مهدی برکشلی، فیزیکدانی که راه علم را بر موسیقی ایرانی گشود

تهران - ˈمهدی برکشلیˈ فیزیکدان نامی که با تلاش و تحقیقات مستمر در مباحث علمی و موسیقی ایرانی نظریه های گوناگونی را در این مورد مطرح کرد و راه علم را بر موسیقی ایرانی گشود.

مهدی برکشلی سال 1291 در خانواده ای مذهبی در تهران متولد شد، وی دوران تحصیلات ابتدایی و دبیرستان تحصیلات خود را در مدارس دولتی آن زمان به پایان رسانید و بعد از آن برای یادگیری ساز ویلن به نزد استاد ˈاسماعیل زرین فرˈ رفت.
بعد از اخذ مدرک دیپلم متوسطه وارد دانشگاه شد و در رشته فیزیک و شیمی شعبه دارالمعلمین که بعدها بخشی از دانشگاه تهران شد مدرک لیسانس خود را دریافت کرد.
در همین زمان به منظور یادگیری مباحث علمی و نظری موسیقی ایران نزد استاد علی نقی وزیری رفت و معلومات خود در زمینه درسهای تئوریک و نوازندگی ساز ویلن ارتقا داد به طوریکه به عنوان نخستین فرد توانست از مدرسه عالی موسیقی دیپلم آکادمیک این هنر را دریافت کند.
پس از آن از مظهر استاد ابوالحسن صبا بهره جست و در ادامه در ارکسترهای مختلف موسیقی ملی به رهبری روح الله خالقی به عنوان نوازنده ساز ویلن و آهنگساز فعالیت کرد.
برکشلی در سال 1325 به همراه برخی محققان به فرانسه رهسپار شد و توانست در دپارتمان فیزیک دانشگاه سوربن مشغول به تحصیل شود.
وی با وجود بالا بودن سطح این دانشگاه توانست مدرک دکتری خود را دریافت کند و چندی بعد در مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه در رشته صدا شناسی و اکوستیک مشغول به کار شد و در دانشگاه مارسی دکتری تخصصی در رشته علوم آکوستیک را دریافت کرد.
وی به دلیل اشراف به موسیقی سنتی ایران به همراه فیزیک صوت نظریه های ممتازی را در زمینه گامهای قدیمی ایرانی و شیوه های ردیف موسیقی دستگاهی مطرح کرد که موجب دگرگونی در نوع نگاه به این گونه موسیقایی شد.
در سال 1333 به ایران بازگشت و طرح های خود در مورد صدا خانه ملی و تاسیس دوره عالی موسیقی شناسی را به وزارت فرهنگ آن زمان ارائه کرد، دانشگاه تهران از این استاد دعوت کرد تا در رشته فیزیک آکوستیک درس بدهد.
وی موسیقی و گروه تئاتر را در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران ، انستیتوی تحقیقات موسیقی شناسی را در فرهنگستان ادب و هنر وکمیته ملی موسیقی یونسکو را تاسیس کرد و چندی بعد ریاست کمیسیون ملی یونسکو در ایران را برعهده گرفت.
از جمله فعالیت های برکشلی می توان به ترجمه کتاب ارزشمند موسیقی الکبیر فارابی به فارسی و تحقیقات وسیع در مورد گامهای موسیقی ایرانی و فواصل میان آنها اشاره کرد.
وی به دلیل اشراف با زبان فرانسه، انگلیسی و عربی رساله های موسیقی گوناگون موجود در جهان را مورد بررسی قرار داد که تالیفات این سینا ، فارابی و صفی الدین ارموی از جمله مهمترین های آنها است.
با نگاهی به کتاب ˈگامها و دستگاههای موسیقی ایرانیˈ تالیف برکشلی می توان توانایی وی در امور نظری گامهای موسیقی ایرانی و چگونگی شکل گیری آن در دستگاه های مختلف موسیقی سنتی را دریافت.
تحقیقات وی نظریه صفی الدین ارموی مبنی بر ثلث پرده بودن گامهای ایرانی را تصدیق کرد که می تواند به منظور اجرای الحان مختلف موسیقایی تغییر کند مقوله ای که شاخص ترین داشته موسیقی شرق و سرزمین ایران به شمار می رود.
برکشلی همچنین ثابت کرد که فارابی هشتصد سال قبل از یوهان سباستیان باخ، نظریه تعدیلِ مساوی فواصل گام را اثبات کرده بود.
برکشلی به زبان و مظاهر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی علاقه خاصی داشت و تحت تأثیر استادش، محمود حسابی، به واژه یابی و واژه سازیهای علمی با بهره گیری از مشتقات ابداعی زبان فارسی ـ به شیوه فرهنگستان ـ توجه می کرد.
پیشنهاد نامگذاری گام تعدیل مساوی نیم پرده ها به نام فارابی، انتخاب نامهای ˈفارˈ و ˈفارابˈ برای واحد سنجش لگاریتمی موسیقی در ۲۵ اسفند ۱۳۵۳ به تصویب انجمن فیزیک ایران رسید توسط این استاد به ثبت رسید.
موسیقی ایران از نگاه فیزیک صوت مدیون تلاش های بی دریغ این استاد گرانقدر است که توانست با بیان نظریه های ساختاری در خصوص موسیقی ایرانی راهی تازه را برای درک بیشتر موسیقی کهن ایرانی بگشاید و دستاوردی ارزشمند را برای تحقیق نسلهای بعدی به جای بگذارد.
سرانجام مهدی برکشلی در صبحگاه ۲۹ دی ۱۳۶۶ درگذشت و پیکرش در قبرستان امامزاده عبدالله شهرری به خاک سپرده شد.
فراهنگ (5) ** 9252**1588

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال