهرم فشاری نیز وجود دارد که برای پذیرش پروتکل از آن استفاده می شود.
اهرم فشار به طور معمول در کشورهایی اعمال می شود که برنامه های هسته یی را دنبال می کردند اما تمام اطلاعات این برنامه ها در دست ابرقدرت های اتمی مانند آمریکا، انگلیس، فرانسه و در مراتبی پایین تر روسیه و چین نبوده است. دلیل بر این مدعا این است که بسیاری از کشورها حتی اقدام به ساخت کلاهک هسته یی کرده بودند اما به دلیل این که انگلیس و آمریکا از این موضوع اطلاعات دقیقی داشتند هیچ نظارتی بر این کشورها نداشتند؛ آفریقای جنوبی نمونه یی از این کشورها است. عامل موثر بر خلع سلاح آفریقای جنوبی فشاری بود که افکار عمومی بر این کشور وارد کرد و در واقع این خلع سلاحی بی مانند بود. آرژانتین و برزیل نیز از جمله کشورهایی بودند که پروتکل الحاقی را پذیرفتند؛ این 2 کشور جزو کشورهایی بودند که با نظام حاکم بین المللی –که از سوی ایران نظام سلطه نامیده می شد- زاویه داشتند.
پروتکل الحاقی بسته یی منظم و منسجم نیست که به صورت یکسان به همه ی کشورها عرضه شود بلکه این پروتکل به خواسته هایی که در امتداد پروتکل مطرح می شود بستگی دارد. در این زمینه بافتار نیز نقش مهمی را ایفا می کند. موضوع اتمی ایران به دلیل این که مساله ی روز بین المللی است از اهمیت ویژه یی برخوردار است. بنابراین در جواب سوال شما مبنی بر ابهام زدایی باید گفت که اگر این موضوع حتی ابهام نیز نباشد باز هم نقطه نظر قابل تاملی است.

***ایرنا: آمریکا، روسیه، چین، انگلستان، فرانسه از مهمترین کشورهای عضو پروتکل الحاقی هستند که این پروتکل را اجرا می کنند. آیا اجازه ی چنین نظارت ها و بازرسی هایی را از مراکز حساس نظامی خود می دهند؟
**عابدین: تا آنجایی که به خودِ این کشورها برمی گردد این سیستم در دست آن ها است. آژانس بین المللی انرژی اتمی به نوعی بازوی اجرایی و حتی تجسسی این کشورها به شمار می رود. هرچند روسیه و چین قدرت های بزرگی هستند اما در زمینه ی اتمی همانند آمریکا در صدر مناسبات قرار ندارند. روسیه بعد از آمریکا دومین کشوری بود که به توانایی اتمی دست یافت و کلاهک های اتمی این کشور تاحدی با آمریکا یکسان است. این کشورها (روسیه و چین) چون در مناسبات بین الملل نسبت به کشورهای غربی از جمله آمریکا نفوذ به مراتب کمتری دارند در نتیجه نفوذشان بر روی آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز کمتر است.
به هر حال، آژانس بیشتر در پی برآورده کردن امیال این کشورها است. در زمان «محمد البرادعی» مدیر پیشین آژانس، این نهاد بین المللی عملکرد منصفانه تری نسبت به امروز داشت. به اعتقاد من همین عامل خود زمینه را برای برکناری البرادعی فراهم کرد. گفتمان «یوکیا آمانو» مدیر کل کنونی آژانس یک گفتمان آمریکایی – اسراییلی است و از لحن سخنان و طرح های وی می توان به راحتی به این موضوع پی برد.

***ایرنا: با همه ی این اوصاف ایران نیاز دارد تا روابط خود را با جهان بهبود ببخشد پس در این مسیر لازم است تا موضوع هسته یی که بیش از 12 سال محل مناقشه بوده است حل و فصل شود. دولت یازدهم این موضوع را به خوبی درک کرده و حل موضوع هسته یی را در اولویت مسایل سیاست خارجی قرار داده است. از طرفی مشاهده می شود چنین تمایلی در غرب نیز وجود دارد. در این میان اما یک نگرانی 2 سویه وجود دارد به این معنا که ایران نگران فاش نشدن اسرار امنیتی و نظامی خود است و طرف غربی نیز به ادعای خود نگران دستیابی ایران به سلاح هسته یی است. چه سازوکارهایی وجود دارد تا 2 طرف بتوانند تا نهم تیرماه (سی ام ژوییه) از نگرانی های طرف مقابل بکاهند و به توافق جامع دست یابند؟
**عابدین: بیشتر ناظران بر این باورند که توافق نهایی –البته نه به طور دقیق تا زمان تعیین شده- به زودی حاصل خواهد شد. درباره ی سازوکارها باید گفت که اگر توافق حاصل شود به این معنی است که این سازوکارها انجام شده است چرا که چند روز بیشتر به ضرب الاجل تعیین شده باقی نمانده است.
از دیدگاه من، آنچه که در این میان مهم بوده و 2 طرف را به سوی یکدیگر کشانده است مسایل بین المللی است. به طور دقیق تر یک سلسله رویدادهای منطقه یی موجب شده است تا مواضع ایران و غرب -اگر نگوییم همسو- اما نزدیک تر شود. جنگ های منطقه یی و نیابتی به ویژه در عراق و سوریه، پیدایش داعش، شدیدتر شدن مسایل امنیتی در کشورهای غربی به خاطر تهدیدهای منطقه یی و تهدیدهای گروه هایی چون داعش و همچنین تغییر ملایم مواضع ایران در عرصه ی منطقه یی از بدبینی شدید غرب نسبت به ایران کاسته است. این مسایل نقش مهمی در نزدیک شدن مواضع غرب و ایران داشته است. بنابراین اگر مواردی که اشاره شد اتفاق نمی افتاد چه بسا که روابط ایران و غرب به نقطه ی امروز نمی رسید.

***ایرنا: همان طور که پیشتر اشاره شد موضوع هسته یی ایران بیش از یک دهه روابط ایران و برخی از کشورهای جهان را تیره کرده است. بنابراین پرواضح است که حل چنین موضوع حساسی به آسانی ممکن نیست. به نظر شما چرا دولت کنونی در حل و فصل این موضوع اصرار دارد؟
**عابدین: دولت ایران در حل موضوع هسته یی عزمی راسخ داشته است چرا که از دیدگاه دولت، تحریم ها تاثیر منفی بر اقتصاد ایران گذاشته اند. اگر تحریم ها به روال گذشته ادامه یابد کشور از لحاظ اقتصادی بسیار ضعیف خواهد شد. با علم به این موضوع، دولت با عزمی راسخ به همراه تیم دپیلماسی قوی در پی شفاف سازی مواضع ایران برآمده است تا به یک توافقی با غرب دست یابد.
البته زیاده خواهی های طرف غربی و بخصوص لابی قدرتمندی که در کنگره و خارج از کنگره ی آمریکا وجود دارد کار را تاحدی مشکل کرده است که این لابی همان لابی رژیم صهیونیستی است. هرچند آن ها خود می دانند که نمی توانند از یک توافق جلوگیری کنند اما اصرار دارند آنقدر در این زمینه اعمال نفوذ کنند تا یک سری بندهای ظالمانه یی بر ایران تحمیل شود. باید در نظر داشت که اگر توافق شکل بگیرد اجرای آن بسیار مهم است. اگر به سندی که سه ماه پیش در لوزان سوییس منتشر شد نگاهی داشته باشیم مشخص است که آنها در متن بیانیه بازه ی زمانی 10 ساله را تعریف می کنند که در این مدت ایران باید زیر نظارت شدید قرار گیرد و امروز تیم مذاکره کننده باید بیشتر به این امر توجه داشته باشد.
بی شک رسانه ها و افکار عمومی در ایران کار خود را به خوبی انجام می دهند و بابرجسته سازی بندهایی که می تواند برای ایران مضر باشد تیم هسته یی را یاری می کنند تا از پذیرفتن آن بندها خودداری کنند. این فشار در داخل باید وجود داشته باشد تا تیم دیپلماسی بتواند در پشت میز مذاکره از منافع ملی خود دفاع کند.

***ایرنا: طبق آن چه در بیانیه ی سوییس آمده است ایران باید پروتکل الحاقی را پذیرفته و اجرایی کند. بدون شک پذیرش پروتکل به عنوان یک تعهد، محدودیت هایی بر بر ایران تحمیل خواهد کرد. در صورت پذیرش و اجرای پروتکل، این موضوع چه دستاوردها و پیامدهای مثبتی برای تهران خواهد داشت؟
**عابدین: به این لحاظ که ایران سرمایه گذاری های عمده یی در این رابطه انجام داده است. حتی اگر سرمایه گذاری های قبل از انقلاب را در نظر نگیریم احیای صنعت هسته یی کشور، پیشرفت های دانشمندان هسته یی ایران، ظرفیت ها تولید شده و فداکاری های صورت گرفته در این مسیر، در طول سی و چند سال عمر انقلاب از جمله سرمایه گذاری های جمهوری اسلامی ایران در این زمینه بوده است. در این راه ارزشمندترین و کارآمدترین دانشمندان هسته یی ایران جان خود را از دست داده اند و از سوی رژیم صهیونیستی و شاید هم کشورهای غربی ترور شده اند. پس لازم است این فناوری ها به نوعی محفوظ بماند. بی تردید این سوال هم برای نسل کنونی و هم نسل های آینده پیش خواهد آمد که نتیجه ی این همه سرمایه گذاری و فداکاری چه شد؟
همان طور که ایران از آغاز گفت و گوها به طور رسمی اعلام کرده است نتیجه ی توافق باید موجبات دسترسی ایران به منابع وسیعتری از انرژی را فراهم کند تا تهران بتواند منابع انرژی را برای نسل های آینده تامین نماید. ایران باید تسلط کافی بر چرخه ی سوخت داشته باشد و دستاوردهایی که در بیش از یک دهه به دست آمده است نباید از بین برود. هرچند ایران باید امتیازهایی را بدهد به عنوان مثال کاهش سطح غنی سازی را بپذیرد اما اصل این است که نباید غنی سازی برداشته شود. وقتی که ایران به نقطه یی رسید که محدودیت ها برطرف شد خواهد توانست به هر شکلی که لازم است به غنی سازی خود ادامه دهد.

***ایرنا: اگر نکته یی در پایان گفت و گو نیاز به یادآوری است بیان کنید؟
**عابدین: از مجموعه ی دستاوردهایی که ایران در زمینه ی هسته یی داشته است باید هم اکنون حراست شود. ایران چه در طول اجرای این توافق و چه بعد از آن به یکی از کشورهای مهم در عرصه ی صنعت هسته یی تبدیل خواهد شد چرا که تجربه های گرانبهایی در این کشور کسب شده است. دانشمندان ایرانی به خاطر شرایط تحریمی تجربه های زیادی اندوخته اند که این امر به نوبه ی خود ارزشمند است.
بسیاری از کشورهای جهان از جمله آمریکا، انگلیس، فرانسه، چین و روسیه که صنعت هسته یی پیشرفته دارند و همچنین برخی از کشورها همچون اسپانیا که صنعت هسته یی پیشرفته داشته اما بمب اتمی ندارد توانایی هسته یی خود را در شرایطی توسعه داده اند که زیر هیچ گونه فشاری نبوده اند. ایران اما با مجموعه یی از فشارهای شدید روبه رو بوده است پس لازم است با حراست و حمایت از این نوآوری ها به یک قدرت مطرح هسته یی تبدیل شود. این امر به هنر مذاکره کنندگان ایران بستگی دارد بنابراین امروز رسالت بسیار سنگینی بر دوش آن ها قرار داده شده است.
* گفت و گو از: حسن شکوهی نسب (گروه پژوهش و تحلیل خبری)
پژوهشم**1969**2054

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال