برنامه پیشنهادی «فخرالدین احمدی دانش آشتیانی» برای وزارت علوم

تهران-ایرنا-«فخرالدین احمدی دانش آشتیانی» وزیر پیشنهادی علوم، تحقیقات و فناوری برنامه های خود را برای این وزارتخانه تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد.

به گزارش روز سه شنبه ایرنا متن برنامه وزیر پیشنهادی علوم،تحقیقات و فناوری به شرح ذیل است:

مقدمه
1- نقش راهبردی توسعه علوم، تحقیقات و فناوری در توسعه پایدار و حفظ و ارتقای موقعیت علمی و اقتدار کشور در منطقه و در سطح بین المللی امروزه شناخته شده است و مهم ترین عامل در تحقق اهداف سند چشم انداز 1404 ایران اسلامی محسوب می شود. دستاوردهای این بخش، در رشد و شکوفایی علمی، گسترش مرزهای دانش و خط شکنی و نفوذ به حوزه های انحصاری فناوری های پیشرفته، همواره در سال های اخیر مورد مباهات مسئولان عالی رتبه کشور و عنایت خاص مقام معظم رهبری بوده است.
در این میان نظام آموزش عالی، به دلیل سر و کار داشتن با تربیت دانشمندان، متفکران و مدیران آینده و شکل دادن به سرمایه انسانی کشور، در توسعه و تعالی علمی و فرهنگی همه جانبه و احیای هویت تمدنی ایران اسلامی، نقش پیشران و موتور محرکه را برعهده دارد.
2- با توجه به نکات یاد شده، نقش کانونی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در راهبری نظام آموزش عالی و تحقیقات برجسته می شود و حساسیت های موجود نسبت به آن قابل درک است. سیاست ها و برنامه های وزارت نیز به همین دلیل اهمیت می یابد، بر این اساس برنامه حاضر با هدف ارائه دیدگاه ها و اقدامات این جانب، در صورت کسب رای اعتماد از مجلس محترم شورای اسلامی با رویکردی آینده نگر و رو به جلو تهیه شده است، با این تاکید که بر سرعت توسعه علمی کشور بیافزاید.
3- علاوه بر قوانین مصوب مجلس شورای اسلامی، این بخش از 6 سند بالادستی غنی و بسیار ارزشمند (سند چشم انداز، سیاست های کلی نظام، نقشه جامعه علمی کشور با دانشگاه اسلامی، سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی و سیاست های کلی علم و فناوری) برخوردار است که در واقع راهنمای کلی برنامه های وزارت برای دولت فعلی و دولت های بعدی است.
4- چالش بزرگ استفاده از این اسناد بالادستی در تهیه برنامه های وزارت، حجم زیاد و تنوع راهبردها و اقدام های در نظر گرفته شده برای پیاده سازی و تحقق آنان. توضیح اینکه در قانون برنامه پنجم و دیگر اسناد بالادستی مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام و شورای عالی انقلاب فرهنگی در مجموع بالغ بر 200 راهبرد و 700 اقدام پیش بینی شده است که به تبع هم پوشی بین آنها نیز دور از انتظار نمی تواند باشد. بنابراین تدوین و اجرای برنامه بر مبنای این اسناد، مستلزم اولویت بندی، راهبردها و اقدامات مذکور از طریق یک فرآیند علمی است که تلاش خواهد شد در این سه ساله باقی مانده از دوره وزارت سازماندهی و اجرا شود.

بخش اول- چشم انداز موفقیت، رویکردها و اصول حاکم بر برنامه ها

1- چشم انداز موفقیت وزارت در پایان دوره دولت یازدهم
هدف کلی برنامه یا به بیان دیگر چشم انداز موفقیت برنامه پیشنهادی در پایان دوره دولت یازدهم را می توان در سه بخش خلاصه کرد:
1- 1- ارتقای چشم گیر شاخص های رشد علمی و توسعه فناوری کشور برای نزدیک شدن به هدف سند چشم انداز 1404: سند نقشه جامع علمی کشور و سیاست های کلی علم و فناوری
1-2- دستیابی دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و پژوهشی به سطحی از توانمندی که بتوانند:
- کیفیت و عملکردی در تراز منطقه ای و جهانی (500 دانشگاه برتر دنیا) داشته باشند
- از استقلال عملیاتی و پویایی لازم با حداقل تاثیرپذیری از تحولات سیاسی و منابع دولتی برخوردار باشند
- به التزام اجتماعی خود در توسعه سرمایه انسانی دانشمند و فرهیخته؛ اعتلای دانش و فرهنگ جامعه؛ تولید علم و ایفای نقش مؤثر در فرایند تبدیل علم به فناوری های نوین و تجاری سازی آنها در خدمت اقتصاد مبتنی بر دانش عمل کنند.
1-3- برقراری و نهادینه شدن یک فرایند علمی و منسجم، سیاست گذاری علوم، تحقیقات و فناوری در سطح ملی، در چارچوب تقسیم کار ملی در نظام علم و فناوری.

2- رویکردها و اصول حاکم بر برنامه ها
تنظیم و اجرای این برنامه ها در رویکردها و اصول زیر مبتنی است:
2-1- اولویت بندی راهبردها و اقدامات مندرج در اسناد بالادستی عطف و تلاش برای پیاده سازی راهبردهای اولویت دار در 3 سال باقیمانده از دولت یازدهم.
2-2- حفظ استقلال عملیاتی دانشگاه ها و مراکز علمی و تحقیقاتی همراه با پاسخگویی و التزام اجتماعی.
2-3- کاهش نقش تصدی گری وزارت علوم و کوچک سازی آن
2-4- حفظ کیفیت آموزش عالی و اعتبار علمی رشته ها و مدارک

1ـ2 بازنگری در ضوابط و استانداردهای توسعه رشته ها و موسسات آموزش عالی، در چهارچوب طرح آمایش آموزش عالی.
1ـ3 حمایت از دانشگاه های پیشتاز در گسترش مرزهای دانش و فناوری و کسب مرجعیت علمی در منطقه و جهان، و تبدیل شدن به الگوی کیفی برای موسسات آموزش عالی نوپا، با هدف ارتقا جایگاه جهانی کشور در علم و فناوری و تبدیل ایران به قطب علمی و فناوری جهان اسلام (سیاست های کلی علم و فناوری، بند 1-2).
1ـ4 حمایت موثر از حفظ و ارتقای کیفیت تحصیلات تکمیلی در دانشگاه ها، با توجه به توسعه کمی آنها.
1ـ5 افزایش قانونمند و برنامه ریزی شده نقش و مشارکت بخش غیردولتی در حوزه علم و فناوری.
1ـ6 تشویق و حمایت از فرایند خود ارزیابی علمی در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی.
1ـ7 تشویق و حمایت از انجمن های علمی، در ارزیابی مستقل کیفیت و اعتباربخشی آموزش عالی.
1ـ8 حمایت از ارتقای کیفیت و اعتبار بین المللی مجلات علمی کشور و ارتقاء جایگاه مرکز ISCو تبدیل ایران به مرکز ثبت مقالات علمی و جذب نتایج پژوهش های محققان، نخبگان علمی و نوآوران سایر کشورها به ویژه جهان اسلام (سیاست های کلی علم و فناوری، بند 6-4)
1ـ9 بررسی و ریشه یابی عوامل منجر به رواج فرهنگ مدرک گرایی در جامعه و اتخاذ سیاست های مناسب برای تعدیل آن، با هدف ارتقاء کیفیت آموزش عالی و هدف جلوگیری از شیوع تقلب علمی.

2. حمایت از فرایند تبدیل علم به فناوری های مفید مورد نیاز و تجاری سازی آنها در خدمت اقتصاد دانش بنیان امروز

2ـ1 تلاش برای پیاده سازی راهبرد 'جهت دادن چرخه علم و فناوری و نوآوری، به ایفای نقش موثر در اقتصاد' (نقشه جامع علمی کشور، فصل 4، بند 2- 4، راهبرد کلان 3) و تحقق هدف کلان ' افزایش سهم تولید محصولات و خدمات مبتنی بر دانش و فناوری داخلی به بیش از 50 درصد تولید ناخالص داخلی کشور' (زیرفصل 2-2، بند 5، اهداف کلان نظام علم و فناوری) از طریق گسترش همکاری و تعامل فعال سازنده و الهام بخش در حوزه علم و فناوری با سایر کشورها و مراکز علمی و فنی معتبر منطقه ای و جهانی به ویژه جهان اسلام همراه با تحکیم استقلال کشور (سیاست های علم و فناوری بند 6)
2ـ2 تسهیل و حمایت از توسعه شرکت های دانش بنیان، به ویژه شرکت های دانش بنیان دانشگاهی با مشارکت هیات علمی و بخش خصوصی.
2ـ3 'تسهیل مراحل راه اندازی و فعالیت شرکت های دانش بنیان اعم از اخذ پروانه و مجوز، امور واردات و صادرات، بیمه و رفع موانع استقرار آنها رد شهرها' (نقشه جامع علمی کشور، فصل 4، بند 2-4، راهبرد کلان 3، اقدام 7).
2ـ4 افزایش اثربخشی پارک های علم و فناوری کشور، به نحوی که استقرار و سرمایه گذاری شرکت های دانش بنیان در آنها جاذبه حداکثری داشته باشد.
2ـ5 توسعه پژوهشگاه ها و مراکز تحقیقاتی کاربردی در شهرستان ها، متناسب با نیازهای واقعی آنها.
2ـ6 ارتقای نقش دانشگاه ها در چرخه تولید و تبدیل علم و فناوری (از ایده تا بازار)، از جمله:
-گسترش مراکز رشد فناوری در دانشگاه ها، به نحوی که در هر دانشگاه بزرگ و متوسط یک مرکز رشد و کارآفرینی وجود داشته باشد.
-آشنا کردن استادان دانشگاه ها با روش های کاربردی کردن و تجاری سازی نتایج علمی و پژوهشی.
-افزودن درس های مرتبط با تجاری سازی علم و فناوری و کارآفرینی، به درس های اختیاری رشته های دانشگاهی.

3ـ حرکت به سوی الگوی اسلامی- ایرانی دانشگاه و توسعه پایدار علم و فناوری
برنامه های وزارت برای حرکت در جهت تحقق نقش و رسالت های مختلفی که در سند دانشگاه اسلامی برای آموزش عالی کشور ترسیم شده است، به شرح زیر است:
(سند دانشگاه اسلامی، فصل اول، ماموریت):
... آموزش عالی کشور بایستی، مبدا تحولات علم و فرهنگ باشد. احیای هویت تمدنی اسلامی و پیشرفت جمهوری اسلامی مستلزم رشد متوازن و همه جانبه ابعاد علمی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی کشور است که در مسیر تعالی آن آموزش عالی کشور نقش پیشران و موتور محرکه را برعهده خواهد داشت.
آموزش عالی کشور رسالت های مختلفی در ابعاد فرهنگی- تربیتی، آموزشی، پژوهش و فناوری و مدیریتی بر عهده دارد که بایستی آنها را به صورت نظام واره لحاظ کرد که مهم ترین آنها عبارتند از:
*تربیت متخصصین متعهد، خلاق، متخلق، ماهر و کارآفرین.
*تولید انتقال و انتشار علم و فناوری در خدمت نیازهای جامعه اسلامی
*ساختاری کارآمد و اثربخش با تعامل سازنده و اثرگذار در سطوح ملی، منطقه ای و فراملی
3ـ1 اولویت بندی راهبردها و اقدام های پیش بینی شده در سند دانشگاه اسلامی (فصل های 5 الی 8)، برای اجرا از طریق یک فرایند علمی و رایزنی با صاحبنظران دانشگاهی و حوزوی.
3ـ2 مشارکت دادن دانشگاه ها در تعریف و اصول و معیارهای الگوی اسلامی ـ ایرانی دانشگاه، شامل: احیای تاریخ علمی و فرهنگی مسلمانان و ایران و الگوسازی از مفاخر و چهره های موفق عرصه علم و فناوری (بند 5-4 سیاست های کلی علم و فناوری)
«تبیین و ترویج سبک زندگی اسلامی- ایرانی» با رویکرد تمدن سازی نوین اسلامی' (راهبرد 17 فصل 5 سند دانشگاه اسلامی)

اصول و مبانی تعریف شده در فصل های 1- 3 سند دانشگاه اسلامی
3.3 برقراری ارتباط مستمر(همایش های ادواری، کانون های نظریه پردازی...) بین صاحبنظران حوزه و دانشگاه برای پژوهش و تعریف روزآمد اصول و معیارهای الگوی اسلامی-ایرانی دانشگاه (بند 9 اصول و مبانی، فصل 2سند دانشگاه اسلامی: 'وحدت در هدف و تعامل و همکاری همه جانبه علمی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و هنری حوزه و دانشگاه') و اتخاذ رویکرد مناسب نسبت به علوم انسانی، در یک فرآیند مشارکتی.
3.4 تلاش جدی برای عملیاتی کردن رهنمودهای مقام معظم رهبری و اصول ارزشی مندرج در نقشه جامع علمی کشور و سند دانشگاه اسلامی، در برقراری فضای آزاداندیشی و خردورزی در دانشگاه ها از طریق بازنگری در قوانین و مقررات موجود و یا تدوین مقررات جدید:
*آزاد اندیشی و تبادل آرا و تضارب افکار (نقشه جامع علمی، بند5، زیرفصل1-1، ارزش های بنیادین)
*تعمیق خردورزی و عقلانیت و تقویت روحیه آزاداندیشی و خلاقیت در دانشگاه ها: (سند دانشگاه اسلامی فصل4، بند4، اهداف کلان)
*تقویت منطق خردورزی و روحیه آزاداندیشی و بازنگری در فضای عمومی و علمی دانشگاه (سند دانشگاه اسلامی، راهبرد 7فصل 5)
*تامین زیرساختهای حقوقی لازم جهت توسعه آزاداندیشی و بازنگری در قوانین موجود با هدف حمایت از روحیه خردگرایی و آزاداندیشی و پرسشگری(سند دانشگاه اسلامی، فصل5، راهبرد7، اقدام 7-1)
*تشکیل کرسی های نظریه پردازی و تقویت فرهنگ کسب و کار دانش بنیان و تبادل آرا و تضارب افکار و آزاداندیشی علمی (سیاست های کلی علم و فناوری، بند ب4)

3.5 رفع موانع فضای آزاداندیشی و نشاط علمی و اجتناب از ایجاد فضای امنیتی در دانشگاه، از جمله:
*تعامل با تشکل های دانشجویی و قانونمند کردن فعالیت آنها، با حفظ محوریت فعالیت علمی در دانشگاه و احترام به قداست علم و فضای آموزش عالی (توجه به قداست علم و فضای آموزش عالی و تلقی عبادت از تعلم و تکریم عالم و متعلم(سند دانشگاه اسلامی، فصل2، بند3اصول و مبانی).
این برای یک دانشگاه افتخار نیست که مسائل اساسی آن تحت الشعاع مسائل کوچک و کم اهمیت و احیاناً تحت تأثیر جریان های سیاسی واقع شود. فضای دانشگاه باید یک فضایی باشد که در آنجا علم و عالم بتواند زیست مناسب خودش را داشته باشد. (بیانات مقام معلم رهبری در ملاقات با دانشگاهیان، 15 مرداد 1392)
*محدود کردن دخالت نهادهای بیرونی، در جهت برقراری و حفظ سلامت فضای آزاداندیشی و پرسشگری در دانشگاه (برنامه ریزی و تدوین ضوابط و مقررات جامع جهت ممانعت از مداخلات برون دانشگاهی در مقوله آزاداندیشی، خردورزی و پرسشگری(سند دانشگاه اسلامی، فصل5، راهبرد 7، اقدام 7-2)
*اجتناب از برخوردهای انضباطی با رویکرد سیاسی و امنیتی و پذیرش و تحمل روحیه نقد و پرسشگری دانشجو و اعتماد به درست کار و درست اندیش بودن قاطبه دانشجویان و هیأت علمی، بر اساس اصل برائت اسلامی.

3.6 احترام به کرامت هیأت علمی و اجتناب از برخوردهای دور از شأن با آنان در فرآیندهای گزینش و امتیازدهی فرهنگی، بر اساس ارزش های بنیادین نقشه جامع علمی کشور (توجه به اصل عقلانیت، تکریم علم و عالم، ارزشمندی ذاتی علم، فصل 1، بند6)، و از طریق بازنگری در آئین نامه ها و دستورالعمل های مربوط با هدف ارتقاء منزلت استادان، محققان و دانش پژوهان (برگرفته از سیاست های کلی علم و فناوری، بند 4-4)

3.7 بهبود معیشت اعضای هیأت علمی، در جهت ایجاد فراغ بال برای تمرکز فعالیت ها به آموزش و پژوهش کیفی و افزایش بهره وری و اثر بخشی آنان در تحق مأموریت های دانشگاه ها و پژوهشگاه ها (سیاست های کلی علم و فناوری بند4-4)

3.8 تأمین امکانات رفاهی مناسب برای دانشجویان (اسکان، تغذیه، بهداشت، ...)در جهت احترام به کرامت انسانی دانشجو، امید بخشی و شکوفایی استعدادها، بویژه در تحصیلات تکمیلی.

4-تعامل فعال با محیط منطقه ای و بین المللی (دیپلماسی علمی و فرهنگی)
4.1 حمایت از تعامل اثربخش علمی و فرهنگی، دانشگاه های کشور با دانشگاه ها و مرارکز آموزش عالی دیگر کشورها به ویژه در جهان اسلام (سند دانشگاه اسلامی، فصل5 راهبرد 12) و تعامل فعال و اثرگذار در حوزه علم و فناوری با کشورهای دیگر، به ویژه کشورهای منطقه و جهان اسلام، (نقشه جامع علمی کشور، زیر فصل 4-2، راهبرد کلان9).
4.2 حمایت از تعامل دانشگاه های مرزی با دانشگاه های کشورهای همسایه.
4.3 اتخاذ الگوی مناسب جذب، توسعه و بهره گیری از دانش و فناوری جهانی، در جهت تحقق اهداف کلان نظام علم و فناوری کشور:
*دستیابی به توسعه علوم و فناروی های نوین و نافع ، متناسب با اولویت ها و نیازها و مزیت های نسبی کشور و انتشار و به کارگیری آنها در نهادهای مختلف آموزشی و صنعتی وخدماتی (نقشه جامع علمی کشور زیرفصل2-2، بند4)
*استفاده از ظرفیت های علمی و فنی ایرانیان مقیم خارج و جذب متخصصان و محققان برجسته سایر کشورهای به ویژه جهان اسلامی (سیاست های کلی علم و فناوری، بند3-6)

5-1- تلاش برای یافتن راهکارهای مناسب و قانونمند مناسب و قانونمند تامین مالی آموزش عالی و تحقیقات در جهت اجتناب از روی آوردن دانشگاه ها به شیوه های نامطلوب برای درآمدزایی و تامین منابع مالی و تحت الشعاع قرار گرفتن فعالیت های آکادمیک و کیفیت و اعتبار علمی دانشگاه
5-2- تلاش برای بالابردن سهم آموزش عالی در بودجه عمومی دولت، حداقل به میزان یک درصد از حدود 1و نیم درصد فعلی به حداقل 2.5 درصد
5-3-تلاش برای بالابردن تدریجی سهم تحقیقات در تولید ناخالص ملی از کمتر از 1 درصد فعلی به حداقل 2 درصد و متعاقبا به 4درصد تولید ناخالص داخلی تا پایان سال 1404 با توجه به بند 2-8 سیاست های کلی علم و فناوری ابلاغی مقام معظم رهبری
5-4 حمایت از جذب دانشجو از کشورهای همسایه و منطقه با حفظ کیفیت دانشگاه
5-5 تدوین و پیشنهاد لایحه قانونی به مجلس شورای اسلامی برای تصویب قانونی نحوه اعمال، برای اصل سی ام قانون اساسی در زمینه آموزش عالی رایگان تا سرحد خودکفایی به منظور تامین بخشی از منابع مالی دانشگاه ها از محل شهریه و اعطای وام و تسهیلات به دانشجویان با توان مالی محدود.

اصلاحات ساختاری در سطح دانشگاه وزارت و فرا وزارتی
برنامه های وزارت برای پیاده سازی راهبرد اصلاح ساختارها و نهادهای علم و فناوری انسجام بخشیدن به آنها و هماهنگ سازی نظام تعلیم و تربیت در مراحل سیاست گذاری و برنامه ریزی نقشه جامع علمی کشور فصل 4 بند 2-4 راهبرد کلان 1) به شرح زیر است:
6-1 نهادینه کردن استقلال عملیاتی دانشگاه در برابر پاسخگویی و التزام اجتماعی
- بهره گیری از تمامی ظرفیت های قانونی بند ب ماده 20 برنامه پنجم تهیه و تصویب آئین نامه های جدید مورد نیاز، در جهت تعریف دقیق و شفاف سازی جایگاه و اختیارات هیأت های امنا از جمله:
شایسته سالاری و مشارکت دادن اعضای هیأت علمی در فرایند انتخاب مدیران دانشگاه
افزایش اختیارات دانشگاه ها در استخدام و ارتقاء هیأت علمی و کارکنان
بازنگری آئین نامه مالی معاملاتی، در جهت تسهیل گردش کار امور مالی معاملاتی دانشگاه

6-2 تعدیل روند تمرکزگرایی و تصدی گری وزارت و تبدیل نقش آن به سیاستگذاری، ظرفیت سازی، حمایتی و ارزیابی
-اصلاح برخی سیاست های تمرکزگرایانه به منظور جلوگیری از آسیب های جدی به بنیان ها و عوامل موفقیت آموزش عالی در درازمدت از جمله:
ارزیابی تجربه برگزاری آزمون های تخصصی و پذیرش متمرکز دانشجو در دوره های کارشناسی ارشد و به ویژه دکتری توسط سازمان سنجش و تجدید نظر در نحوه پذیرش دانشجو در تحصیلات تکمیلی با مشارکت دانشگاه ها با توجه به بند 2-2 سیاست های کلی علم و فناوری مبنی بر اصلاح نظام پذیرش دانشجو و توجه ویژه به استقلال و علاقمندی دانشجویان در انتخاب رشته تحصیلی و افزایش ورود دانشجویان به دوره های تحصیلات تکمیلی

ارزیابی نقش فعلی سازمان سنجش آموزش کشور و ظرفیت آن برای اجرای ماموریت های جدید:
برگزاری آزمون های عمومی مانند GREمتداول در بساری از کشورها به جای آزمون های متمرکز تخصصی و دخالت در پذیرش دانشجو بویژه در تحصیلات تکمیلی
ایفای نقش در ارزیابی کیفیت و اعتبار بخش آموزش عالی به روش های علمی (با توجه به قانون جدید پذیرش دانشجو)
6-3 انسجام بخشی به فرایندهای و نهادهای سیاست گذاری علم و فناوری
تعامل با شورای عالی انقلاب فرهنگی، در جهت هماهنگی و انسجام بخشی به مراکز متعدد تصمیم گیری و سیاست گذاری در سطح فرا وزارتی (کمیسیون های شورای عالی، ستاد راهبردی نقشه جامع علمی کشور، شورای عتف، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری
هماهنگی بین شورای عتف و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، به ویژه در تصویب طرح های ملی
همکاری وزارت با معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری جمهوری در جهت تجاری سازی دستاوردهای پژوهشی دانشگاه ها، انتقال دانش فنی به صنعت، و توسعه شرکت های دانش بنیان دانشگاهی
سیام**9121**1429

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال