فراز و نشیب های 19 ساله طرح کلان ملی؛

تهیه دارو و سوخت زیستی از ریز جلبک ها

بندرعباس-ایرنا- طرح مطالعات تحقیقاتی بر روی میکروآلگ ها یا ریزجلبک ها که در شروع آن در سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران به سال 1374 برمی گردد به دستور رییس جمهوری وقت و در سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران رقم خورد پس از گذراندن فراز و نشیب های فراوان، اکنون به نتیجه رسیده و دانش فنی آن برای اجرا به بخش خصوصی واگذار شد.

معاون توسعه فناوری سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران روز سه شنبه در گفت و گو با خبرنگار علمی ایرنا به تشریح روند تحقیقاتی و اجرایی این طرح کلان ملی طی سالهای اخیر پرداخت و گفت: این طرح در ابتدا قرار بود به منظور راه اندازی مرکز بیوتکنولوژی دریا در حوزه خلیج فارس در جزیره قشم و با هدف بهره برداری از منابع طبیعی و ذخایر بیولوژیک خلیج فارس، ایجاد صنایع وابسته و رونق علمی و اقتصادی جزیره قشم به اجرا درآید.
دکتر عبدالرضا صمیمی افزود: مصوبه تاسیس مرکز پژوهش های بیوتکنولوژی خلیج فارس در سال 1379 تکمیل و آماده شد و دکتر نسرین معظمی عضو هیات علمی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران، مدیریت طرح «جداسازی و شناسایی میکروجلبک های خلیج فارس» را عهده دار شد.
وی خاطرنشان کرد: در این راستا در سال 1380، اولین پایلوت کشت و پرورش میکروجلبک ها در کشور در مقیاس یک هزار لیتر در فتو بیو راکتورهای بسته و باز در مرکز پژوهش های بیوتکنولوژی خلیج فارس در جزیره قشم به اجرا درآمد که حاصل سه سال کار در این پایلوت، کشت و پرورش میکروآلگ های مکمل غذایی، آبزی پروری و نیز اولین خدمات به مراکز پرورش لارو میگوی جزیره قشم بود که هر روز غذای لاروهای میگو را از این مرکز تهیه می کردند اما بنا به دلایلی این طرح متوقف شد.
صمیمی ادامه داد: طرح تولید نیمه صنعتی میکروآلگ ها در از سال 1385 با هدف تولید بیودیزل و تثبیت دی اکسید کربن از سر گرفته شد تا هدف تولید بیودیزل و تثبیت دی اکسید کربن را دنبال کند و در سال 1389 نیز حوضچه هایی که در این راستا بیوراکتورهایی با ظرفیت 2000 تا 5000 لیتر در سازمان پژوهش های علمی و صنعتی برای اجرای پایلوت این طرح تحقیقاتی ایجاد شد که همین مطالعات، اساس تولید دانش فنی میکروآلگ را تشکیل داد.
وی به نمونه برداری دکتر معظمی از صدها لیتر آب نمونه و تجزیه و تحلیل ساختار 147 میکرو جلبک اشاره کرد و گفت: براساس نتایج بررسی ها، 24 نوع میکرو جلبک حاوی روغن بالا بودند که از میان آنها، فقط چهار نوع میکرو جلبک قابلیت فرآوری و تبدیل به سوخت زیستی را داشتند.
صمیمی با بیان اینکه یک میکروجلبک برای اینکه بتواند قابلیت تولید بیو دیزل را داشته باشد باید از زنجیره کربنی خاصی برخوردار باشد، گفت: بر اساس استانداردهای بین المللی، تنها روغن هایی با زنجیره کربن 14 تا 24 قابل فرآوری به بیوانرژی ها هستند.
وی بیان داشت: برخی از میکروجلبک های شناسایی شده، 52 درصد روغن در سلول خود دارند که این یکی از ویژگی های منحصر به فرد میکروجلبک های منطقه خلیج فارس به شمار می آید.
**ثبت جهانی ˈشناسایی میکرو جلبک های خلیج فارس با توانایی های خاصˈ در دست اقدام است

معاون توسعه فناوری سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران اظهار کرد: با توجه به اینکه شناسایی میکروجلبک های خلیج فارس و خواص آنها برای اولین بار توسط محققان این سازمان صورت گرفته است درصدد هستیم پیشنهاد خود برای ثبت جهانی مراحل ثبت بین المللی این طرح تحقیقاتی این نوع میکرو آلگ ها و فرایند تولید محصولات وابسته را را به از طریق ثبت پتنت اتحادیه اتحادیه اروپا ارائه داده ایم و پیگیری آن هستیم مینماییم.
وی به تصویب طرح تحقیقاتی میکروآلگ ها در شورای عالی عتف (علوم، تحقیقات و فناوری) در سال 1389 به عنوان یک طرح کلان اشاره کرد و گفت: در این مرحله، یک گروه تحقیقاتی به سرپرستی دکتر نسرین معظمی، امکان سنجی اجرای طرح در ابعاد صنعتی را آغاز کردند که جزایر قشم و عباسک در بوشهر و جاسک و چابهار به عنوان مناطقی که قابلیت اجرای طرح را دارند معرفی شدند.
صمیمی خاطرنشان کرد: در آن زمان، استانداری بوشهر اعلام آمادگی کرد که درصورت اجرای طرح میکروآلگ ها در جزیره عباسک از آن حمایت کند و براساس تفاهم نامه منعقده در اردیبهشت سال 1390 قرار شد طرح به مدت دو سال و در وسعت 10 هکتار با اعتبار 15 میلیارد تومانی شورای عالی عتف دنبال شود. اما متاسفانه به دلیل مشکلات مالی، این طرح پیشرفت اندکی داشت تا اینکه بخش خصوصی برای از نظر اهداف و سیاستهای شورا عالی عتف مبنی بر انتقال فناوری به بنگاههای خصوص و یا دولتی و اجرایی شدن طرح در مقیاس صنعتی و از آنجائیکه مراحل پژوهشی طرح در مقیاس پایلوت در سازمان پژوهشها با موفقیت اجراشده بود با استفاده از بودجه تخصیص یافته طراحی خطوط تولید صنعتی و ارزیابی اقتصادی برای اجرا در وسعت 1000 هکتار انجام شد. اجرای طرح در ابعاد صنعتی، وارد ماجرا شد.
در این مرحله مذاکرات برای انتقال تکنولوژی با 4 شرکت خصوصی به عمل آمد که در نهایت سازمان با یکی از این شرکتها به توافق رسید. وی اضافه کرد: شرایط بخش خصوصی سرمایه گذار و تقاضای آنها برای اجرای طرح میکروآلگ ها در مساحت هزار هکتار، مورد استقبال شورای عالی عتف قرار گرفت و براساس خواسته آنها محل اجرای پروژه نیز از بوشهر به جزیره قشم تغییر یافت.
معاون سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران به انعقاد قرارداد انتقال دانش فنی طرح ملی میکروآلگ (ریزجلبک) برای تولید سوخت زیستی میان این سازمان و شرکت های خصوصی طی روزهای اخیر اشاره کرد و گفت: براساس این قرارداد، دانش فنی این طرح تحقیقاتی به مبلغ 24 میلیارد تومان به بخش خصوصی فروخته شد که پرداخت 25 درصد آن به صورت نقدی، 45 درصد از محل فروش محصولات خواهد بود و 30 درصد باقیمانده نیز به منظور توسعه این فناوری هزینه خواهد شد.
صمیمی گفت: قرار است این طرح در مساحت هزار هکتار و با سرمایه گذاری بین 800 میلیون تا یک میلیارد دلار در مدت سه سال به اجرا درآید.
به گفته وی، اجرای طرح به صورت مرحله به مرحله و از یک وسعت صد هکتاری آغاز می شود و در 10 محدوده 100 هکتاری به تدریج گسترش خواهد یافت و سازمان پژوهش های علمی و صنعتی نیز در این مدت به عنوان مشاور علمی و پشتیبان فنی در کنار سرمایه گذاران خواهد بود.
صمیمی ادامه داد: طبق بر اساس نتایج پایلوت پیش بینی می شود که برآوردهای کارشناسی، حدود 240 تن میکروجلبک در هر هکتار در سال با تثبیت 400 تن دی اکسید کربن تولید خواهیم داشت شود و پیش بینی می کنیم از هر هکتار، 120 هزار لیتر بیو دیزل (سوخت زیستی) در سال تولید گرددکنیم. براساس قوانین بین المللی هر تن تثبیت دی اکسید کربن معادل 20 دلار ارزش دارد.
وی درباره جنبه های اقتصادی تولید سوخت زیستی از میکروجلبک ها توضیح داد: تولید این نوع بیو انرژی سوخت ها در ایران به دلائل گستره وسیع سواحل در جنوب ایران، وجود آفتاب همیشگی و منابع بالای دی اکسید کربن (رتبه هفتم تولید گازهای گاخانهای در ایران) حاصل از فعالیت نیروگهای گازی و تاسیسات نفتی، نیروی متخصص ارزان و همچنین ویژگی خاص میکرو جلبک جدا شده از خلیج فارس (تولید بالای روغن) امکان تولید با پایین ترین قیمت در سطح جهانی را دارد. ارزانتر از دیگر کشورها تمام می شود اما با وجود هزینه های زیاد، تولید این سوختها به دلیل مزایای زیست محیطی آن در مقایسه با سوخت های فسیلی مورد توجه کشورهای پیشرفته دنیا قرار دارد.لذا ایران با توجه به ملاحظات اقتصادی فوق بالاترین پتانسیل جهانی را در این راستا دارد.
معاون سازمان پژوهش ها ادامه داد: علاوه بر محدودیت منابع سوخت فسیلی، استفاده از آنها آلودگی های زیادی در محیط زیست ایجاد می کند و کره زمین را به سمت گرم شدن به پیش می برد اما سوخت های زیستی که جزو سوختهای پاک هستند نه تنها هیچگونه آلایندگی زیست محیطی ندارند بلکه از گازهای دودکش ها و نیروگاه ها به عنوان خوراک استفاده کرده و اکسیژن تولید می کنند.
وی به استفاده برخی کشورها مانند آمریکا و برزیل از برخی مواد کشاورزی برای تولید سوخت زیستی اشاره کرد و گفت: در این کشورها از باقیمانده ساقه های ذرت و نیشکر برای تولید بیو دیزلسوخت زیستی استفاده می کنند اما در کشور ما که زمین های کشاورزی، محدود و پراکنده است، میکرو جلبکها تنها منبع تولید سوخت زیستی است که توجیه اقتصادی دارد.
***تولید داروهای نوترکیب بر پایه میکروجلبک ها
معاون توسعه فناوری سازمان پژوهش های علمی و صنعتی همچنین به اجرای طرح تحقیقاتی تولید داروها و واکسن های نوترکیب بر پایه میکرو جلبک ها در این سازمان اشاره کرد و گفت: استفاده از میکرو جلبکها به منظور درمان برخی سرطان ها از جمله سرطان دهانه رحم در دست اجراست.
وی همچنین تهیه واکسن مالاریا از میکرو جلبکها را از دیگر بخش های این طرح تحقیقاتی عنوان کرد که با همکاری انستیتو پاستور ایران اجرا خواهد شد.ووی گفت: تاکنون در حال حاضر واکسنی به منظور پیشگیری از مالاریا در دنیا ساخته نشده است و در شرایطی که پشه های مالاریا نسبت به گذشته، مقاوم تر شده اند و شیوع آنها در برخی مناطق هنوز مشاهده می شود ساخت واکسن برای مبارزه با این بیماری واگیردار موفقیت بزرگی در علوم پزشکی به شمار می آید.
صمیمی افزود: تولید واکسن مالاریا از پایه میکرو جلبکها یکی از طرح های آینده پژوهشی سازمان پژوهش های علمی و صنعتی است که در مرزهای دانش قرار دارد است..
***طرح ملی میکروآلگ با تغییر جهت و ماموریت در شورای عتف تداوم می یابد
معاون سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران درباره آینده طرح ملی میکروآلگ نیز توضیح داد: هرچند واگذاری دانش فنی، آخرین مرحله اجرای یک طرح تحقیقاتی محسوب می شود اما طرح ملی میکروآلگ با توجه به قابلیت های فراوان می تواند در حوزه های دیگر همچون تولید مواد دارویی، بهداشتی و مکمل های غذایی تداوم یابد.
وی تصریح کرد: با توجه به همین قابلیت ها به شورای عالی عتف پیشنهاد دادیم که زمینه تحقیقاتی طرح ملی میکروآلگ به حوزه های داروها و واکسن های نو ترکیب یی و مکمل های غذایی تغییر پیدا کند و همچنان به عنوان یک طرح کلان ملی در شورای عتف باقی بماند.
میکرو جلبک ها که گروهی از اولین موجودات زنده فتوسنتتیک هستند 3.5 میلیارد سال پیش در کره زمین استقرار یافتند. در آن زمان، زمین اشباع از گازهای گلخانه ای بود و با رشد و تکثیر میکروجلبک ها، تثبیت دی اکسیدکربن و تولید اکسیژن، طی یک میلیارد سال، اتمسفر فعلی کره زمین ساخته شد و از 2.5 میلیارد سال قبل، به تدریج سایر موجودات زنده در کره خاکی استقرار یافتند تا مجموعه حیات خاکزیان و آبزیان رقم بخورد.
میکروجلبک ها به صورت تک سلولی، کلونی یا رشته ای در آبهای شور و شیرین دریاها، رودخانه ها و زمین های مرطوب زندگی می کنند و پیش بینی می شود بیش از 100 هزار نوع (اسپس) از آنها وجود داشته باشد که تاکنون حدود 30 هزار مورد آنها شناسایی شده اند.
نوع ترکیب شیمیایی و غنی بودن از اسیدهای آمینه، چربی های غیر اشباع، ویتامین ها و عناصر معدنی تامین کننده نیاز بدن انسان، میکرو جلبک ها را به یک غذای بسیار غنی برای استفاده فضانوردان تبدیل کرده است.
تاریخچه استفاده از میکرو جلبک ها به عنوان غذا به دو هزار سال قبل باز می گردد و افزایش جمعیت جهان و نیاز به تولید غذا مجددا توجه محققان و متخصصان به میکروجلبک ها به عنوان یک منبع غذایی پایدار جلب کرده است.
از آنجا که بی خطر بودن میکرو جلبک ها برای تامین غذای انسان و حیوانات در برخی مطالعات ثابت شده است، این موجودات زنده می توانند به عنوان منبع مواد معدنی، غذایی و بیوشیمیایی مصرف شوند.
تولید مواد اختصاصی مانند اسیدهای چرب غیراشباع که در گیاهان و جانوران وجود ندارد، ویژه میکرو جلبک هاست و علاوه بر تولید پروتئین، استرول، هیدروکربن - روغن و اسیدهای چرب، میکرو جلبک ها تولید کننده انواع رنگدانه هستند.
میکرو جلبک ها همچنین در تولید مواد دارویی و بهداشتی نیز کاربردهای زیادی دارند و می توان از آنها در ترمیم کننده ها، مرطوب و نرم کننده ها و ضد التهاب پوست استفاده کرد و عصاره میکرو جلبک ها در تهیه کرم های ضد آفتاب و تقویت کننده های مو نیز مصرف دارند.
انواعی از میکرو جلبک ها علاوه بر کلروفیل و کاروتنویید، دارای فیکوبیلی پروتئین (رنگدانه محلول در آب با ویژگی فلورسانس) نیز هستند که این رنگدانه ها، کاربرد وسیعی در کیت های تشخیص طبی دارند.
کلروفیل هم به صورت رنگدانه غذایی و دارویی مصرف دارد که مشتقات آن ترمیم کننده زخم، ضد التهاب و مانع تولید کریستال های اگزالات کلیسم در کلیه هستند.
بتا کاروتن نیز در نوشابه های غیر الکلی، پنیر، کره و مارگارین و صنایع روغن مصرف می شود و شکل خالص آن برای درمان سرطان پوست کاربرد دارد.
اکنون در بیش از 40 کشور جهان، مردم با قرص و کپسول میکرو آلگ ها به عنوان منبع پروتئین، ویتامین و عناصر معدنی آشنایی دارند که برخی از این داروها برای حفظ سلامت چشم، حفاظت پوست در مقابل پیری زودرس، التهاب و آسیب ناشی از تابش اشعه ماوراء بنفش و درمان بیماری های سیستم مغزی عصبی، روانه بازار می شوند.
علمی (5)**1055**1599/668

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال