دبیرستان فردوسی تبریز، شناسنامه یک قرن بالندگی علمی و فرهنگی

تبریز- دبیرستان فردوسی تبریز به عنوان دومین دبیرستان قدیمی ایران پس از دبیرستان معروف البرز تهران به عنوان میراث فرهنگی و آموزشی ماندگار قدیمی مخزن خاطرات کهن با تاریخ کشور و تبریز عجین شده است.

مدرسه فردوسی تبریز، تنها مدرسه ایرانی است که شانه به شانه با دبیرستان البرز تهران رقابت می کرد و اگر البرز هر سال از 10 نفر 9 نفر قبولی در آزمون ورودی دانشگاه ها می داد، فردوسی نیز همین تعداد و یا دستکم هشت نفر از هر 10 نفر پذیرفته شده در دانشگاه ها داشت.
اما افسوس که در طرح وزارت آموزش و پرورش برای انتخاب ˈمدارس ماندگارˈ در استان های مختلف کشور، دبیرستان تاریخی شهر تبریز تنها اسمی از آن به سهم برده و در پرونده این مرکز فرهنگی ادبی که دربرگیرنده عناصری مانند ˈشناسنامهˈ ، ˈشخصیت های برجسته در سطوح ملی، منطقه ای و بین المللیˈ و غیره است، هیچ نشانی از میراث 96 ساله آن به چشم نمی خورد.
احتمالا شما هم جزو افراد بی شماری باشید که در این دبیرستان تحصیل کرده اید و اگر ناشناسی درباره جاهای دیدنی تبریز و معرفی یک مدرسه تاریخی و زیبا سووال کند بی درنگ نام دبیرستان فردوسی به ذهنتان خطور می کند.
اما برای معرفی این مکان ارزشمند و میراثی که در نگاه اول هیچ نشانی از بزرگی و عظمت تاریخی بر سردر خود ندارد، گامی برداشته نشده است.
رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی می گوید:موزه مدرسه در دبیرستان فردوسی ایجاد می شود و از پیشرفت 80 درصدی عملیات مرمت آن خبر داد.
ˈتراب محمدیˈ ادامه می دهد: موزه مدرسه فردوسی طرحی ملی بوده که پس از پایان عملیات مرمتی آن مدیریت موزه به عهده اداره کل آموزش و پرورش آذربایجان شرقی خواهد بود.
اما مدیرکل آموزش و پروش آذربایجان شرقی نیز با انتقاد از این طرح عقیده دارد که حفظ بنا با کاربری و کارکرد اصلی آن مهم و درست تر از موزه است.
ˈفیروز رضاییˈمی افزاید: مدرسه قدیمی وقتی مدرسه است در حقیقت به عنوان یک موزه زنده برای استفاده دانش آموزان و نسل کنونی و آینده مفید خواهد بود.
وی یادآور می شود که یک بخشی از دبیرستان فردوسی ثبت ملی شده و نگهداری، مرمت و پایدارسازی آن بر عهده میراث فرهنگی است که باید در این جهت سرعت عمل و تلاش بیشتری به خرج دهد.
رضایی توضیح می دهد: دیوارهای بخشی از مدرسه ترک برداشته بود که در زلزله اخیر ترک ها عمیق تر شده که باید به این مساله رسیدگی شود.
واقعیت این است که آنچه امروز به عنوان ˈدبیرستان و مرکز پیش دانشگاهی فردوسیˈ شناخته می شود، خاطرات نوستالژیک بسیاری را به بلندای 96 سال در دل خود جای داده و خواهی نخواهی به بخشی از تاریخ معاصر تبریز تبدیل شده است.
اگر از در بزرگ فلزی دبیرستان فردوسی بگذریم و با چشم بسته وارد فضای مقابل ایوان ساختمان تاریخی غربی مدرسه شویم، هنوز هم که هنوز است می توان با نگاهی گذرا به درختان تبریزی کهنسال بلند و قطور جا خوش کرده در همان ابتدای ورودی حیاط مدرسه ، پرده گونه ای از رویدادهای این همه سال یکی از قدیمی ترین مراکز آموزشی – علمی ایران را از جلو چشم گذراند و به قول شهریار شیرین سخن که خود دانش آموخته این دبیرستان بود: ˈ بیر سینما پرده سی دیر گوزومده هی اوتوروب سیر ائدرم اوزومدهˈ
بازدیدکننده دبیرستان فردوسی به محض ورود به فضای مدرسه و مشاهده ایوان زیبای آن در یک طرف و ساختمان مدیریت در طرف دیگر بدون اینکه خود متوجه باشد، دست در دست ماشین زمان می دهد تا او را به سال ها قبل، زمانی که مرحومان اسماعیل امیرخیزی و میرزا تقی خان رفعت در کلاس های این مدرسه در محله ولیعهدنشین ششگلان به شکلی تلویحی جدل سرودن شعر به سبک قدما و نو پیشه کرده بودند، ببرد؛ روزهایی که دانش آموزان و استادان مدرسه برای مقابله با قرارداد ننگین 1917 وثوق الدوله نهضت آزادیستان را بر پا کرده بودند و ....
محبوبیت،شهرت و بزرگی این مدرسه تاریخی به اهل فرهنگ و فرهیختگان ادبی تبریز محدود نمانده بود و سیاسیون نیز از این تریبون برای پیشبرد اهداف خود استفاده ها کردند.
به عقیده اغلب بزرگان تاریخ معاصر، دبیرستان فردوسی تبریز که بسیاری از درس خواندگان و مدرسان دوره نخستین آن در دهه دوم قرن حاضر شمسی در زمره استادان بنام و خوشنام دانشگاه تهران درآمدند، به دلیل سطح دانش و معلومات معلمان و شاگردان آن بیشتر در حد یک دانشگاه کوچک در چشم بزرگان آن دوره مطرح بوده تا به عنوان مدرسه به آن مفهومی که در اذهان است.
در گذشته دبیرستان فردوسی امروزی نه تنها یکی از بهترین مدارس سراسر ایران محسوب می شد، بلکه به شکلی غیررسمی، محلی برای تربیت نسل آینده معلمان موفق تبریزی نیز به شمار می رفت؛ به این معنا که مرحوم محمدعلی خان تربیت که مدیریت فرهنگ آذربایجان در فاصله سال های 1300 تا 1304 را به عهده داشت، در این ایام، برای نظم بخشیدن به کار معلمان که بدون داشتن شرایط لازم، به تدریس می پرداختند مدرسان را موظف کرد در کلاس‏های شبانه‏ای که در مدرسه متوسطه برپا می شد شرکت کرده، پس از موفقیت در امتحانات به شغل معلمی بپردازند.
در این کلاس‏ها علاوه بر علوم مقدماتی و ادبیات، اصول تدریس توسط کسانی چون ابوالقاسم فیوضات -موسس نخستین کودکستان در کشور- آموزش داده می شد.
از معلم های دبیرستان فردوسی در سال های اولیه می توان به ابوالقاسم فیوضات -ریاضی-، باقر طلیعه -عربی-، علیخان ادیب خلوت آشتیانی -فارسی و تاریخ-، صالح خان ادهم -حقوق و تعلیمات مدنی-، علی مجیر ملوکی -شیمی- اشاره کرد.
ساختمان دبیرستان فردوسی از نظر بزرگی نیز در نوع خود کم نظیر بوده به طوری که وسعت آن به حدود یک هکتار می رسد.
دبیرستان فردوسی -مدرسه متوسطه محمدیه- از ابتدای تاسیس آن در سال 1295 شمسی همواره به عنوان یکی از مهدهای اصلی پرورش بزرگان ایرانی در عرصه های مختلف مطرح بوده و چه از نظر قدمت و چه از لحاظ توان علمی تنها مدرسه در سراسر ایران بوده است که تا دو دهه قبل پا به پای دبیرستان البرز تهران -کالج آمریکایی ها- کورس رقابت می زد.
هر چند نخستین کتابخانه مدرسه ای یا به قول کتابداران و علمای علم اطلاع رسانی ، نخستین کتابخانه آموزشگاهی منطقه به سال 1333 قمری در دبیرستان ملی ارامنه تبریز - که بعدها دبیرستان سروش نام گرفت تاسیس شد، اما بزرگمردان حوزه فرهنگ و معارف منطقه که آن روزها در سراسر ایران شهرت و جایگاهی داشتند، آستین بالا زدند تا تبریز یکی از طلایه داران فرهنگ ایران زمین در این زمینه نیز عقب نماند و دانش آموزان مسلمان این شهر نیز که طبعاˈ برای استفاده از کتابخانه های ارامنه با مشکلاتی مانند تفاوت های زبانی و فرهنگی روبه رو بودند، بتوانند کتابخانه مدرسه ای آبرومند و در خور شانی برای استفاده داشته باشند.
در همین جهت و با این نیت خیر بود که ˈاسماعیل امیرخیزیˈ که از نوادر دوران محسوب می شد، با همت بلند خود مقدمات تشکیل کتابخانه دبیرستان فردوسی را که در آن دوران مدرسه متوسطه محمدیه خوانده می شد، بنیان گذاشت.
بهروز خاماچی، محقق گرانمایه تبریز در این مورد می نویسد:ˈ کتابخانه فردوسی تبریز یکی از بهترین کتابخانه های دبیرستان های تبریز است که در سال 1299ش به همت اسماعیل امیرخیزی تاسیس شد که بالغ بر یک هزار و 700جلد کتاب در آغاز داشتˈ.
از آنجا که دبیرستان فردوسی از همان نخستین دوران آغاز به کار آن، محفل دانشمندان و معارف پرورانی چون میرزا باقر طلیعه -نخستین مدیر این مدرسه و ناشر روزنامه معروف فکاهی ˈعنکبوت-، دکتر علی اکبر پیشوا -از حقوقدانان و روزنامه نگاران برجسته سال های نخست سده 1300 ش و مدیر نشریه های آذر و آذرآبادگان-، عبدالله عبدالله زاده فریور -از بزرگان عرصه تئاتر ایران-، میرزا تقی رفعت -بنیانگذار شعر نو در ایران- و برادرش محسن رفعت و دهها شخصیت ممتاز علم دوست و دانش پرور دیگر بود، به زودی بازار کتابخانه دبیرستان رونقی یافت و نسخ خطی و چاپی -سربی و سنگی- زیادی که بسیاری از آنها در نوع بی مانند بودند، برای مطالعه در دسترس دانش آموزان قرار گرفت.
کتابخانه دبیرستان فردوسی از همان نخستین سال های راه اندازی آن، مرجع خوب و ارزشمندی برای کسانی شد که هر یک در سال های بعد به سان ستاره ای درخشان در آسمان ادبیات ، تاریخ ، فرهنگ و علوم مختلف ایران درخشیدند.
تعداد مجموعه کتب این کتابخانه در سال 1348، حدود هشت هزار و 100 جلد بود و از همین جا می توان پی برد که از آغاز فعالیت کتابخانه دبیرستان فردوسی در سال 1337 ق. تا سال مورد اشاره به طور متوسط سالانه حدود 500 جلد کتاب بر شمار کتاب های آن افزوده شده و در تاریخ مذکور کتابخانه دبیرستان فردوسی یکی از کتابخانه های کم مانند آموزشگاهی در سراسر ایران محسوب می شد.
جعفر دادمنش -از بزرگان رشته دندانپزشکی ایران-، کاظم عدادی ابراهیمی- از پیشکسوتان پزشکی کودکان-،پروفسور فرید -پدر جغرافیای ایران- و ساموئل خاچکیان -بنیانگذار سینمای وحشت در ایران - و صدها چهره و شخصیت برجسته دیگر در زمره کسانی هستند که سالی یا چند سالی را در مکتب دبیرستان فردوسی تحصیل کرده و همگی به دوران دانش آموزی شان در این مکان علمی آموزشی بالیده اند و در خاطرات شان از آن دوران به نیکی و خوشی یاد کرده اند.
به امید روزی که تحصیلکردگان این مدرسه تاریخی و خوشنام با همت زحمت کشان حوزه فرهنگ و معارف کهن شهر تبریز،گامی اساسی برای صیانت از این میراث زنده و گویای تاریخ یکصد ساله آموزش متوسطه بردارند.
دبیرستان فردوسی تبریز در سال 1295 شمسی تاسیس و به شماره 6175 در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده است.
فراهنگ**7223/645/587

انتهای پیام /*

ارسال دیدگاه ها

برای ارسال دیدگاه از فرم پایین صفحه استفاده کنید
فرستنده *
پست الکترونیک
کد امنیتی
ارسال یادداشت ارسال